Լեյկեմիա. պատճառներ

Լեյկեմիա. պատճառներ

Լեյկեմիայի պատճառները մինչև վերջ պարզ չեն, թեև մեծ դեր է հատկացվում գենետիկական և միջավայրային գործոնների զուգակցմանը։

Ինչպե՞ս է լեյկեմիան զարգանում

Ըստ ընդունված տեսության լեյկեմիան զարգանում է, երբ որոշ արյան բջիջների գենետիկ նյութը կամ ԴՆԹ-ն փոփոխվում է (կոչվում է մուտացիա): Բջջի ԴՆԹ-ն պարունակում է հրահանգներ այն մաասին, թե ինչ պետք է անի այդ բջիջը: Նորմայում ԴՆԹ-ն բջջին հրահանգում է, որ աճի ըստ սահմանված արագության և մահանա ըստ սահմանված ժամկետի: Լեյկեմիայի ժամանակ մուտացիաները հրահանգում են արյան բջիջներին, որ շարունակեն աճելը և բաժանվելը:

Նման խանգարում զարգանալիս արյան բջիջների արտադրությունը դառնում է անկառավարելի: Ժամանակի ընթացքում ոսկրածուծում ոչ նորմալ բջիջները խառնվում են առողջ բջիջներին՝ բերելով առողջ արյան սպիտակ բջիջների (լեյկոցիտներ), կարմիր բջիջների (էրիթրոցիտներ) և թիթեղիկների (թրոմբոցիտներ) թվաքանակի քչացման, որն էլ առաջացնում է լեյկեմիայի ախտանիշները:

Ինչպե՞ս է լեյկեմիան դասակարգվում

Բժիշկները լեյկեմիան դասակարգում են ըստ զարգացման արագության և ախտահարված բջիջների տեսակի:

Դասակարգման առաջին տեսակը հիմնված է լեյկեմիայի զարգացման արագության վրա:

  • Սուր լեյկեմիա. սուր լեյկեմիայի ժամանակ ախտաբանական արյան բջիջների հիմնական զանգվածը ոչ հասուն արյան բջիջներ են՝ սաղմնաբջիջներ (բլաստներ): Բլաստները նորմալ չեն գործում և արագորեն բազմանում են, ուստի հիվանդությունը սկսվում ու զարգանում է արագորեն: Սուր լեյկոզը պահանջում է ագրեսիվ և ժամանակին բուժում:
  • Քրոնիկ լեյկեմիա. կան քրոնիկ լեյկեմիայի բազմաթիվ տեսակներ: Որոշ դեպքերում առաջանում են խիստ բազմաթիվ, մյուս դեպքերում՝ խիստ սակավաթիվ բջիջներ: Քրոնիկ լեյկեմիան ներառում է ավելի հասուն արյան բջիջներ, որովհետև ախտաբանական բջիջների մեծ մասը հասցնում է հասունանալ և տարբերակվել: Այս բջիջները բազանում կամ կուտակվում են ավելի դանդաղորեն և որոշ ժամանակ կարող են նորմալ գործել: Քրոնիկ լեյկեմիայի որոշ ձևերի դեպքում վաղ ախտանիշները կարող են բացակայել, և հիվանդությունը մնա չախտորոշված երկար տարիների ընթացքում:

Դասակարգման երկրորդ տեսակը հիմնված է ախտահարված արյան սպիտակ բջիջների տեսակի վրա:

  • Լիմֆոցիտար լեյկեմիա. լեյկեմիայի այս տեսակն ախտահարում է լիմֆոիդ բջիջները (լիմֆոցիտներ): Լիմֆատիկ հյուսվածքը կազմավորում է իմունային համակարգը:
  • Միելոգեն լեյկեմիա. լեյկեմիայի այս տեսակն ախտահարում է միելոիդ (ոսկրածուծի) բջիջները: Միելոիդ բջիջներից առաջանում են արյան կարմիր բջիջները, արյան սպիտակ բջիջները և թիթեղիկներ (թրոմբոցիտներ) արտադրող բջիջները:

Լեյկեմիայի տեսակները

Լեյկեմիայի հիմնական տեսակները ներակայացված են ստորև:

