Արյան փոխներարկում

Արյան փոխներարկում

Արյան փոխներարկումը բժշկական միջամտություն է, որի ժամանակ ձեզ տրվում է դոնորական արյուն:

Ի՞նչ է արյան փոխներարկումը

Արյան փոխներարկումը բուժման առանձնահատուկ մեթոդ է, երբ հիվանդի (ռեցիպիենտ կամ «ընդունող») արյունատար համակարգ ներարկվում է առողջ մարդուց (դոնոր կամ «տվող») վերցված ամբողջական արյուն կամ դրա բաղադրամասեր՝ էրիթրոցիտներ, լեյկոցիտներ, պլազմա և այլն։ Այն բավականին անվտանգ է և կարող է ստանալ կյանք փրկող նշանակություն: Եթե առաջանում են բարդություններ, ապա տիպիկ դեպքերում ունենում են թեթև ընթացք:

Ինչո՞ւ պետք է ես ունենամ արյան փոխներարկման կարիք

Բժիշկը կարող է ձեզ առաջարկել արյան փոխներարկում, եթե՝

  • դուք կորցրել եք շատ արյուն, օրինակ՝ վիրահատության, ծննդաբերության կամ լուրջ դժբախտ պատահարի պատճառով
  • դուք ունեք ծանր անեմիա (արյան կարմիր գնդիկների պակաս), որն այլ կերպ բուժվել չի կարող
  • դուք ստանում եք քաղցկեղի դեմ բուժում կամ ցողունային բջիջների փոխպատվաստում, որը կարող է նվազեցնել ձեր արյան բջիջների քանակը (կոչվում են նաև «արյան ձևավոր տարրեր»):

Որո՞նք են արյան փոխներարկման ռիսկերը

Մեր օրերում արյան փոխներարկման հետևանքով առաջացած ռիսկերը զգալիորեն նվազեցված են՝ շնորհիվ դոնորական արյան ստացման, պահպանման և անվտանգության տեխնոլոգիաների կատարելագործմամբ: Սակայն, ինչպես բոլոր բժշկական միջամտությունները, արյան փոխներարկումը ևս զերծ չէ ռիսկերից կամ բարդություններից:

Արյան փոխներարկման հետ կապված հիմնական ռիսկերն են՝

  • ալերգիկ ռեակցիաներ, օրինակ՝ եղնջացան, քոր կամ ջերմության բարձրացում, որոնք համարվում են ամենահաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններ
  • խիստ հազվադեպ՝ արյունածին վարակներ (հեպատիտ B, հեպատիտ C, ՄԻԱՎ և այլն)
  • եզակի դեպքերում՝ սուր իմունային հեմոլիտիկ ռեակցիա, երբ դոնորական և ռեցիպիենտի արյան միջև առկա անհամատեղելիություն, որը բերում է դոնորական էրիթրոցիտների քայքայման (հեմոլիզ) և երիկաների ծանր ախտահարում
  • ուշացած հեմոլիտիկ ռեակցիաներ, որը նման է սուրին, սակայն զարգանում է ավելի դանդաղորեն (մինչև 4 շաբաթ):

Ընդհանուր առմամբ, դոնորական արյունը ստացվում է կամավոր առողջ մարդկանցից՝ դոնորներից: Դոնորական արյունը մանրակրկիտ ստուգվում է, որպեսզի մինչև հիվանդին փոխներարկելը բացառվեն արյունածին վարակները, օրինակ՝ վիրուսային հեպատիտներ և ՄԻԱՎ: Միևնույն ժամանակ որոշվում է այդ (ինչպես նաև հիվանդի) արյան տեսակը (արյան խումբ և ռեզուս պատկանելիություն):

Մինչև արյունը փոխներարկվելը, ստուգվում է նաև դոնոր և ռեցիպիենտ արյունների միջև անմիջական համատեղելիությունը:

Արյան փոխներարկման տարբեր տեսակները

Դոնորական արյունը կարող է բաժանվել տարբեր բաղադրիչների, որոնք կոչվում են արյան բաղադրամասեր: Անհրաժեշտության դեպքում ձեզ կարող են առաջարկել արյան այն բաղադրամասը, որի կարիքը դուք ունեք:

Փոխներարկման համար կարող են առաջարկվել արյան հետևյալ բաղադրամասը՝

  • արյան կարմիր գնդիկներ (էրիթրոցիտներ). թթվածինը տեղափոխում են դեպի հյուսվածքներ և կարող են փոխներարկվել՝ բուժելու էրիթրոցիտների քանակի կտրուկ անկմամբ պատճառված ծանր անեմիան
  • արյան սպիտակ գնդիկներ (լեյկոցիտներ). որոնք ապահովում են հումորալ իմունիտետը, մասնակցում վարակների դեմ օրգանիզմի պայքարին և կարող են փոխներարկվել՝ բուժելու ծանր վարակները
  • արյան թիթեղիկներ (թրոմբոցիտներ). մասնակցում են արյան մակարդելիությանը և կարող են փոխներարկվել՝ օգնելու արյունահոսության կանխարգելմանը կամ դադարեցմանը
  • արյան պլազմա. որը պարունակում է արյան մակարդելիության գործոններ, այլ սպիտակուցներ և հակամարմիններ և կարող է փոխներարկվել՝ օգնելու արյունահոսության կանխարգելմանը կամ դադարեցմանը, օրգանիզմի դիմադրողականության բարձրացմանը կամ թունավոր նյութերի չեզոքացմանը:

Ավելի հաճախ կիրառվում է արյան կարմիր գնդիկների փոխներարկումը:

Արյան բոլոր բաղադրամասերը ներառող ամբողջական արյան փոխներարկում այսօր գործնականում չի իրականացվում, քանի որ մեծ է տարբեր բադրությունների առաջացման վտանգը:

Ի՞նչ է տեղի ունենում արյան փոխներարկման ընթացքում

Ոչ անհետաձգելի (պլանային) փոխներարկումից առաջ ձեզ կխնդրեն նստել կամ պառկել հարմարավետ դոնորական բազկաթոռի կամ բազմոցի վրա, որից հետո ձեզ կմիացնեն ներերակային կաթետեր և կաթիլային եղանակով կներմուծեն դոնորական արյան որևէ բաղադրամաս:

Մեկ միավոր (փաթեթ) արյան բաղադրամասի փոխներարկումը կարող է տևել մինչև 4 ժամ: Այս ընթացքում բուժանձնակազմը պարբերաբար ստուգում է ձեր արյան ճնշումը, անոթազարկը (պուլս), մարմնի ջերմաստիճանը, ըստ անհրաժեշտության՝ նաև այլ ցուցանիշներ:

Ինչպե՞ս եմ ես զգում փոխներարկման ընթացքում և հետո

Մարդկանց մեծ մասը փոխներարկման ընթացքում որևէ գանգատ չի ունենում, թեև որոշ դեպքերում կարող են ի հայտ գալ թույլ ջերմության կամ սառնության զգացողություններ:

Բժիշկը և բուժքույրերը ձեր կողքին են լինելու, ուստի, տեղեկացրեք նրանց, եթե ունեք որևէ գանգատ կամ անսովոր զգացողություն, այդ թվում՝

  • ջերմության բարձրացում
  • շնչարգելություն
  • դող և սարսուռ
  • անսովոր քոր
  • կրծքավանդակի կամ գոտկատեղի ցավեր
  • անհարմարավետության զգացում:

Եթե փոխներարկումից հետո վերադարձել եք տուն և ի հայտ են եկել սուր գանգատներ, օրինակ՝ շնչարգելություն, հետկրծոսկրային կամ գոտկատեղի ցավեր, ապա անհապաղ զանգեք 1-03 և կանչեք շտապբուժօգնություն: Անպայման տեղեկացրեք բուժանձնակազմին, որ ենթարկվել եք արյան փոխներարկման միջամտության:

Կարո՞ղ եմ արդյոք հրաժարվել այս միջամտությունից

Այո, դուք որևէ պատճառով կարող եք հրաժարվել արյան փոխներարկումից, սակայն պետք է նկատի ունենալ, որ նման որոշում կայացնելու առողջական բոլոր հետևանքների պատասխանատվությունը մնում է ձեր վրա:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 22-05-2020