ՄԶՑ և իրանի շրջանագիծ

ՄԶՑ և իրանի շրջանագիծ
Անգլերեն անվանումը՝ Body Mass Index (BMI), Waist Circumference

Գրեթե բոլոր երկրներում, այդ թվում Հայաստանում չափահաս մարդկանց կեսից ավելին ունի մարմնի ավելցուկային զանգված կամ գեր են։

Այս երկու իրավիճակները, հատկապես գիրությունը (ճարպակալում) կարող են հանգեցնել առողջական լուրջ հետևանքների։

Մարմնի զանգվածի նորմալ կամ շեղված վիճակը գնահատող ամենահանրահայտ երկու մեթոդներն են մարմնի զանգվածի ցուցանիշը (ՄԶՑ, անգլերեն՝ BMI) և իրանի շրջանագիծը։

Իրանի շրջանագիծը համարվում է մարմնի ճարպի, մասնավորապես, ճարպի ներքին պաշարների, հետևաբար, մարմնի կշռի հետ կապված հիվանդությունների հավանականության գնահատման օգտակար ցուցանիշ։

Բժիշկները հաճախ ՄԶՑ-ն և իրանի շրջանագիծը օգտագործում են միասին, որ գնահատեն, թե արդյոք տվյալ անձը ունի՞ ավելցուկային զանգված կամ գիրություն և միաժամանակ պատկերացում կազմեն նրա մոտ սրտանոթային հիվանդությունների և շաքարային դիաբետի զարգացման ռիսկերի մասին։

Ի՞նչ է մարմնի զանգվածի ցուցանիշը

ՄԶՑ-ն հաշվարկվում է որպես ելակետ վերցնելով չափահաս մարդու մարմնի զանգվածը և հասակը։ Ըստ ՄԶՑ-ի դուք պատկանում եք հետևյալ չորս խմբերից մեկնումեկին՝ պակասորդային կշիռ, նորմալ (առողջ) կշիռ, ավելցուկային կշիռ և գիրություն։

ՄԶՑ-ն թույլ է տալիս ընդհանուր պատկերացում կազմել մարմնի ճարպերի տեսակարար մասնաբաժնի մասին, ինչն իր հերթին հանդիսանում է մարմնի կշռի հետ կապված հիվանդությունների ռիսկի գործոն։

ՄԶՑ-ն հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով՝ մարդու զանգվածը բաժանելով նրա հասակի քառակուսու վրա.

ՄԶՑ = Մարմնի զանգված(կգ)/Հասակ(մ)2

Օգտվե՛ք Մեդեքսի ՄԶՑ հաշվիչից և վայրկյանների ընթացքում իմացեք ձեր ՄԶՑ-ն։ Մեր գործիքը ավտոմատ կերպով տեղեկացնում է նաև ՄԶՑ-ի հետ կապված առողջական ռիսկի մասին և տրամադրում տեղեկատվություն, որը հիմնված է ձեր արդյունքների վրա։

Եթե դուք ինքներդ եք հաշվարկում ձեր ՄԶՑ-ն, ապա համոզվեք, որ ձեր մարմնի զանգվածը ներկայացված է կիլոգրամներով, իսկ հասակը՝ մետրերով։

Ձեր մարմնի կշռի դասը իմանալու համար տեսեք, թե ՄԶՑ-ի ստորև խմբերից որի՞ն է համապատասխանում ձեր ՄԶՑ-ի արժեքը.

  • Մինչև 18,5՝ պակասորդային կշիռ
  • 18,5–24,9՝ առողջ կշիռ
  • 25,0–29,9՝ ավելցուկային կշիռ
  • 30,0–34,9՝ I աստիճանի գիրություն
  • 35,0–39,9՝ II աստիճանի գիրություն
  • 40,0 (և բարձր)՝ III աստիճանի գիրություն։

ՄԶՑ-ի սահմանափակումները

Մարդկանց որոշ խմբերի համար ՄԶՑ դառնում է նվազ ճշգրիտ և քիչ օգտակար, քանի որ այս ցուցանիշը մարմնի ընդհանուր զանգվածի մեջ ճարպերի և մկանների մասնաբաժինների միջև տարբերակում չի դնում։ Այսպիսով, ՄԶՑ-ը նվազ օգտակար է հետևյալ խմբերի համար՝

  • էթնիկ որոշ խմբեր, այդ թվում՝ խաղաղօվկիանոսյան բնիկներ, հարավասիական բնիկներ, չինացիներ և ճապոնացիեներ
  • բոդիբիլդերներ և մարմնի կշիռ «կուտակողներ» (օրինակ՝ սումո ըմբշամարտիկներ)
  • որոշ մարզիկներ
  • հղի կանայք
  • մեծ տարիքով անձինք
  • ֆիզիկական հաշմանդամությամբ անձինք
  • սնուցման հիվանդություններով անձինք
  • մինչև 18 տարեկաններ
  • չափազանց գեր մարդիկ։

Ինչո՞ւ չափել իրանի շրջանագիծը

Ապացուցված է, որ մարմնի միջին շրջաններում կուտակվող հավելյալ ճարպերը առողջական ավելի մեծ վտանգ են ներկայացնում, քան երբ դրանք առավել ներկայացված են կոնքերում և ազդրերում։ Այլ կերպ ասած, գիրության «տեսակներից» առավել վտանգավոր է «որովայնային» գիրությունը։ Ուստի, լինելով որովայնի օրգանները ճնշող ներքին ճարպի կուտակման ավելի հաջող գնահատիչ, իրանի շրջանագիծը համարվում է սրտանոթային հիվանդությունների, իսկ կանանց մոտ՝ 2-րդ տիպի դիաբետի և մետաբոլիկ համախտանիշի ռիսկերի ավելի ճշգրիտ գնահատիչ։