Տարբերում են լեյկեմիայի չորս հիմնական տեսակներ, որոնք անվանվում են ըստ ախտահարված բջիջների տեսակի և ըստ քաղցկեղային բջիջների զարգացման արագության։

  • Սուր լիմֆոցիտար լեյկեմիա (ՍԼԼ). ՍԼԼ-ն նաև կոչվում է սուր լիմֆոբլաստային լեյկեմիա: ՍԼԼ-ն մանկահասակ երեխաների շրջանում լեյկեմիայի ամենատարածված տեսակն է։ ՍԼԼ-ն նաև կարող է զարգանալ չափահասների շրջանում։
  • Սուր միելոգեն լեյկեմիա (ՍՄԼ). ՍՄԼ-ն նաև կոչվում է սուր միելոիդային, միելոցիտային կամ գրանուլոցիտային լեյկեմիա)։ ՍՄԼ-ն լեյկեմիայի տարածված տեսակներից է, որը հանդիպում է ինչպես երեխաների, այնպես էլ չափահասների շրջանում: ՍՄԼ-ն չափահասների շրջանում սուր լեյկեմիայի ամենատարածված տեսակն է:
  • Քրոնիկ լիմֆոցիտար լեյկեմիա (ՔԼԼ). ՔԼԼ-ն չափահասների շրջանում ամենատարածված քրոնիկ լեյկեմիան է, որը սովորաբար տարիներ շարունակ ինքնազգացողության վրա չի ազդում և բուժման կարիք չի ունենում:
  • Քրոնիկ միելոգեն լեյկեմիա (ՔՄԼ). լեյկեմիայի այս տեսակը հինականում ախտահարում է չափահասներին: ՔՄԼ-ով անձը կարող է ամիսներ և տարիներ որևէ գանգատ չնշել, քանի դեռ ախտահարված բջիջները չեն սկսում ավելի արագորեն աճել:
  • Այլ տեսակներ. կան նաև լեյկեմիայի այլ, հազվադեպ տեսակներ, այդ թվում՝ մազաբջջային լեյկեմիա միելոդիսպլաստիկ համախտանիշներ, միելոպրոլիֆերատիվ խանգարումներ և այլն:

Ռիսկի գործոններ

Լեյկեմիայի պատճառները մնում են անորոշ, սակայն հայտնի է, որ կան լեյկոզի զարգացման ռիսկը բարձրացնող գործոններ։

  • Քաղցկեղի բուժման պատմություն. քաղցկեղի այլ տեսակների կապակցությամբ քիմիոթերապիա կամ ճառագայթային բուժում ստացած մարդկանց մոտ բարձրանում է լեյկեմիայի որոշ տեսակների զարգացման ռիսկը:
  • Գենետիկ խանգարումներ. գենետիկ շեղումներն ամենայն հավանականությամբ նպաստում են լեյկեմիայի զարգացմանը: Որոշ գենետիկ խանգարումները, օրինակ՝ Դաունի համախտանիշը կապված են լեյկեմիայի բարձրացած ռիսկի հետ:
  • Որոշ քիմիական նյութերի ազդեցություն. տարբեր քիմիական նյութերը, օրինակ՝ բենզինը և քիմիական արտադրության մեջ օգտագործվող միացությունները կապված են լեյկեմիայի որոշ տեսակների զարգացման ռիսկի բարձրացման հետ:
  • Ծխախոտի օգտագործում. ծխախոտը բարձրացնում է սուր միելոգեն լեյկեմիայի ռիսկը:
  • Լեյկեմիայի ընտանեկան պատմություն. եթե ընտանիքի անդամներից մեկնումեկի մոտ ախտորոշվել է լեյկեմիա, ձեզ մոտ նույն հիվանդության զարգացման ռիսկը բարձրանում է:

Այնուամենայնիվ, հայտնի ռիսկի գործոններին ենթարկվող մարդկանց մեծ մասի մոտ լեյկեմիա չի զարգանում, իսկ լեյկեմիայով բազմաթիվ մարդիկ չեն ունեցել այս ռիսկի գործոններից որևէ մեկը:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 23-05-2021