ՀՏՍԽ․ պատճառներ

ՀՏՍԽ․ պատճառներ
Անգլերեն անվանումը՝ PTSD Causes

Երբ ինչ-որ մեկի մոտ զարգանում է հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարում (ՀՏՍԽ), վախերը, տագնապը և տրավմայի վերապրումները շարունակվում են տևական ժամանակ և խանգարում նրա առօրյա կյանքը։

ՀՏՍԽ պատճառվում է որևէ տրավմատիկ իրադարձությանն ականատես լինելուց։ Նման իրավիճակն իր բնույթով սովորական սթրեսային դրվագ չէ, այլ կյանքին ու առողջությանը սպառնացող արտակարգ իրավիճակ, ծանր ֆիզիկական վնասվածք կամ սեռական բռնություն։ Փոխհարաբերությունների խզումը կամ աշխատանք կորցնելը նույնպես կարող են կործանարար հետևանքներ ունենալ, սակայն նմանատիպ տեսակի դեպքերը սովորաբար ՀՏՍԽ չեն առաջացնում։

ՀՏՍԽ առաջացնող դեպքերից կամ իրադարձություններից են՝

  • ծանր դժբախտ պատահարներ
  • բնական աղետներ, օրինակ՝ մեծ հրդեհներ, երկրաշարժեր կամ ջրհեղեղներ
  • պատերազմական գոտում գտնվելը՝ որպես պատերազմից տուժող կամ որպես զինվոր
  • սեռական բռնության կամ դրա սպառնալիքին ենթարկվելը
  • ծանր ֆիզիկական բռնություն
  • վնասված կամ սպանված մարդկանց տեսնելը։

ՀՏՍԽ կարող է զարգանալ ցանկացածի մոտ, սակայն որոշ մարդիկ ունեն այս հիվանդության նկատմամբ բարձր ռիսկ, որի պատճառը դեռ լիարժեք պարզաբանված չէ։ Հավանաբար դեր են խաղում տարբեր նպաստող գործոնների բարդ զուգակցումները։

ՀՏՍԽ զարգացման ռիսկի գործոններից են՝

  • կրկնակի տրավմաներ, օրինակ՝ պատերազմական հակամարտության գոում երկար ժամանակ ապրելը
  • անցյալում հոգեկան խանգարման առկայություն, օրինակ՝ տագնապ կամ դեպրեսիա
  • վաղ մանկական տարիքում տրավմայի կամ բռնության ենթարկվելու պատմություն
  • խիստ ծանր տրավմային ենթարկվելը
  • տրավմայից հետո համարժեք աջակցության կամ օժանդակության բացակայություն
  • տրավմային հաջորդող խիստ սթրեսի այլ առիթ՝ սիրելի մարդու, տան կամ աշխատանքի կորուստ
  • տրավմատիկ իրադարձության մի տեսակը՝ բռնաբարությունը կամ սեռական բռնության զոհ լինելն ավելի հավանական է, որ առաջացնի ՀՏՍԽ։

ՀՏՍԽ-ն տրավմատիկ դեպքերի պատճառով զարգացող միակ հոգեկան առողջության խանգարումը չէ։ Նույն այդ պատճառները կարող են հանգեցնել դեպրեսիայի և տագնապային խագարումների։ Դեպրեսիան, գեներալիզացված տագնապը, ՀՏՍԽ և ագորաֆոբիան տրավմատիկ դեպքերի պատճառով առաջացող ամենահաճախ հանդիպող հիվանդություններն են։

Եթե որևէ մեկի մոտ զարգանում են ՀՏՍԽ ախտանիշներ և դրանք շարունակվում են տրավմատիկ իրադարձությունից ավելի քան 1 ամիս հետո, կարևոր է դիմել հոգեկան առողջության մասնագետին։

Հոդվածը վերանայվել է՝ 22-05-2019