«Տաք կամ ջերմային ալիքներ» («տաք ներհոս», «ջերմահորդանք» կամ «մակընթացություններ»)

«Տաք կամ ջերմային ալիքներ» («տաք ներհոս», «ջերմահորդանք» կամ «մակընթացություններ»)

Ջերմային ալիքը, ներհոսը կամ ջերմային հորդումները մարմնի վերին մասերից սկսվող ջերմության զգացողություն է, որը սովորաբար առավել ուժեղ դրսևորվում է դեմքի, պարանոցի և կրծքավանդակի շրջաններում:

Տաք ներհոսի կամ ջերմային հորդանքի այսպիսի զգացողությունն ուղեկցվում է նույն շրջանների մաշկի կարմրությամբ (նմանվելով «ամոթխած» շառագունմանը), իսկ երբեմն՝ նաև առատ քրտնարտադրությամբ: Եթե այսպիսի ալիքի ընթացքում ձեր մարմինը կորցնի բավականաչափ տաքություն, ապա այսպիսի «նոպայից» հետո կարող է ի հայտ գալ դող և սարսուռ:

Թեև այլ առողջական խնդիրներ նույնպես կարող են առաջացնել տաք ներհոսի զգացողություն, այնուամենայնիվ, դրանք ավելի հաճախ ի հայտ են գալիս կանանց դաշտանադադարի (կլիմաքս կամ մենոպաուզա) վաղ փուլերից առաջ կամ ընթացքում: Սա այն շրջանն է, երբ դաշտանային ցիկլերը դառնում են անկանոն և ի վերջո դադարում են: Սակայն դա չի նշանակում, որ դաշտանադադարի տարիքին մոտեցող բոլոր կանայք պետք է ունենան վերոնշյալ գանգատները:

Կան անհանգստություն պատճառող ջերմահորդանքի բուժման տարբեր մեթոդներ:

Պատճառներ

Ջերմային ներհոսերն առավել հաճախ պայմանավորված են դաշտանադադարից առաջ, ընթացքում կամ հետո գրանցվող հորմոնների մակարդակների տեղաշարժերով: Դեռևս ամբողջովին պարզաբանված չէ, թե ինչու են կնոջ մոտ գրանցվող հորմոնային այսպիսի տեղաշարժերն առաջացնում ջերմահորդանքի զգացողություններ, սակայն հետազոտությունները վկայում են, որ էստրոգեն հորմոնի մակարդակի նվազեցումը բերում է մարմնի ջերմաստիճանի փոփոխությունների նկատմամբ ջերմականոնավորման կենտրոնի զգայունության բարձրացման (տեղակայված է գլխուղեղի հիպոթալամուսում): Արդյունքում, երբ հիպոթալամուսը «կարծում է», որ մարմինը խիստ տաքացած է, գործի է դնում մի շարք մեխանիզմներ, այդ թվում՝ ջերմահորդանք, որպեսզի նվազեցնի և «նորմալացնի» մարմնի ջերմաստիճանը:

Հազվադեպ ջերմահորդանքը և գիշերային քրտնարտադրությունը դաշտանադադարի հետ որևէ կապ չունեն: Այլ հնարավոր պատճառներից են՝ դեղերի կողմնակի ազդեցություններ, վահանաձև գեղձի խնդիրներ, որոշ քաղցկեղներ կամ քաղցկեղի բուժման կողմնակի նշաններ:

Ռիսկի գործոններ

Դաշտանադադարի տարիքի ոչ բոլոր կանայք կարող են նշել ջերմային ներհոսներ, և դեռ լրիվ պարզաբանված չէ, թե ինչու են դրանք առաջանում որոշ կանանց շրջանում: Այնուամենայնիվ, հայտնի է, որ կան կանանց մոտ ջերմահորդանքի առաջացման հավանականությունը բարձրացնող որոշ գործոններ, որոնցից են՝

  • ծխախոտի օգտագործում. ծխող կանանց մոտ տաք ներհոսի առաջացման ռիսկը բարձրանում է
  • գիրություն. նորմայից բարձր մարմնի զանգվածի ցուցանիշը (ՄԶԳ) և ավելցուկային կշիռը բարձրացնում են ջերմահորդանքի առաջացման ռիսկը
  • ռասա. պարզվել է, որ ջերմահորդանքն ավելի հաճախ առաջանում է սևամորթ կանանց շրջանում, իսկ ամենահազվադեպը՝ ասիական ծագման կանանց շրջանում:

