Ձվարանի կիստա

Ձվարանի կիստա
Անգլերեն անվանումը՝ Ovarian Cysts

Ձվարանի կիստան այս զույգ օրգաններից մեկնումեկում առաջացող հեղուկով լցված բշտիկ է։

Ձվարանի կիստան հաճախ հանդիպում է կանոնավոր դաշտանային ցիկլ ունեցող կանանց շրջանում (շուրջ 30%)։ Կիստան սովորաբար քաղցկեղային չէ, թեև լինում են դեպքեր, երբ դրանք վերափոխվում են քաղցկեղի։ Զրուցեք ձեր բժշկի հետ, եթե կարծում եք, որ ձեզ մոտ կա այս հիվանդությունը։

Որոշ դեպքերում կիստան կարող է պատռվել-բացվել՝ առաջացնելով ներքին արյունահոսություն։

Եթե ձեզ մոտ զարգացել են որովայնային ուժեղ ցավեր, որոնք ուղեկցվում են ջերմության բարձրացմամբ, փսխումով, գիտակցության կորստով կամ շնչառության արագացմամբ, անհապաղ զանգեք 1-03 և կանչեք շտապբուժօգնություն։

Ձվարանի կիստայի պատճառները

Ձվարանի ամենահաճախ հանդիպող ոչ քաղցկեղային կիստաներն են ֆոլիկուլյար և դեղին մարմնի կիստաները։

Ֆոլիկուլյար կիստաներ

Յուրաքանչյուր ամիս, նորմալ դաշտանային ցիկլի մինչև 14-16-րդ օրերը ձեր ձվարանում ընթանում է ֆոլիկուլի (բուշտ) աճ, հասունացում և պայթում, որից դուրս է գալիս ձվաբջիջը: Սա կոչվում է ձվազատում (օվուլյացիա)։ Ֆոլիկուլյար կիստաներն առաջանում են, երբ ֆոլիկուլը չի բացվում և ձվազատում տեղի չի ունենում, որի փոխարեն այն շարունակում է աճել՝ առաջացնելով հեղուկով լցված կիստա։

Ֆոլիկուլյար կիստաները սովորաբար որևէ գանգատ չեն առաջացնում և սովորաբար ինքնուրույն անհետանում են 1-3 ամսվա ընթացքում։

Դեղին մարմնի կիստաներ

Դեղին մարմնի (corpus luteum) կիստաներն առաջանում են, երբ ֆոլիկուլյար բուշտը բացվելուց և ձվազատումից հետո ոչ թե ետ է զարգանում, այլ կրկին պնդանում և իր մեջ սկսում է կուտակել հեղուկ։

Դեղին մարմնի կիստաները սովորաբար ինքնուրույն անհետանում են մի քանի շաբաթվա ընթացքում, սակայն կարող են նաև արագ աճել՝ հասնելով մինչև 10 սմ մեծության։ Հաճախ այս կիստաներն արյունահոսում են կամ պտտում ձվարանը՝ առաջացնելով ցավ։

Կիստաների ոչ քաղցկեղային տեսակներից են նաև՝

  • էնդոմետրիոմաներ, որոնք պատճառվում են էնդոմետրիոզով
  • դերմոիդներ, որոնք առաջանում են ի ծնե առկա բջիջներից
  • ցիստադենոմաներ, որոնք ջրային հեղուկով լցված գեղձային ծագման կիստաներ են։

Քաղցկեղային կիստաները հանդիպում են ավելի հազվադեպ և կոչվում են ձվարանի քաղցկեղ։

Ձվարանի կիստայի ախտանիշները

Այցելեք ձեր բժշկին, եթե կարծում եք, որ ձեզ մոտ առկա է ձվարանի կիստա կամ ունեք այսպիսի ախտանիշներ՝

  • որովայնի փքվածություն
  • ավելի հաճախ միզելու կարիք
  • ստորորովայնային ցավեր կամ ճնշում, որոնք կարող են ուժեղանալ դաշտանի նախօրեին կամ ընթացքում
  • անսովոր հեշտոցային արյունահոսություն
  • սեռական հարաբերությանն ուղեկցող ցավ։

Ձվարանի կիստայի ախտորոշումը

Ձեզ լսելուց և զննելուց հետո բժիշկը կարող է նշանակել ձվարանի կիստան հայտնաբերող կամ այլ հիվանդությունները ժխտող կամ հաստատող հետևյալ հետազոտությունները՝

Ձվարանի կիստայի բուժումը

Ձվարանի կիստաների մեծ մասն անհետանում է առանց որևէ բուժման։

Եթե հետազոտություններով պարզվում է, որ կիստան քաղցկեղային չէ, բժիշկը կարող է որևէ բուժում չնշանակել՝ փոխարենն առաջարկելով կանոնավոր այցելություններ և կրկնակի ստուգումներ։

Սակայն, եթե կիստան չի անհետանում, ավելի է մեծանում՝ առաջացնելով ցավ, եթե առկա է դրանց քաղցկեղացման վտանգ կամ սկսվող քաղցկեղի նշաններ, բժիշկը կարող է ձեզ առաջարկել վիրահատություն (լապարասկոպիկ մեթոդով)։

Կիստայի հեռացումից հետո դուք կարող եք հղիանալ և ծննդաբերել։

Պոլիկիստոզային ձվարանների համախտանիշ

Որոշ կանանց մոտ կարող է զարգանալ պոլիկիստոզային ձվարանների համախտանիշ (ՊԿՁՀ), երբ մեծացած ձվարաններում առաջանում են բազմաթիվ մանր կիստաներ։ Սա համարվում է հորմոնային հիվանդություն, որը կարող է հանդիպել վերարտադրողական տարիքի 5-10 կնոջից մեկի մոտ։

ՊԿՁՀ զարգանում է, երբ ձեր ձվարաններն արտադրում են անդրոգենի՝ արական սեռական հորմոնի մեծ քանակներ։ ՊԿՁՀ-ով կանանց մոտ երբեմն զարգանում են դեմքի և մարմնի մազակալում, ակնե, տղամարդկանց ճաղատությանը բնորոշ մազաթափություն և որովայնային ճարպի կուտակում։

ՊԿՁՀ-ն անպտղության հիմնական պատճառն է, մինչդեռ բազմաթիվ կանայք տեղյակ չեն, որ ունեն այս հիվանդությունը։

Հոդվածը վերանայվել է՝ 18-05-2019