Աուտիզմ. ախտանիշներ

Աուտիզմ. ախտանիշներ

Երեխաների մոտ խոսքը, հաղորդակցման և հուզական հմտությունների զարգացման ժամկետները կարող են լինել տարբեր, սակայն աուտիզմով երեխայի մոտ այս զարգացումը լուրջ խանգարված է և նրանց ողջ կյանքի վրա թողնում է զգալի հետևանքներ:

Աուտիզմի ախտանիշները

Աուտիզմի հետ կապված վարքագծային խանգարումները ներառում են երկու լայն ոլորտ՝ սոցիալական շփումների խանգարում և կրկնողական վարքագծեր ու հետաքրքրություններ: Որոշ երեխաների մոտ վարքագծային ախտանիշներն ու խանգարումները թույլ են արտահայտված, մինչդեռ մյուսների մոտ կարող են դրսևորվել ծանր աուտիզմային վարքագծեր:

Սոցիալական զարգացում, շփումներ և հաղորդակցում

  • նախընտրում են միայնակ մնալ և չեն հաղորդակցվում այլ մարդկանց հետ
  • ավելի քիչ կամ թույլ ուշադրություն են դարձնում սոցիալական կամ հուզական ազդակներին (օրինակ՝ ժպտալը կամ ծիծաղելը, իրենց անունը տալիս՝ արձագանքելը)
  • ոչ բառային («վերբալ») հաղորդակցման պակաս (օրինակ՝ գլխով «այո» կամ «ոչ» ցույց տալը, հայացքով հաղորդակցվելը, իրերը մատնացույց անելը, պարզ շարժումներով կամ ձեռքերով ինչ-որ բան արտահայտելը)
  • տարիքին համապատասխան շփում և հարաբերություններ ստեղծելու և դրանք պահպանելու հետ կապված դժվարություններ (օրինակ՝ հասակակիցների հետ խաղալը, մոտիկ ընկերներ ունենալը)
  • բնական խոսքի անբավարար կամ խիստ ուշացած տարիքային զարգացում, որը բերում է ամենօրյա հաղորդակցման, իր խոսքով որևէ բան արտահայտելու և այլոց խոսքը հասկանալու հետ կապված դժվարությունների (օրինակ՝ մինչև 1 տարեկանը՝ ուշացած թոթովանք, անսովոր ժեստեր, արձագանքման ցածր մակարդակ և ձայնային նախատիպեր, ավելի մեծ տարիքում՝ բազմազան թոթովանքներ, բաղաձայն հնչյուններ, բառեր և բառակապակցություններ, խոսքի հետ չհամապատասխանող ժեստեր)
  • սահմանափակ ուշադրության բացակայություն (օրինակ՝ կարող են նայել ցույց տվող ձեռքին, այլ ոչ թե ցույց տրվող իրին)
  • խոսելիս տեսողական (աչքերով) շփման պակաս:

Կրկնվող և սահմանափակ վարքագծեր

  • Պարտադիր վարքագիծ. միտումնավոր կատարվող գործողություն, որի ընթացքում անձը հետևում է որոշակի կանոնների (օրինակ` մեկ գծով իրերի դասավորում, իրերի հաշվում կամ ձեռքերի լվանալ)։
  • Կարծրատիպային (ստերեոտիպային) վարքագիծ. կրկնվող շարժումներ (օրինակ` ծափահարել, գլուխը պտտել կամ մարմինը ճոճել)։
  • Ռիտուալ վարքագիծ և միօրինակություն. ամենօրյա չփոփոխվող գործողություններ, որոնց փոփոխություններին ցույց է տալիս դիմադրություն և զգում է դիսթերս (օրինակ` անփոփոխ ճաշացանկ կամ հագուկապի ռիտուալ)։
  • Սահմանափակ հետաքրքրություններ. ուշադրության, հետաքրքրության կամ գործունեության սահմանափում (օրինակ՝ ժամեր շարունակ նույն հեռուստածրագիրը դիտել, խաղալիքով կամ խաղով խաղալ)։
  • Ինքնավնասում. այլ մարդկանց կամ իր իսկ նկատմամբ ագրեսիվ պահվածք, երբեմն՝ սեփականության ոչնչացում և հիսթերիա (օրինակ՝ աչք հանել, մաշկ ճմկտել, ձեռք կծել, գլխով հարվածել):

Այլ ախտանիշներ

  • զգայական փոփոխություններ, զգայական ազդակներին բուռն պատասխան (օրինակ՝ ձայնային, ցավային)
  • անսովոր կարողություններ, ընկալման և ուշադրության գերազանց ունակություններ
  • շարժողական խանգարումներ և անհավասարակշռված շարժումներ (օրինակ՝ շարժումների անհամաձայնեցվածություն և ոտքերի ծայրերին քայլելու սովորություն)
  • անսովոր ուտելու վարքագիծ (սնունդն ընտրելու դժվարություններ, ուտելու անսովոր արարողակարգ, սննդի մերժում և այլն):

Հոդվածը վերանայվել է՝ 06-05-2019