Թոքերի արհեստական օդափոխություն

Թոքերի արհեստական օդափոխություն

Թոքերի արհեստական օդափոխությունը (ԹԱՕ) բուժման մեթոդ է, որն օգնում կամ փրկում է ինքնուրույն շնչառության խիստ դժվարությամբ կամ​ անհնարինությամբ մարդկանց, որպեսզի ժամանակավորապես ապահովվի նրանց թոքային օդափոխությունը:

Ծանոթացեք նաև այս հոդվածի հետ ուղղակիորեն կապված այլ նյութերի հետ:

Ըստ էության, ԹԱՕ-ն օդի մեխանիկական ներփչումն է չշնչող կամ ծանր շնչառական անբավարարությամբ անձի թոքերի մեջ: ԹԱՕ-ն կարող է իրականացվել նաև թթվածնող հարստացված օդով:

Ինչո՞ւ է կատարվում ԹԱՕ

Շնչառությունը օրգանիզմի կողմից թթվածին ստանալու և ածխաթթու գազից ազատվելու կենսական գործառույթ է: Առողջ մարդու մոտ թոքերը կատարում են այս գործառույթը՝ լայնանալիս օդը ներքաշելով մինչև ալվելոլներ (ներշնչում) և կծկվելիս օդն արտամղելով հակառակ ուղղությամբ (արտաշնչում): Իրականում թոքերը չեն կարող ինքնուրույն մեծանալ և փոքրանալ, այլ պարզապես պասիվ ձևով հետևում են կրծքավանդակի շնչառական շարժումներին: Սա կոչվում է արտաքին շնչառություն:

Թոքում կան միլիոնավոր փոքր օդապարկեր՝ ալվելոներ, որոնց պատով էլ տեղի է ունենում օդի և արյան միջև գազափոխանակությունը, երբ ներշնչված օդի թթվածինը մուտք է գործում արյան հուն և հակառակ ուղղությամբ արյունից դեպի արտաշնչման ենթակա օդ է դուրս գալի ածխաթթու գազ: Թոքերից ստացած թթվածնով հարուստ (և ածխաթթու գազից աղքատ) զարկերակային արյունը սրտի կծկումների միջոցով արտամղվում է դեպի մեր բոլոր օրգաններ ու հյուսվածքներ և հակառակ ուղղությամբ թոքեր է վերադառնում ածխաթթու գազով հարուստ (և թթվածնից աղքատ) երակային արյուն: Հյուսվածքները արյունից ստանում են իրենց անհրաժեշտ թթվածինը և տալիս ածխաթթու գազ: Սա կոչվում է հյուսվածքային շնչառություն և ընթանում է մազանոթների պատի միջոցով:

Կան տարբեր հիվանդություններ և վիճակներ, որոնց դեպքում արտաքին շնչառությունը խիստ տուժում է, և թոքերը չեն կարողանում նորմալ կատարել իրենց վերոնշյալ գործառույթը: ԹԱԳ-ի անհրաժեշտությունը ծագում է, երբ՝

  • անձը կարիք ունի օժանդակող շնչառությոն
  • անձը չի շնչում և կարիք ունի ժամանակավոր՝ «արհեստական» շնչառության:

Նման դեպքերում իրականացվում է ԹԱՕ որպեսզի՝

  • մեղմանա շնչառական դիսթրեսը
  • նվազեցվի շնչառական աշխատանքը
  • բարելավվի գազափոխանակությունը (թթվածին/ածխաթթու գազ)
  • վերականգնվելու համար ժամանակ տրվի թոքերին
  • վերականգնվելու համար ժամանակ տրվի շնչառական մկաններին
  • հանգստանալու և վերականգնվելու համար ժամանակ տրվի պացիենտին:

ԹԱՕ տևողությունը կախված է շնչառության խանգարման ծանրությունից: Այն պետք է շարունակել մինչև, ինքնուրույն շնչառության վերականգնվելը (կամ կենսաբանական մահվան ակնհայտ նշանների ի հայտ գալը)։

