Լյարդը ձեր ամենամեծ ներքին օրգանն է․ չափահաս մարդկանց մոտ այն կշռում է շուրջ 1,5 կգ։

Լյարդը գտնվում է ձեր որովայնի վերին աջ կողմում, անմիջապես ստոծանու տակ (մկանային միջնորմ, որը ձեր կրծքավանդակն առանձնացնում է որովայնից)։

Ձեր լյարդը մանգաղաձև կապանի կպման գծով բաժանված է երկու բլթերի՝ մեծ՝ աջ և փոքր՝ ձախ։

Լյարդը մուգ կարմրաշագանակագույն օրգան է, որը պահում է շուրջ կես լիտր արյուն։ Լյարդն արյուն ստանում է ինչպես լյարդային զարկերակով, այնպես էլ դռներակով (պորտալ երակ)։ Լյարդային զարկերակով այս օրգանը ստանում է սրտից արտամղված թթվածնով հարուստ արյուն, իսկ դռներակով՝ ձեր ստամոքս-աղիքային ուղուց եկած և սննդանյութերով հարուստ արյուն։ Դռներակով լյարդ տեղափոխված սննդանյութերերն այս օրգանում ենթարկվում են նյութափոխանակության։

Ի՞նչ է անում լյարդը

Լյարդն իրականացնում է ավելի քան 500 գործառույթներ, այդ թվում՝

  • սննդով ստացված սննդանյութերի փոխանակություն
  • էներգիայի պահեստավորում (գլիկոգեն)
  • օրգանիզմի նյութափոխանակության արգասիքների, թունավոր նյութերի և բակտերիաների զտում և վնասազերծում (դետոքսիկացիա)
  • ալկոհոլի փոխանակություն
  • որոշ սպիտակուցների և ճարպերի (այդ թվում՝ խոլեսթերինի) արտադրություն և դրանց նյութափոխանակության հսկողություն
  • երկաթի պահեստավորում
  • որոշ վիտամինների, այդ թվում վիտամին A-ի արտադրություն
  • արյան մակարդելիության գործընթացներին մասնակցություն (ֆիբրինոգենի և պրոթրոմբինի արտադրություն)
  • դեղերի փոխանակություն։

Լեղի

Լյարդը նաև արտադրում է լեղի՝ դեղնականաչավուն հեղուկ, որը կազմված է ջրից, լեղային աղերից և «բիլիռուբին» կոչվող գունանյութից։ Լեղին արտադրվում է լյարդաբջիջների կողմից և ներլյարդային խողովակների և ծորանների համակարգով հասնում լյարդային ծորան, որտեղից տեղափոխվում և պահեստավորվում է լեղապարկում և լեղածորանով մուտք է գործում 12-մատնյա աղի։

Լեղին մասնակցում է 12-մատնյա աղում սննդով ստացված ճարպերի քայքայման գործընթացին, ինչպես նաև ակտիվացնում է ենթաստամոքսային և աղիքային հյութերի ֆերմենտները (օրինակ՝ լիպազ)։ Լեղին մասնակցում է նաև օրգանիզմից որոշ արգասիքների հեռացմանը (բիլիռուբինը ստեղծվում է քայքայված հեմոգլոբինից)։

Լյարդի ախտահարումը և վնասումը

Լյարդը յուրահատուկ օրգան է, որը շարունակում է գործել, քանի դեռ չի կորցրել իր բջիջների 80-90%-ը։ Լյարդն ունի նաև ինքնավերականգնման ունակություն։

Սակայն, որոշ թույներ (օրինակ՝ ալկոհոլ) և հիվանդություններ (օրինակ` հեպատիտներ) կարող են խաթարել լյարդից լեղու արտահոսքը և բերել լյարդի մնայուն ախտահարման։ Լյարդի ախտահարման դեպքում հիվանդության նշանները և ախտանիշները կարող են ի հայտ գալ միայն այս օրգանի ծանր ախտահարման փուլում։

