Ինսուլտ. բուժում

Ինսուլտ. բուժում

Ինսուլտի անհետաձգելի բուժումը կախված է նրա տեսակից, քանի որ իշեմիկ (ուղեղի իշեմիկ վնասում) և հեմոռագիկ (ներուղեղային արյունազեղում) պահանջում են տարբեր բուժական մոտեցումներ:

Իշեմիկ ինսուլտի բուժումը

Իշեմիկ ինսուլտի անհետաձգելի բուժման նպատակը գլխուղեղի իշեմիայի (քիչ քանակությամբ արյուն և թթվածին ստոցացող) գոտում արյան հոսքի արագ վերականգնումն է:

  • Անհետաձգելի ներերակային դեղեր. արյան մակարդուկները (թրոմբ) քայքայելու ունակությամբ օժտված ներերակային դեղերով բուժումը պետք է սկսել իշեմիկ ինսուլտի առաջին ախտանիշների առաջացումից սկսած 4,5 ժամվա ընթացքում (կոչվում է «ժամանակային պատուհան»): Որքան շուտ ներարկվեն այս դեղերը, այդքան ավելի լավ: Արագ բուժումը ոչ միայն բարելավում է կենդանի մնալու շանսը, այլև կրճատում է հնարավոր բարդությունների ռիսկը: Ռեկոմբինանտային հյուսվածքային պլազմինոգենի ակտիվատորի (ՀՊԱ, անգլերեն՝ tPA), որը նաև հայտնի է որպես Ալտեպլազա (Ակտիվազա), ներերակային ներարկումը համարվում է իշեմիկ ինսուլտի բուժման «ոսկի ստանդարտ»: ՀՊԱ-ը սովորաբար ներարկվում է ձեռքի երակից՝ ինսուլտի առաջին նշանների դրսևորումից հետո առաջին 3 ժամվա ընթացքում (այս դեպքում կա 10% հավանականություն, որ լավացումից հետո հաշմանդամություն չի մնա, թեև ապրելիության տոկոսը չի մեծանում): Հազվադեպ ՀՊԱ-ն կարող է տրվել 4,5 ժամ հետո: Այս դեղամիջոցը վերականգնում է արյան հոսքը՝ տարալուծելով ինսուլտի պատճառ դարձած արյան մակարդուկը (թրոմբ): Մինչև ՀՊԱ նշանակելը բժիշկը գնահատում է դեղամիջոցի հետ կապված ռիսկերը (օրինակ՝ ներուղեղային արյունահոսութան վտանգի քննարկում):
  • Անհետաձգելի ներանոթային (էնդովասկուլյար) միջամտություններ. որոշ դեպքերում բժիշկները փորձում են ուղղակիորեն ազդել խցանված արյունատար անոթի լուսանցքը խցանող մակարդուկի վրա: Էնդովասկուլյար բուժումը զգալիորեն բարելավում է արդյունքները և կրճատում իշեմիկ ինսուլտից հետո երկարատև հաշմանդամության ռիսկը: Այս միջոցառումները պետք է կազմակերպվեն հնարավորինս շուտ, քանի դեռ գլխուղեղի արյուն չստացող շրջանները շատ չեն տուժել:
    • Ուղեղի մեջ ուղղակիորեն ներմուծվող դեղեր (ներզարկերակային ֆիբրինոլիզ). բժիշկն աճուկային շրջանի զարկերակից մինչև գլխուղեղ ներմուծում է բարակ ու երկար խողովակ (կաթետեր), որի միջոցով թրոմբալուծ դեղամիջոցը ներարկում է անմիջապես անոթի խցանված հատվածում: Սա թույլ է տալիս դեղամիջոցի նվազեցված դեղաչափով ստանալ թիրախավորված ազդեցություն: Ժամանակային «պատուհանն» ավելի երկար է, քան ներերակային ներարկման դեպքում, սակայն կրկին սահմանափակ է:
    • Ստենտ-ռեթրիվերով մակարդուկի հեռացում. բժիշկները նաև կարող են կաթետերի ծայրին ամրացված գործիքով ուղղակիորեն հեռացնել խցանում առաջացնող մակարդուկը (թրոմբ): Այս միջոցառումն առանձնակի օգտակար է այն դեպքերում, երբ առկա է մեծ մակարդուկ, որը չի կարող ՀՊԱ-ով ամբողջապես տարալուծվել: Մակարդուկի ներանոթային հեռացման միջամտությունը հաճախ զուգակցվում է ՀՊԱ-ի ներարկմամբ և կարող է բարենպաստ ելք ապահովել, եթե իրականացվում է ախտանիշների առաջացումից սկսած 7 ժամվա ընթացքում:

Այս միջամտությունների «ժամանակային պատուհանը» կարող է քիչ երկարացվել շնորհիվ նորագույն պատկերման տեխնոլոգիաների: Բժիշկը կարող է պատվիրել պերֆուզիոն պատկերման հետազոտություններ (իրականացվում է համակարգչային տոմոգրաֆիայով (ԿՏ) կամ մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆիայով (ՄՌՏ)), որ գնահատի էնդովասկուլյար բուժման արդյունավետության հավանականությունը:

Այլ միջամտություններ

Նոր ինսուլտի կամ ՏԻԳ-ի ռիսկը նվազեցնելու համար բժիշկը կարող է խորհուրդ տալ աթերոսկլերոտիկ թիթեղիկով նեղացած զարկերակի «բացման» միջամտություն: Կախված ձեր իրավիճակից, կան նման միջամտության մի քանի տարբերակներ:

  • Կարոտիսային էնդարտերէկտոմիա. քնային զարկերակները (կարոտիսներ) պարանոցի երկու կողմերով անցնող և գլխուղեղին արյուն հասցնող զույգ արյունատար անոթներ են: Այս վիրահատությամբ հեռացվում է քնային զարկերակը խցանող աթերոսկլերոտիկ թիթեղիկը (իրենից ներկայացնում է խոլեսթերին պարունակող ճարպային կուտակում), որի շնորհիվ նվազում է իշեմիկ ինսուլտի ռիսկը: Կարոտիսային էնդարտերէկտոմիան պարունակում է որոշակի ռիսկեր, հատկապես, եթե իրականացվում է սրտային կամ այլ քրոնիկ հիվանդությամբ մարդկանց մոտ:
  • Անգիոպլաստիկա և ստենտավորում. անգիոպլաստիկայի ժամանակ վիրաբույժն աճուկային շրջանի զարկերակից ներմուծում է կաթետեր՝ հասնելով քնային զարկերակ: Կաթետերի ծայրին առկա փուչիկը (բալոն) բացելով լայնացվում է զարկերակի նեղացած մասը, որից հետո նույն հատվածում տեղադրվում է մետաղական ստենտ: Տեղադրված ստենտն անոթը մշտապես պահում է բաց վիճակում և թույլ չի տալիս, որ կրկին փակվի:

Հեմոռագիկ ինսուլտի բուժումը

Հեմոռագիկ ինսուլտի անհետաձգելի բուժման էությունը ներուղեղային արյունահոսության վերահսկումն է և ուղեղի վրա ավելցուկային հեղուկից պատճառված ճնշման նվազեցումը:

