Skip to main content

Իմունոթերապիա - Քաղցկեղներ

Իմունոթերապիան, որը երբեմն անվանում են նաև ​կենսաբանական բուժում, քաղցկեղի բուժման առանձնահատուկ տեսակ է, որի նպատակը քաղցկեղի դեմ պայքարում իմունային համակարգը խթանելն է:

Քաղցկեղի որոշ տեսակների բուժման մեջ իմունոթերապիայի արդյունավետությունն ապացուցվել է դեռևս տարիներ առաջ: Այնուամենայնիվ, բուժման այս համեմատաբար նոր մեթոդը չի կարող նշանակվել քաղցկեղ ունեցող բոլոր մարդկանց: Զրուցեք այս թեմայով ձեր բժշկի կամ ուռուցքաբանի հետ, որ ճշտեք, թե արդյոք ձեր դեպքում իմունոթերապիան նպատակահարմար է:

Ինչպե՞ս է իմունոթերապիան ազդում

Իմունային համակարգը պայքարում է հիվանդություն պատճառող օտար բջիջների դեմ: Սակայն, որոշ բակտերիաներ, վիրուսներ և քաղցկեղային բջիջներ կարողանում են գտնել իմունային համակարգի պաշտպանողական գործունեությունն արգելակող ուղիներ, որից հետո անարգել աճում, բազմանում և տարածվում են:

Իմունոթերապիան կարող է օգտակար լինել հետևյալ երկու ազդեցության մեխանիզմներից մեկնումեկով՝

  • օրգանիզմի բնական պաշտպանական մեխանիզմների՝ իմունային համակարգի գործունեության բարելավում, որը ստանում է օտար բջիջների դեմ պայքարելու ունակություն
  • օտար բջիջների դեմ իմունային համակարգի պայքարին խանգարող ու նախականխող գործոնների վերացում:

Քաղցկեղի բուժումն իմունոթերապիայի օգտագործման առանցքային ոլորտներից մեկն է:

Ե՞րբ է քաղցկեղի ժամանակ օգտագործվում իմունոթերապիան

Իմունոթերապիան չի կիրառվում այնպիսի հաճախականությամբ, ինչպես քաղցկեղի բուժման այլ տեսակները՝ ճառագայթային բուժում, վիրահատություն կամ քիմիոթերապիա:

Կախված ձեր ընդհանուր առողջական վիճակից և ախտորոշումից, ձեր բժիշկը կարող է իմունոթերապիա նշանակվել քաղցկեղի հետևյալ տեսակների բուժման մեջ՝

  • գլխի, պարանոցի, թոքի, երիկամի, լյարդի կամ միզապարկի քաղցկեղի որոշ տեսակներ
  • մելանոմա, որը մաշկի ամենավտանգավոր քաղցկեղն է
  • Հոջկինի լիմֆոմա:

Իմունոթերապիան նաև կարող է փորձարկվել քաղցկեղի այլ տեսակների բուժման մեջ, այդ թվում՝ լեյկոզ և կրծքագեղձի քաղցկեղ:

Իմունոթերապիան հիմնականում նշանակվում է արդեն ախտորոշված և բավականաչափ մեծացած, ինչպես նաև բուժման այլ տարբերակներից հետո կրկնվող կամ տարածվող քաղցկեղների ժամանակ: Այս փուլում իմունոթերապիան կարող է լավ արդյունք ցույց տալ այն մարդկանց մոտ, ովքեր քաղցկեղի ախտանիշներ չունեն կամ նշում են թույլ արտահայտված գանգատներ:

Իմունոթերապիա նշանակելուց առաջ բժիշկն ուշադրություն է դարձնում հետևյալի վրա՝

  • ձեր ընդհանուր վիճակը
  • ձեր քաղցկեղի տեսակը
  • ձեր քաղցկեղի աճի կամ տարածման աստիճանը (փուլ)
  • նախկինում ձեր ստացած հակաքաղցկեղային բուժումը:

Քաղցկեղի իմունոթերապիայի տեսակները

Մոնոկլոնալ հակամարմիններ (mAbs)