Ե՞րբ է կատարվում ԹԱՕ

ԹԱՕ նախաձեռնելու ցուցումներն են՝

  • ոչ նորմալ հազվադեպացած շնչառություն (բրադիպնոե)
  • շնչառության ընդհատում (ապնոե)
  • ոչ նորմալ հաճախացած շնչառություն (տախիպնոե)
  • անբավարար գազափոխանակություն
  • շնչառական մկանների թուլություն:

Ո՞վ կարող է ԹԱՕ կարիք ունենալ

ԹԱՕ-ն հիվանդանոցում ծայրահեղ ծանր վիճակում գտնվող սուր շնչառական դիսթրես կամ անբավարարություն ունեցող մարդկանց կենսունակությունն օժանդակող բուժում է: Այն կարող է կյանք փրկող նշանակություն ստանալ անհետաձգելի բուժօնգություն պահանջող բազմաթիվ հիվանդությունների կամ դրանց ծայրահեղ ծանր ընթացի ժամանակ, օրինակ՝

  • սուր սրտային հիվանդություններ
  • սուր թոքերի վնասվածք
  • ծանր հիպոտենզիա (ցածր արյան ճնշում)
  • կոմա
  • սեպսիս և բազմաօրգանային անբավարարություն
  • նյարդամկանային հիվանդություններ
  • թոքաբորբ
  • սուր ասթմա
  • թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն (ԹՔՕՀ)
  • սուր (չափահասների( շնչառական դիսթրես համախտանիշ (ՍՇԴՀ)
  • թոքերի բակտերիալ բորբոքում (բակտերիալ թոքաբորբ)
  • շնչառական համակարգի վիրուսային վարակներ (օրինակ՝ սուր ծանր շնչառական համախտանիշ (SARS) կամ «նոր կորոնավիրուս» (ԿՈՎԻԴ-19):

Կարճատև ԹԱՕ-ն հնարավոր է դարձնում նաև կատարելու ընդհանուր անզգայացմամբ վիրահատական միջամտություններ:

Ինչպե՞ս է կատարվում ԹԱՕ

ԹԱՕ-ն կարող է իրականացվել ինվազիվ և ոչ ինվազիվ մեթոդներով: Ինվազիվ ԹԱՕ-ն կատարվում է հիվանդանոցների անհետաձգելի բուժօգնության կամ վերակենդանացման բաժանմունքներում հետևյալ երկու տարբերակներից մեկնումեկով՝

  • էնդոտրախեալ (ներշնչափողային) ինտուբացիա, երբ օդատար ճկուն, սակայն՝ պինդ պատերով խողովակը պացիենտի քթով կամ բերանով ներմուծվում և տեղադրվում է շնչափողի մեջ
  • տրախեոստոմիա, երբ խողովակը շնչափող է ներմուծվում արտաքինից կոկորդի վրա բացված անցքով:

Թոքերի կայուն և վերահսկելի օդափոխանակություն ապահովելուց բացի ԹԱՕ-ն ունի այլ օգուտներ ևս, այդ թվում՝

  • թույլ է տալիս անցկացնել բրոնխոսկոպիա
  • թույլ է տալիս իրականացնել ասպիրացիա (օդատար ուղիներում կուտակված պարունակության ներծծում)
  • թույլ է տալիս որոշ աերոզոլային դեղեր ուղղակիորեն ներմուծել օդատար ուղիներ կամ թոքեր
  • թույլ է տարլիս իրականացնել վիրաբուժական միջամտություններ («մեծ» վիրահատություն):

Ոչ ինվազիվ գազափոխանակությունը կարող է կազմակերպվել տանը կամ հիվանդանոցում: Այն լինում է 3 տեսակի՝

  • շարունակական դրական օդուղիների ճնշում (CPAP)՝ մշտական և կայուն օդի ճնշում
  • ինքնակարգավորվող (հարմարվող) դրական դրական օդուղիների ճնշում (APAP)՝ շնչառության բնույթից կախված օդի ճնշման փոփոխում
  • երկմակարդակ դրական օդուղիների ճնշում (BiPAP)՝ օդի ներմղման և արտամղման տարբեր ճնշումներ:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 02-02-2021