Սպինալ սթենոզ (ողնաշարային խողովակի նեղացում)

Սպինալ սթենոզն այն խողովակի նեղացումն է, որում տեղավորված է ողնուղեղը:

Սպինալ սթենոզը կամ նեղացումն առաջացնում է ողնուղեղի և ողնուղեղից դուրս եկող նյարդերի սեղմում-ճնշում, որն իր հերթին դրսևորվում է վերին կամ ստորին վերջույթների ցավերով և թուլությամբ: Սպինալ սթենոզի վիրահատական բուժումը նախատեսում է նեղացած խողովակի լայնացում՝ նյարդերի վրա եղած ճնշումը վերացնելու նպատակով:

Սպինալ սթենոզի պատճառները

Սպինալ սթենոզը սովորաբար պատճառվում է հոդաբորբով (արթրիտ): Որոշ մարդիկ ծնվում են նեղացած ողնաշարային խողովակով, որն այս հիվանդության զարգացման համար դառնում է ռիսկի գործոն: Սպինալ սթենոզը կարող է առաջանալ միջողնային սկավառակի (դիսկ) պրոլապսից հետո: Վերջինս առաջանում է, երբ սկավառակի կակուղ կորիզի ճողվածքը ուղղվում է դեպի ողնաշարային խողովակ և նյարդարմատների անցքեր: Այլ պատճառներից են՝ միջողնային սկավառակի դեգեներատիվ հիվանդություն, ողների վրա ոսկրային հավելյալ աճեր, սպոնդիլոլիսթեզ (երբ մեկ ողը սահում է մյուսի վրա) և այլն:

Սպինալ սթենոզի պատճառ կարող է հանդիսանալ նաև ողնուղեղը կամ նյարդարմատները ճնշող ողնաշարի դեղին կապանները, ուռուցքը, ինչպես նաև մեջքի շրջանի տրավման կամ վնասվածքը:

Սպինալ սթենոզի ամենատարածված տեսակը գոտկային (լումբար) սթենոզն է, որը տեղակայված է ողնաշարի գոտկային հատվածում, որին հաջորդում է պարանոցային հատվածն ախտահարող պարանոցային (ցերվիկալ) սթենոզը: Շատ ավելի հազվադեպ հանդիպում է կրծքային (թորակալ) սթենոզը, որն ախտահարում է ողնաշարի կրծքային շրջանը:

Սպինալ սթենոզն ավելի հաճախ առաջանում է 50 տարեկանից մեծ մարդկանց մոտ: Կանանց և տղամարդկանց մոտ դիտվում է հավասար հաճախականությամբ:

Սպինալ սթենոզի ախտանիշները

Բազմաթիվ մարդիկ որևէ գանգատ չեն ներկայացնում, նույնիսկ եթե ռենտգեն հետազոտությամբ երևում է խողովակի նեղացում:

Երբ գանգատներն ի հայտ են գալիս, դրանք ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար վատթարանում են:

Ախտանիշները կախված են ախտահարված (սեղմված) նյարդից: Գոտկային նեղացման դեպքում ճնշվում են մեջքի ստորին հատվածի նյարդերը, որը կարող է բերել նստանյարդի ճնշման ախտանիշների (թուլություն, թմրածքություն, որը ճառագայթում է դեպի մեջք, հետույք և ոտքեր): Պարանոցային նեղացումը կարող է լինել ավելի վտանգավոր, երբ ճնշում է ողնուղեղը: Պարանոցային նեղացումը կարող է բերել միելոպաթիայի, որի ժամանակ լինում է մարմնի թուլություն և պարալիզ (շարժման անկարողություն):

Ավելի հաճախ հանդիպում են հետևյալ ախտանիշները՝

  • կանգնեած ժամանակ անհարմարության զգացում
  • ձեռքի, դաստակի, ոտքի կամ ոտնաթաթի թմրածություն, թուլություն կամ ծակծկոցներ
  • քայլելու և հավասարակշռության խնդիրներ
  • պարանոցի ցավեր
  • աղիների դատարկման կամ միզարձակության խնդիրների
  • մեկ կամ երկու ոտքերում ցավեր կամ կծկանքներ (սպազմ), որոնք մեղմանում են առաջ թեքվելիս
  • մեջքի (գոտկատեղի կամ թիկունքի) ցավեր:

Սպինալ սթենոզի ախտորոշումը

Սպինալ սթենոզն ախտորոշելու համար բժիշկը լսում է ձեր գանգատները, ծանոթանում ձեր առողջական վիճակին, կատարում արտաքին զննում և նշանակում ողնաշարի ռենտգեն հետազոտություն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև համակարգչային տոմոգրաֆիա (ՀՏ) կամ մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆիա (ՄՌՏ):

Սպինալ սթենոզի բուժումը

Բժիշկը կարող է ձեզ խորհուրդ տալ սովորական ցավազրկողներ և ձեր մեջքի մկանների ուժը, իրանի սլացիկությունն ու հավասարակշռությունը բարելավող ֆիզիոթերապևտիկ միջոցառումներ: Ձեզ կարող են առաջարկել նաև ստերոիդների ներարկում ձեր ողնաշարի շրջանում, որը կարող է մեղմացնել ցավը և բորբոքումը:

Եթե հիվանդության ախտանիշները խիստ սահմանափակում են ձեր առօրյա գործունեությունը կամ դեղերը և ֆիզիոթերապիան չեն օգնում, բժիշկը կարող է ձեզ առաջարկել «դեկոմպրեսիվ լամինէկտոմիա» կոչվող վիրահատությունը, որի ժամանակ նյարդերի վրա եղած ճնշումը վերացնելու նպատակով հեռացվում է ողնաշարային խողովակը ծածկող ոսկորի հատվածը և հաստացած կապանները։ Որոշ դեպքերում կարող է իրականացվել նաև արհեստական իմպլանտի միջոցով հարևան ողների անշարժացման վիրահատություն:

Սովորաբար նախ փորձում են ոչ վիրահատական մեթոդները և դրանց անարդյունավետության դեպքում նոր միայն առաջարկում վիրահատական բուժում:

Ի՞նչ կարող եք անել դուք

Դուք կարող եք կառավարել ցավը՝ օգտագործելով առանց դեղատոմսի վաճառվող ցավազրկող դեղեր, փորձելով տաքացնող կամ սառեցնող միջոցներ: Մարմնի առողջ կշիռ ունենալը և ֆիզիկական վարժանքները (ֆիզիոթերապևտի հսկողությամբ) նույնպես կարող են մեղմացնել գանգատները:

Եթե ձեր հավասարակշռությունը խախտված է, կարող եք փորձել այն բարելավող վարժանքներ և հնարքներ:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 02-02-2021