Ախտանիշներ

Տաք ներհոսի ժամանակ դուք կարող եք նշել՝

  • ձեր կրծքավանդակով, պարանոցով և դեմքով հանկարծակի տարածվող ջերմության (տաքության) և այրոցի զգացողություն
  • նույն շրջանների մաշկի հանկարծակի կարմրություն կամ կարմիր բծավորում
  • սրտի զարկերի հաճախացում
  • քրտնոտություն, հատկապես՝ մարմնի վերին շրջաններում
  • տաք ներհոսի մեղմացմանը հաջորդող դող և սարսուռ
  • անհանգստության զգացում կամ տագնապ:

Ջերմահորդանքների հաճախականությունը և ուժգնությունը տարբեր կանանց մոտ տարբեր է: Դրանք կարող են լինել մեղմ կամ այնքան սաստիկ, որ խանգարեն նրանց առօրյա գործունեությանը: Գիշերային ժամերին սկսվող «ջերմային նոպան» կարող է ձեզ արթնացնել քնից, իսկ հաճախակի կրկնվելիս՝ նաև բերել քնի խանգարման:

Կանանց մեծ մասի մոտ ջերմահորդանքը կրկնվում է օրական 1-2 անգամ, սակայն կարող է պահպանվել մի քանի տարվա, երբեմն՝ ավելի քան 10 տարվա ընթացքում:

Բարդություններ

Ջերմահորդանքները, հատկապես՝ ուժգին կամ հաճախակի դրսևորվելիս կարող են բացասաբար ազդել ձեր օրվա գործերի և կյանքի որակի վրա: Գիշերային նոպաները և քրտնոտությունը կարող են խաթարել ձեր քունը, իսկ շարունակվելու դեպքում՝ բերել քնի քրոնիկ խանգարման:

Հետազոտությունները վկայում են, որ ջերմահորդանքներ ունեցող կանանց մոտ բարձրանում է սրտային հիվանդությունների և ոսկրային հյուսվածքի կորստի (օստեոպորոզ) ռիսկը:

Ախտորոշում

Բժիշկը սովորաբար հեշտությամբ ախտորոշում է ջերմահորդանքի առկայությունը՝ ելնելով ձեր գանգատներից, սակայն որոշ դեպքերում նա կարող է նշանակել արյան հետազոտություն, որպեսզի ստուգի, թե արդյոք դուք գտնվում եք դաշտանադադարային անցման շրջանում:

Բուժում

Ջերմահորդանքի առաջացրած անհարմարավետության (դիսկոմֆորտ) զգացողության մեղմացման ամենաարդյունավետ միջոցը էստրոգեն ընդունելն է, սակայն այս հորմոնը զերծ չէ որոշ ռիսկերից: Եթե ձեզ նշանակված էստրոգենային դեղամիջոցը բավարարում է ձեր կարիքները, դուք սկսում եք ընդունել այն ձեր վերջին դաշտանային ցիկլից հետո մինչև 10 տարվա ընթացքում կամ անցել եք 60 տարեկանը, ապա ամենայն հավանականությամբ դեղի օգուտները կլինեն ավելի մեծ, քան ռիսկերը:

Հակադեպրեսանտները և հակացնցումային որոշ դեղեր նույնպես կարող են օգնել ջերմահորդանքի դրսևորման մեղմացմանը, սակայն դրանք ավելի պակաս արդյունավետ են, քան հորմոնները:

Զրուցեք ձեր բժշկի հետ տարբեր բուժումների օգուտների և ռիսկերի մասին: Հիշեք նաև, եթե առկա գանգատները շատ չեն խանգարում ձեր առօրյա կյանքին, ապա հավանաբար դուք որևէ բուժման կարիք չունեք: Իմացեք նաև, որ, նման գանգատները կարող են շարունակվել տարիներ:

Հորմոնային բուժում

Էստրոգենը ջերմահորդանքը մեղմացնող թիվ մեկ հորմոնն է: Արգանդի հեռացման (հիստերէկտոմիա) վիրահատություն անցած կանանց մեծ մասը կարիք ունի ընդունելու միայն էստրոգեն: Սակայն, եթե ձեր արգանդը պահպանված է, դուք պետք է էստրոգենը զուգակցեք պրոգեստերոնի հետ, որպեսզի կանխարգելեք արգանդի լորձաթաղանթից զարգացող քաղցկեղի առաջացումը (էնդոմետրիալ քաղցկեղ):

Երկու դեպքում էլ բուժումը պետք է հարմարեցվի ձեր կարիքներին: Ըստ ուղեցույցների անհրաժեշտ է ընդունել ախտանիշների կառավարման նվազագույն արդյունավետ դեղաչափը: Բուժման տևողությունը կախված է հորմոնային բուժման օգուտ-վնաս հավասարակշռությունից: Բոլոր դեպքերում բուժման նպատակը ձեր կյանքի որակը լավագույնս բարելավելն է:

Էստրոգեն-պրոգեստերոնային համակցված բուժում ստացող որոշ կանանց մոտ կարող են զարգանալ վերջին հորմոնի հետ կապված որոշ կողմնակի ազդեցություններ: Եթե կինը չի կարող օգտագործել խմելու պրոգեստերոն (օրինակ՝ անտանելիություն), ապա բժիշկը կարող է կոնյուգացված էստրոգենների հետ (օրինակ՝ Duavee) զուգակցել Բազեդոքսիֆեն. նման զուգակցումը նույնպես օգնում է միայն էստրոգեն ստանալու հետ կապված էնդոմետրիալ քաղցկեղի առաջացման ռիսկը: Բազեդոքսիֆենը կարող է նաև պաշտպանել ձեր ոսկրերը:

Եթե ձեզ մոտ ախտորոշվել է կրծքագեղձի կամ էնդոմետրիալ քաղցկեղ, սրտային հիվանդություններ, ինսուլտ, թրոմբային որևէ հիվանդություն կամ առկա է դրանց բարձրացած ռիսկ, ապա զրուցեք ձեր բժշկի հետ, թե որքանով է ձեր պարագայում նպատակահարմար էստրոգենային բուժումը:

Հակադեպրեսանտներ

Ցածր դեղաչափերով Պարոքսետինը (Brisdelle) ամերիկյան FDA կազմակերպության կողմից հաստատված միակ ոչ հորմոնային դեղն է, որը խորհուրդ է տրվում նշանակել ջերմային ներհոսի առաջացրած դիսկոմֆորտի զգացողությունը մեղմացնելու համար: Սակայն բժիշկները կարող են նշանակել նաև այլ հակադեպրեսանտներ, այդ թվում՝

  • Վենլաֆաքիսն (Effexor XR)
  • Պարոքսետին (Paxil, Pexeva)
  • Ցիտալոպրամ (Celexa)
  • Էսցիտալոպրամ (Lexapro):

Այս դեղերը ծանր ջերմահորդանքների դեպքում այնչափ արդյունավետ չեն, որքան հորմոնային բուժումը, սակայն կարող են օգտակար լինել այն կանանց, ովքեր չեն կարող կամ չեն ցանկանում ընդունել հորմոններ: Հնարավոր կողմնակի ազդեցություններից են՝ սրտխառնոց, քնի խանգարումներ կամ քնկոտություն, կշռի բարձրացում, բերանի չորություն կամ սեռական գործունեության խանգարում:

Այլ նշանակվող դեղեր

Որոշ կանանց համար կարող են օգտակար լինել նաև այլ դեղեր, այդ թվում՝

  • Գաբապենտին. Գաբապենտինը հակացնցումային դեղամիջոց է, որն ունի նաև տաք ներհոսները չափավոր մեղմացնող ազդեցություն: Կողմնակի ազդեցություններից են՝ քնկոտություն, գլխապտույտ, ջրի պահպանում օրգանիզմում (ոտքերի այտուցներ) և ընդհանուր թուլություն:
  • Պրեգաբալին. սա մեկ այլ հակացնցումային դեղամիջոց է, որ կարող է արդյունավետ լինել տաք ալիքների մեղմացման մեջ: Կողմնակի ազդեցություններից են՝ գլխապտույտ, քնկոտություն, ուշադրության կենտրոնացման դժվարացում և մարմնի քաշի ավելացում:
  • Օքսիբուտինին. սա ավելի հաճախ միզային խնդիրների ժամանակ նշանակվող դեղ է (օրինակ՝ միզապարկի գերակտիվություն), որը կարող է որոշ կանանց մոտ նաև մեղմացնել տաք ալիքները: Կողմնակի ազդեցություններից են՝ բերանի և աչքերի չորություն, փորկապություն, սրտխառնոց և գլխապտույտ:
  • Կլոնիդին. սա անցյալում բարձր արյան ճնշման հանրահայտ դեղերից մեկն էր, որը կարող է որոշակիորեն մեղմացնել նաև տաք ներհոսը: Կլոնիդինն օժտված է տարբեր կողմնակի ազդեցություններով, օրինակ՝ գլխապտույտ, քնկոտություն, բերանի չորություն և փորկապություն:

Նյարդի պաշարում (բլոկադա)

