Ասկարիդոզ. պատճառներ

Ասկարիդոզ. պատճառներ

Ասկարիդոզն ուղղակորեն վարակված մարդուց առողջին չի փոխանցվում:

Դրա փոխարեն, վարակի աղբյուր հանդիսանում են ասկարիդի ձվիկներ պարունակող մարդու կամ խոզի կղանքներով աղտոտված հողը կամ վարակված ջուրը: Վարակի այսպիս տարածումը կոչվում է «կղանք-բերանային» (ֆեկալ-օրալ):

Որոշ զարգացող երկրներում սանիտարական անբավարար պայմանների կամ մարդու կղանքը որպես պարարտանյութ օգտագործելու պատճառով այդ արտաթորանքները կարող են խառնվել բակերի, այգիների և մշակովի հողի հետ: Մարդիկ նաև կարող են վարակվել՝ ուտելով խոզերի կամ հավերի վարակված հում լյարդը:

Փոքր երեխաները հաճախ խաղում են հողի կամ ցեխի հետ, և վարակումը կարող է տեղի ունենալ, երբ կեղտոտված մատները տանեն բերանները: Վարակված հողերում աճեցված մրգերն ու բանջարեղենները հում վիճակում ուտելը նույնպես կարող է տարածել ասկարիդի ձվիկները:

Որդի կյանքի ցիկլերը

  1. Բերանով ընդունում (ինվազիա). ասկարիդի մանրադիտակային չափի ձվիկները չեն կարող վարակիչ լինել՝ առանց հողի հետ շփվելու: Մարդիկ կարող են պատահականորեն աղտոտված հողը կուլ տալ՝ մատ–բերանային շփման միջոցով (աղտոտված ձեռքեր) կամ վարակված հողում աճեցված հում մրգեր ու բանջարեղեններ ուտելիս:
  2. Միգրացիա (գաղթում). բարակ աղիներում ասկարիդի ձվիկներից դուրս են գալիս թրթուրներ, որոնք աղիքի պատով թափանցում են դեպի արյան հուն, որից հետո արյան կամ ավշի միջոցով տեղափոխվում («գաղթում») են դեպի սիրտ և թոքեր: Թոքերում մոտ 10-14 օր հասունանալուց հետո թրթուրները դուրս են գալիս մանր բրոնխներ, բարձրանում մինչև կոկորդ և հազալիս հայտնվում են բերանի խոռոչում և կլման միջոցով երկրորդ անգամ հայտնվում մարսողական խողովակում:
  3. Հասունացում. կրկին հայտնվելով բարակ աղիներում, մակաբույծները հասունանում են՝ դառնալով արու կամ էգ որդեր: Էգ որդերը կարող են ունենալ ավելի քան 40 սմ երկարություն և մինչև 6 մմ լայնություն: Արու որդերը սովորաբար ավելի փոքր են:
  4. Բազմացում (ռեպրոդուկցիա). եթե բարակ աղիներում առկա են ինչպես արու, այնպես էլ էգ որդեր, ապա դրանց զուգավորվելուց հետո էգ որդերը կարող են արտադրել օրական մինչև 200 հազար ձվիկներ, որոնք աղիներից հեռանում են կղանքով: Բեղմնավորված ձվիկներն առնվազն 2-4 շաբաթ պետք է մնան հողի մեջ, որպեսզի դառնան վարակիչ:

Այս ամբողջ շղթան՝ վարակիչ ձվիկների կուլ տալուց սկսած մինչև բեղմնավորված ձվիկների հողի մեջ «պահեստավորումը» տևում է 2-3 ամիս: Ասկարիդի որդերը կարող են աղիներում ապրել մինչև 1-2 տարի:

Ռիսկի գործոններ

Ասկարիդոզով վարակման հավանականությունը կարող է բարձրանալ մի շարք դեպքերում:

  • Տարիք. ասկարիդոզով վարակված անձանց մեծ մասը մինչև 10 տարեկան երեխաներ են: Այս տարիքի երեխաները հանդիսանում են ռիսկի խումբ, քանի որ հաճախ խաղում են ցեխի կամ հողի հետ:
  • Տաք եղանակային պայմաններ. զարգացող երկրների մեծ մասի համար բնորոշ է ամբողջ տարվա ընթացքում տաք եղանակային պայմանները:
  • Վատ սանիտարական պայմաններ. ասկարիդոզը տարածված է զարգացող երկրներում, որտեղ ընդունված է մարդու կղանքը որպես պարարտանյութ օգտագործելը և հողի հետ խառնելը:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 08-11-2022