Ինչպե՞ս չափել իրանի շրջանագիծը

Ռիսկի աստիճանի ճիշտ գնահատման նախապայմանն այն է, որ իրանի շրջանագիծը չափվի առավելագույնս ճիշտ։

  • Չափիչ ժապավենը անմիջապես հպեք ձեր մաշկին կամ, ծայրահեղ դեպքում, բարակ ներքնաշորի մակերեսին։
  • Իրանը չափելու ճիշտ մակարդակը ամենաստորին կողի և կոնքոսկրի գագաթի միջնակետն է։ Սա մոտավորապես համապատասխանում է պորտի մակարդակից քիչ ներքև։
  • Չափումը կատարեք նորմալ (ոչ խոր) արտաշնչելուց հետո։
  • Համոզվեք, որ ժապավենը ողջ երկարությամբ կիպ հպված է մաշկին, սակայն չի սեղմել և ներհրվել դեպի ենթամաշկը։

Իրանի շրջանագիծը և հիվանդությունների ռիսկը

Ստորև ներկայացված են հիվանդությունների բարձրացած ռիսկը մատնանշող իրանի շրջանագծի թույլատրելի վերին սահմանները.

Եթե դուք կին եք՝

  • ձեր ռիսկը բարձրանում է սկսած 80 սմ-ից
  • ձեր ռիսկը բարձր է սկսած 88 սմ-ից։

Եթե դուք տղամարդ եք՝

  • ձեր ռիսկը բարձրանում է սկսած 94 սմ-ից
  • ձեր ռիսկը բարձր է սկսած 102 սմ-ից։

Իրանի շրջանագծի սահմանափակումները

Իրանի շրջանագիծը նվազ ճշգրիտ է որոշ իրավիճակներում՝ հղիներ, որովայնի մեծացմամբ ընթացող հիվանդություններ (օրինակ՝ ասցիտ), էթնիկ որոշ խմբեր, մանուկներ և երեխաներ։

Ի՞նչ են նշանակում ավելցուկային (հավելյալ) կշռը և գիրությունը

Մարմնի ավելցուկային կշիռը և գիրությունը մարմնի նորման գերազանցող զանգվածը նկարագրող վիճակներ են, որոնք, այլ պատճառների հետ միասին, կարող են զարգանալ օրգանիզմի (սննդի միջոցով) ընդունած էներգիայի ավելցուկի և օրգանիզմի ծախսած էներգիայի անբավարարության (ֆիզիկական թերակտիվության) պայմաններում։

Որոշ դեղեր և հիվանդություններ նույնպես կարող են բարձրացնել մարմնի զանգվածը։

Որո՞նք են մարմնի ավելցուկային կշռի կամ գիրության առողջական ռիսկերը

Մարմնի ավելցուկային կշիռը կամ գիրությունը կարող են ուղղակիորեն նպաստել առողջական լուրջ խնդիրների զարգացմանը, այդ թվում՝

Այս հիվանդությունների մեծ մասը կարելի է կանխարգելել՝ պարզապես պահպանելով նորմալ մարմնի կշիռը և ապրելակերպը դարձնելով առողջ։ Վերջինս ներառում է ճիշտ հավասարակշռված սննդակարգը և կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը։

Կարևոր է այն, որ մարմնի զանգվածի նույնիսկ փոքր չափով նվազեցնելը բերում է առողջական օգտակար արդյունքների, որոնցից են սրտային հիվանդություններով և 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետով հիվանդանալու ռիսկերի կրճատումը։

Ինչպե՞ս նվազեցնել մարմնի զանգվածը

Մարմնի կշռը նվազեցնելու լավագույն տարբերակն առողջ ապրելակերպն է, որն առողջ սննդակարգը զուգորդում է ֆիզիկական ակտիվության բարձրացման հետ։

Ոչ հազվադեպ մարմնի զանգվածի կարգավորելը պահանջում է հոգեբանական աջակցություն, քանի որ շատերի համար «առողջ» կշռին հասնելը իրատեսական չէ։ Նույնիսկ անհաջող փորձերի դեպքում պետք է նկատի ունենալ, որ ավելորդ կիլոգրամներից յուրաքանչյուրի կորուստը արդեն իսկ բերում է առողջական դրական տեղաշարժերի։

Նման դեպքերում ձեր նպատակը պետք է լինի վարքի փոփոխության և առողջության բարելավման, այլ ոչ թե կորցրած կիլոգրամների վրա կենտրոնանալը։

Որոշ դեպքերում, երբ նիհարելու փորձերը մշտապես մատնվում են անհաջողության և առկա են այլ ռիսկի գործոններ, առաջին պլան կարող է գալ ավելի ինտենսիվ մոտեցումներ կիրառելը, ինչպիսիք են խիստ ցածր էներգիայով սննդակարգը, որոշ դեղերի ընդունումը կամ բարիատրիկ վիրաբուժությունը։

Ինչպե՞ս կարող եմ ես նվազեցնել մարմնի զանգվածի հետ կապված հիվանդությունների ռիսկը

Իրանի շրջանագիծը և ՄԶՑ-ը ռիսկերի կարևոր ցուցանիշներ են, սակայն կան այլ գործոններ նույնպես, որոնք նպաստում են քրոնիկ հիվանդությունների զարգացմանը։

Դրանց կողքին, կան առողջությունը բարելավելու մի շարք ճանապարհներ, օրինակ՝

Հոդվածը վերանայվել է՝ 26-05-2019