Լյարդային հիվանդության նշաններն ու ախտանիշները

Լյարդի հնարավոր ախտահարման կամ ոչ նորմալ գործունեության մասին վկայող նշաններից մեկը դեղնուկն է, որի ժամանակ ձեր մաշկը, աչքի սպիտապատյանը և լորձաթաղանթները դեղին գունավորում են։

Լյարդի ախտահարման ժամանակ զարգացող այլ ախտանիշներից են՝

  • մշտական «լյարդային» քոր
  • ընդհանուր թուլություն և հոգնածության զգացում
  • սրտխառնոց (նողկանքի զգացում)
  • ախորժակի անկում
  • երբեմն՝ ասցիտ (հեղուկի կուտակում որովայնի խոռոչում) կամ որովայնային ցավեր
  • դեղնուկին ուղեկցող մեզի մգացում և կղանքի գունազրկում։

Լյարդի հետ կապված հիվանդություններ

Լյարդի ախտահարմամբ ընթացող հիմնական հիվանդություններն են՝

Լյարդի գործունեության հետազոտություն

Լյարդի հիմնական գործունեությունը ստուգվում է արյան լաբորատոր հետազոտությամբ։ Լյարդային թեստերը կարող են նշանակվել, որպեսզի ստուգվի արյան մեջ լյարդի կողմից արտադրվող տարբեր սպիտակուցների, ֆերմենտների (էնզիմներ) և բիլիռուբինի մակարդակները։

Վիրուսային հեպատիտների կասկածի դեպքում կամ դրանք բացառելու համար բժիշկը կարող է նաև նշանակել արյան այլ հետազոտություններ, օրինակ՝ վիրուսի հայտնաբերման պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա (ՊՇՌ):

Լյարդի հետ կապված խնդիրների հայտնաբերման համար սովորաբար նշանակվում են նաև պատկերման հետազոտություններ, այդ թվում՝

  • սոնոգրաֆիա
  • մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆիա (ՄՌՏ)
  • համակարգչային տոմոգրաֆիա (CT):

Լյարդի քաղցկեղի և լյարդի ծանր ախտահարմամբ ընթացող հիվանդություների ախտորոշման կամ տարբերակիչ ախտորոշման նպատակով հազվադեպ օգտագործվում է նաև լյարդի բիոպսիա։

Ինչպե՞ս ձեր լյարդը պահել առողջ

Ձեր լյարդն առողջ պահելու համար՝

  • խուսափեք ոչ անհրաժեշտ դեղեր ընդունելուց
  • որևէ կասկածի դեպքում հետազոտվեք հեպատիտ C-ի նկատմամբ
  • ալկոհոլն օգտագործեք խելամտորեն
  • ուշադիր եղեք, որպեսզի չշնչեք աերոզոլային մաքրիչներով, ներկային սփրեյներով և այլ քիմիական թունավոր նյութերով աղտոտված օդը
  • պատվաստվեք հեպատիտ A և B-ի դեմ
  • եթե տատուի սիրահար եք, հոգ տարեք, որպեսզի օգտագործվեն միայն ստերիլ և միանգամյա օգտագործման պարագաներ
  • դարձրեք ձեր սննդակարգն առողջ
  • եղեք ֆիզիկապես ակտիվ
  • խուսափեք անձնական օգտագործման պարագաների համատեղ օգտագործումից՝ սանր, ածելի, եղունգների խնամքի պարագաներ, ատամի խոզանակ, սրբիչ և այլն
  • կանոնավոր կերպով լվացեք ձեր ձեռքերը
  • օգտագործեք միայն մաքուր օդ
  • հրաժարվեք ապօրինի թմրամիջոցներից, առավել ևս՝ ներարկային թմրամիջոցներից կամ ներարկման պարագաների համատեղ օգտագործումից
  • պահեք ձեր մարմնի կշիռն առողջ միջակայքում
  • մի ծխեք
  • վարեք առողջ սեռական կյանք
  • պարբերաբար ստուգեք ձեր լյարդային ցուցանիշները։