Պլազման արյան հեղուկ մասն է, որում կախված են արյան բջիջները (ձևավոր տարրեր)` կարմիր բջիջներ (էրիթրոցիտներ), սպիտակ բջիջներ (լեյկոցիտներ) և թիթեղիկներ (թրմոբոցիտներ)։​

Արյան մեջ պլազմայի ծավալային տոկոսը գործնականում կազմում է 100%-ից հանած հեմատոկրիտի տոկոս: Օրինակ, եթե արյան ընդհանուր հետազոտության պատասխանում տեսնում եք, որ Ht=42%, ապա ձեր արյան ծավալի մնացած 58%-ը կազմում է պլազման:

Արյան պլազման դեղնավուն թափանցիկ հեղուկ է, որը հյուսվածաբանորեն իրենից ներկայացնում է արտաբջջային հեղուկ: Ցենտրիֆուգելիս (արյամբ լցված փորձանոթը հատուկ սարքի օգնությամբ բարձր արագության տակ պտտելիս) պլազմայից առանձնանում է արյան շիճուկ, որն ի տարբերություն պլազմայի, չի պարունակում մակարդման որոշ գործոններ (մասնավորապես` ֆիբրինոգեն և հակահեմոֆիլային գլոբուլին):

Արյան պլազմայի բաղադրությունը

Արյան պլազման պարունակում է՝

  • ջուր (90-92%)
  • ջրում լուծված բազնաթիվ օրգանական և անօրգանական նյութեր (8-10%), այդ թվում՝
    • օրգանական նյութեր (9,1%), այդ թվում՝
      • շուրջ 200 տեսակի սպիտակուցներ (7-8 %), այդ թվում՝
        • ալբումիններ (55-65 %), որոնք պայմանավորում են պլազմայի կոլոիդ վիճակի կայունությունը և արյան կախույթային վիճակը և իրենց մակերեսի վրա փոխադրում են ճարպաթթուներ, բիլիռուբին, ստերոիդ հորմոններ, լեղաթթուների աղեր, թիրոքսինի և կալցիումի իոնների մի մասը
        • գլոբուլիններ
          • ալֆա (α) գլոբուլիններ (α1՝ 2-4 % և α2՝ 6-12 %), որոնց մեծ մասը միացած է ածխաջրերի հետ, առաջացնելով գլիկոպրոտեիդներ և հանդես է գալիս որպես սպիտակուցալուծ ‎ֆերմենտների արգելակիչներ կամ հորմոնների, միկրոտարրերի, վիտամինների փոխադրիչներ
          • բետա (β) գլոբուլիններ (8-12 %), որոնք մեծ խնամակցություն ունեն լիպիդների հետ
          • գամա (γ) գլոբուլիններ (2-4 %), որոնք կոչվում են նաև իմունոգլոբուլիններ և համարվում են իմունիտետն ապահովող հակամարմիններ
        • ֆիբրինոգեն (0,2-0,4 %), որն արյան մակարդման ամենակարևոր գործոններից մեկն է
      • ճարպեր (0,5-1& %)
      • ածխաջրեր (0,08-0,12 %), այդ թվում՝ գլյուկոզա
    • անօրգանական նյութեր կամ էլեկտրոլիտներ (0,9 %)` նատրիումի, կալցիումի, մագնեզիումի, կալիումի և այլ կատիոնների քլորիդներ, բիկարբոնատներ, ‎ֆոսֆատներ, սուլֆատներ և այլ աղեր:

Արյան պլազմայի նշանակությունը

Արյան պլազմայի օրգանական նյութերից իրենց քանակով և նշանակությամբ առավել կարևոր են սպիտակուցները, որոնք՝

  • ապահովում են պլազմայի օնկոտիկ ճնշումը
  • կարգավորում են արյան թթվահիմնային հավասարակշռությունը (pH)
  • ալբումինների և գլոբուլինների հարաբերությամբ ապահովում են արյան բջիջների (ձևավոր տարրերի) կախույթային վիճակը (այդ թվում՝ էրիթրոցիտների նստման արագությունը)
  • պայմանավորում են պլազմայի մածուցիկությունը
  • մասնակցում են ոչ սպեցի‎ֆիկ պաշտպանական ռեակցիաներին
  • իրականացնում են հումորալ իմունիտետը
  • փոխադրում են ածխաջրեր, լիպիդներ, հորմոններ, վիտամիններ և միկրոտարրեր
  • մասնակցում են արյան մակարդմանը (‎ֆիբրինոգեն)։

Արյան անօրգանական նյութերը կամ էլեկտրոլիտները՝

  • ապահովում են պլազմայի օսմոտիկ ճնշումը
  • կարգավորում են արյան թթվահիմնային հավասարակշռությունը (pH)
  • մասնակցում են ածխաթթու գազի (CO2) փոխադրմանը,
  • մասնակցում են արյան մակարդման գործընթացներին (կալցիում)
  • ակտիվացնում ‎են բազմաթիվ ֆերմենտներ
  • բջիջների միկրոմիջավայրում մասնակցում են դրդման պրոցեսի առաջացմանը
  • սպիտակուցների, կամ օրգանական թթուների հետ կապված վիճակում, հասնում են տարբեր օրգաններ և հյուսվածքներ։