Այս դեղամիջոցներն ազդում են հետևյալ մեխանիզմներից մեկնումեկով՝

  • կպչում են քաղցկեղային բջիջների մակերեսի առանձնահատուկ սպիտակուցներին և խթանում իմունային համակարգը, որ վերջինս ավելի լավ գործի, հայտնաբերի և ոչնչացնի քաղցեղային բջիջները
  • արգելափակում են քաղցկեղային բջջի մի մասը կամ դրա սպիտակուցը՝ դադարեցնելով կամ դանդաղեցնելով վերջինիս աճը (թիրախային բուժում)
  • քաղցկեղային բջիջները դարձնում են ճառագայթային բուժման կամ քիմիոթերապիայի նկատմամբ ավելի զգայուն՝ այսպիսով բարձրացնելով բուժման այդ տարբերակների արդյունավետությունը:

Աշխարհում ամենահաճախ օգտագործվող մոնոկլոնալ իմունոթերապիայի (mAbs) տեսակը հայտնի է որպես բուժում «իմունային ստուգակետերի արգելակիչներով»: Սրանք արտադրում են սպիտակուցի մի տեսակ, որը «բացահայտում է» իմունային համակարգից «թաքնված» քաղցկեղային բջիջները: Արդյունքում, T-բջիջները (T-քիլերներ) կարողանում են հայտնաբերել և պայքարել քաղցկեղային բջիջների դեմ:

Իմունային ստուգակետերի արգելակիչներից են՝ Իպիլիմումամբ (Յերվոյ), Նիվոլումաբ (Օպվիդո), Պեմբրոլիզումաբ (Կեյտրուդա), Ատեզոլիզումաբ (Տեկենտրիք), Ավելումաբ (Բավենցիո) և Դուրվալումաբ (Իմֆինիզի):

Ոչ սպեցիֆիկ իմունոթերապիաներ

Այս բուժումները հաճախ նշանակվում են քիմիոթերապիայի կամ ճառագայթային բուժման հետ միասին: Նման դեպքում նշանակվում են արյան սպիտակ բջիջների (լեյկոցիտներ) կողմից արտադրվող որոշ սպիտակուցներ, որոնք խթանում են քաղցկեղային բջիջները ոչնչացնելուն ուղղված իմունային համակարգի գործունեությունը:

Տարբերում են ոչ սպեցիֆիկ իմունաթերապիայի երկու հիմնական տեսակներ՝

  • ինտերֆերոններ կամ ինտերֆերոն ալֆա՝ Ռոֆերոն-A[2a], Ինտերոն A [2b] և Ալֆերոն [2a]
  • ինտերլեյկիններ՝ ինտերլեյկին-2, IL-2 կամ Ալդեսլեյկին (Պրոլեյկին):

Քաղցկեղի դեմ պատվաստումներ

Քաղցկեղի դեմ պատվաստումները օգնում են օրգանիզմին, որ ավելի հեշտությամբ հայտնաբերի քաղցկեղային բջիջները: Ներկայում օգտագործվում է այս մեթոդի երկու տարատեսակ՝

  • քաղցկեղի դեմ կանխարգելիչ պատվաստումներ, որոնք օգնում են վարակային ծագման որոշ քաղցկեղների նախականխմանը (օրինակ՝ արգանդի վզիկի քաղցկեղի պատճառներից մարդու պապիլովիրուսի դեմ պատվաստում)
  • քաղցկեղի դեմ բուժական պատվաստումներ, որոնք օգնում են առկա քաղցկեղի դեմ օրգանիզմի պայքարին:

Օնկոլիտիկ վիրուսային թերապիա

Բուժման այս մեթոդի ժամանակ քաղցկեղային բջիջների ոչնչացման համար կիրառվում են գենետիկորեն ձևափոխված վիրուսներ։ Նախ, բժիշկը վիրուսը ներմուծում է ուռուցքի մեջ, որից հետո այդ վիրուսը մուտք է գործում քաղցկեղային բջիջներ և ստեղծում է իր իսկ կրկնօրինակները։ Որպես արդյունք, բջիջները պատռվում և մահանում են։ Երբ դա տեղի է ունենում, բջիջներն արտադրվում են հատուկ նյութեր՝ հակածիններ, որը դրդում է, որ իմունային համակարգը թիրախավորի այդ հակածնով օժտված բոլոր քաղցկեղային բջիջները։ Վիրուսն առողջ բջիջներ չի մտնում։