  • Անհետաձգելի միջոցառումներ. եթե մինչև հեմոռագիկ ինսուլտ առաջանալը դուք խմել եք արյան մակարդելիությունն արգելակող («արյունը ջրիկացնող») դեղամիջոցներ, նոր իրավիճակում բժիշկը կարող է նշանակել դեղեր կամ ներերակային ինֆուզիաներ, որոնք հակազդում են ձեր ընդունած դեղերին: Բուժման նման «շրջադարձի» նպատակը ներուղեղային արյունահոսության առավել արագ դադարեցնելն է: Կարող են նաև նշանակել դեղամիջոցներ, որոնք նվազեցնում են ուղեղի վրա ճնշումը (կոչվում է «ներգանգային ճնշում»), կարգավորում զարկերակային ճնշումը, կանխարգելում արյունատար անոթների սպազմը կամ կանխում ցնցումների առաջացումը:
  • Վիրահատություն. եթե արյունահոսության շրջանը մեծ է, բժիշկը կարող է առաջարկել վիրահատություն, որի նպատակը կուտակցված արյան հեռացումն է և ներգանգային ճնշման նվազեցումը: Վիրահատություն կարող է առաջարկվել նաև հեմոռագիկ ինսուլտի առաջացման պատճառ դարձած արյունատար անոթը վերականգնելու համար: Հեմոռագիկ ինսուլտից հետո կամ, եթե հեմոռագիկ ինսուլտի պատճառն անևրիզմայի պատռումն է, արտերիովենոզ մալֆորմացիան (ԱՎՄ, իրենից ներկայացնում է արյունատար անոթների ախտահարված կույտեր) կամ արյունատար անոթի որևէ այլ խնդիրը, բժիշկը կարող է առաջարկել այս միջամտություններից մեկնումեկը:
    • Վիրահատական կլիպավորում. վիրաբույժն անևրիզմայի հիմքում տեղադրում է փոքր կլիպ, որը դադարեցնում է արյան հոսքը և կանխարգելում անևրիզմայի պատռումը կամ դադարեցնում նոր պատռված անևրիզմայից արյունահոսությունը:
    • «Քոիլինգ» (ներանոթային էմբոլիզացիա). աճուկային շրջանի զարկերակից ներմուծված և մինչև գլխուղեղ ներհրված կաթետերի միջոցով վիրաբույժը անևրիզման կամ ԱՎՄ-ն խցանվում է հատուկ էմբոլիկ ագենտներով։ Էմբոլիզացիայի շնորհիվ արգելափակում է անրևրիզմայով արյան հոսքը, առաջանում է մակարդուկ և նվազեցվում է արյունահոսության վտանգը։
    • ԱՎՄ-ի վիրահատական հեռացում. վիրաբույժը կարող է հեռացնել փոքր ԱՎՄ-ը, եթե այն տեղակայված է գլխուղեղի հասանելի շրջանում: Արդյունքում վերանում է ԱՎՄ-ի պատռման և հեմոռագիկ ինսուլտի ռիսկը: Այնուամենայնիվ, միշտ չէ, որ հնարավոր է հեռացնել ԱՎՄ-ն, հատկապես, եթե այն տեղակայված է ուղեղի խոր ընկած շրջաններում, ունի մեծ չափեր կամ հեռացումը կարող է զգալիորեն ազդել գլխուղեղի նորմալ գործունեության վրա:
    • Ստերեոտակտիկ ռադիովիրաբուժություն. այս միջամտությունն օգտագործում է խիստ ֆոկուսավորված ճառագայթների բազմաթիվ փնջեր, որը թույլ է տալիս նվազագույն վնաս պատճառելով վերականգնել արյունատար անոթնի մալֆորմացիաները:

Ինսուլտից վերականգնում և ռեաբիլիտացիա

Անհետաձգելի բուժումից հետո դուք առնվազն 1-2 օր կգտնվեք լուրջ վերահսկողության ներքո: Դրանից հետո ինսուլտի բուժումը կենտրոնանում է ձեր առօրյա գործունեության և նախկին հմտությունների առավելագույն վերականգման, կյանքի որակի բարձրացման և ինքնուրույն ապրելու կարողությունը վերգտնելու վրա: Ինսուլտի հետևանքները կախված են գլխուղեղի ախտահարված շրջանից և վնասված հյուսվածքների քանակից:

Եթե ինսուլտն ապտահարել է ձեր ուղեղի աջ կեսը, ձր ձախակողմյան շարժումներն ու զգացողությունները կարող են տուժել: Եթե ինսուլտի արդյունքում վնասվել է ձեր գլխուղեղի ձախ կեսը, ապա տուժում է մարմնի աջ կեսի շարժունակությունը և զգացողությունները: Գլխուղեղի ձախ կեսի վնասումը նաև կարող է առաջացնել խոսքի և լեզվի խանգարումներ:

Ինսուլտից ողջ մնացած մարդկանց մեծ մասը կարիք ունի անցնելու վերականգնողական բուժման ծրագիր (ռեաբիլտացիա): Վերջինս կարող է սկսվել դեռևս հիվանդանոցում: Հաճախ անհրաժեշտ է կիրառել օգնող միջոցներ՝ սայլակ, ձեռնափայտ կամ այլ հարմարանքներ:

Ինսուլտից հետո հիվանդի վերականգնումը պահանջում է անհատական մոտեցում: Կախված ձեր հիվանդությունից, բուժող անձնակազմը ներառում է տարբեր մասնագետներ՝

  • ուղեղի հիվանդությունների ոլորտում մասնագիտացած բժիշկ (նյարդաբան)
  • ռեաբիլիտացիայի բժիշկ
  • ռեաբիլիտացիայի բուժքույր
  • դիետոլոգ
  • ֆիզիոթերապևտ
  • զբաղվածության թերապևտ
  • առողջացման թերապևտ
  • լոգոպեդ (խոսքի պաթոլոգիաների մասնագետ)
  • սոցիալական աշխատող
  • հոգեբան կամ հոգեբույժ
  • քահանա:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 29-03-2021