T-բջջային թերապիա

Բուժման այս մեթոդի դեպքում հիվանդի արյունից վերցվում են T բջիջներ։ Այնուհետև, լաբորատորիայում դրանք ենթարկվում են այնպիսի փոփոխությունների, որ կրեն հատուկ սպիտակուցներ՝ ընկալիչներ։ Այդ ընկալիչները թույլ են տալիս T բջիջներին ճանաչել քաղցկեղային բջիջները։ Փոփոխված T բջիջներն աճեցվում են լաբորատոր պայմաններում և վերադարձվում են նույն հիվանդի օրգանիզմ։ Այստեղ դրանք փնտրում և ոչնչացնում են քաղցկեղային բջիջները։ Այս բուժման մեթոդը կոչվում է քիմերային հակածնային ընալիչներով (CAR) T-բջջային թերապիա։

Ինչպե՞ս է իմունոթերապիան նշանակվում

Իմունոթերապիայի տեսակից կախված, դեղերը կարող են նշանակվել հետևյալ եղանակներով՝

  • հաբը կամ հեղուկը խմելով (կուլ տալով)՝ բերանային կամ օրալ
  • երակի մեջ ներարկելով՝ ներերակային
  • մաշկի վրա քսելով՝ տեղային կամ տոպիկ
  • անմիջապես միզապարկի մեջ ներդնելով՝ ներխոռոչային:

Ձեզ կարող են առաջարկել յուրաքանչյուր 2-3 շաբաթը մեկ իմունոթերապիայի ցիկլի կրկնություն: Որոշ դեպքերում կարող է միաժամանակ նշանակվել իմունոթերապիայի երկու դեղամիջոց:

Որո՞նք են քաղցկեղի ժամանակ նշանակվող ինունոթերապիայի օգուտները

Թեև քաղցկեղով տարբեր մարդկանց մոտ իմունոթերապիան կարող է դրսևորել արդյունավետության տարբեր աստիճաններ, բուժման այս մեթոդը, օրինակ, իմունային ստուգակետերի արգելակիչները կարող են՝

  • թիրախավորել քաղցկեղային բջիջները՝ առանց վնասելու առողջները
  • բարելավել քաղցկեղի որոշ տեսակների բուժման արդյունքներն ու ելքը
  • դրսևորել ավելի չափավոր կողմնակի ազդեցություններ
  • երբեմն կարող են կրճատել ուռուցքի չափսերը՝ հնարավոր դարձնելով վիրահատական հեռացումը:

Որո՞նք են իմունոթերապիայի հնարավոր կողմնակի ազդեցությունները

Հաճախակի հանդիպող կողմնակի ազդեցություններ

  • աչքի բորբոքում, որն առաջացնում է աչքի չորություն կամ գրգռվածություն
  • հոդերի բորբոքում, որն առաջացնում է հոդացավ
  • աղիների բորբոքում, որն առաջացնում է որովայնի շրջանի կծկանքային (սպաստիկ) ցավեր, կղանքում արյուն, մետեորիզմ (աղիների փքվածություն) կամ փորլուծություն
  • դերմատիտ (մաշկաբորբ), որն առաջացնում է մաշկի ցանավորում
  • հոգնածության զգացում:

Ավելի հազվադեպ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններ

  • գլխացավ և տեսադաշտի հետ կապված խանգարումներ
  • վահանաձև գեղձի խնդիրներ, որը բերում է մարմնի քաշի կորստի կամ ավելացման
  • թոքերի բորբոքում, որը պատճառում է հազ և հևոց
  • լյարդի բորբոքում, որի պատճառով զարգանում են դեղնուկ, մեզի մգացում և աջ թուլակողի ցավեր:

Հոդվածը հրապարակվել է՝ 14-06-2019
Վերջին վերանայում՝ 08-04-2024