Աստղաձև հանգույցային պաշարումը չափավորից մինչև ծանր ջերմահորդանքների բուժման մեջ խոստումնալից միջամտություն է, որը, սակայն, ունի լրացուցիչ հետազոտությունների կարիք: Այն ներառում է պարանոցի շրջանում առկա նյարդային հյուսակի շրջանում անզգայացնող դեղամիջոցի ներարկում (ունի նաև ցավազրկող ազդեցություն): Կողմնակի ազդեցություններից են ներարկման շրջանի ցավերը և այրոցի զգացողությունը:

Ինքնօգնության հմտություններ

Եթե ձեզ մոտ առկա է թույլ ջերմահորդանք, փորձեք վերահսկել դրանք ձեր կենսակերպի հետևյալ «շտկումներով»:

  • Զով պահեք ձեր մարմինը. ձեր մարմնի ջերմաստիճանի նույնիսկ աննշան բարձրացումը կարող է նպաստել ջերմահորդանքի ի հայտ գալուն: Եղանակից ելնելով, կրեք թեթև և հեշտ թուլացվող հագուստ: Աշխատեք բավարար օդափոխել ձեր սենյակը կամ աշխատասենյակը, ինչպես նաև խուսափեք շոգ կամ տոթ միջավայրերից: Օգտակար կարող է լինել նաև սառը ջրի ընդունումը:
  • Ուշադրություն դարձրեք, թե ինչ եք ուտում և խմում. տաք և կծու սննդամթերքները, կոֆեինացված ըմպելիքները և ալկոհոլը կարող են նպաստել ջերմահորդանքների առաջացմանը կամ սաստկացմանը: Փորձեք գտնել ձեր գանգատները սրացնող գործոնները և հնարավորինս խուսափեք դրանցից:
  • Բավարար չափով թուլացեք. որոշ կանայք նշում են, որ թույլ ջերմահորդանքները կարողանում են վերահսկել մեդիտացիայի, շնչառական վարժանքների կամ սթրեսը կրճատող այլ մեթոդների օգնությամբ: Նույնիսկ եթե որևէ կերպ չազդեն ձեր գանգատների վրա, դրանք կարող են դրսևորել այլ օգուտներ ևս, օրինակ՝ դաշտանադադարին հաճախ ուղեկցող քնի խանգարումների մեղմացում:
  • Մի ծխեք. ծխախոտը կապված է ջերմահորդանքների սաստկացման հետ: Ծխախոտից ձերբազատվելը ոչ միայն կօգնի ձեր գանգատների մեղմացմանը, այլև կնվազեցնի ավելի լուրջ առողջական խնդիրների զարգացման ռիսկը, օրինակ՝ սրտանոթային հիվանդություններ, ինսուլտ և քաղցկեղ:
  • Կարգավորեք ձեր մարմնի կշիռը. եթե ունեք ավելցուկային քաշ, ապա ձեր ավելորդ կիլոգրամներից ազատվելը կարող է նպաստել ջերմահորդանքների մեղմացմանը:

Այլընտրանքային միջոցներ

Բազմաթիվ կանայք փորձում են ջերմահորդանքները մեղմացնել այլընտրանքային բժշկության միջոցներով, այդ թվում՝ միտքը և մարմինը կարգավորող մեթոդներ և սննդային հավելումներ: Ներկայում նման մոտեցումների մեծ մասի արդյունավետությունը գնահատելու համար նախաձեռնվել են տարբեր հետազոտություններ:

Մտքի և մարմնի մոտեցումներ

Կան տվյալներ այն մասին, որ որոշ մեթոդներ կարող են օգնել ջերմահորդանքների մեղմացմանը կամ ավելի հազվադեպ դրսևորվելուն:

  • Կոգնիտիվ-վարքաբանական թերապիա (ԿՎԹ). ԿՎԹ-ն անհատական կամ խմբային խորհրդատվության լայնորեն տարածված մոտեցում է, որը Հյուսիսային Ամերիկայի մենոպաուզայի միության կողմից խորհուրդ է տրվում որպես ջերմահորդանքների և գիշերային քրտնոտության արդյունավետ միջոց: Թեև այս մեթոդն ուղղակիորեն չի ազդում ջերմահորդանքի ուժգնության վրա, սակայն կարող է օգնել առկա գանգատներն ավելի թեթև ու հեշտ տանելուն:
  • Հիպնոս. Հյուսիսային Ամերիկայի մենոպաուզայի միությունը խորհուրդ է տալիս հիպնոսին դիմել ծանր ջերմահորդանքների դեպքում: Հետազոտությունները վկայում են, որ հիպնոսը կարող է օգնել ինչպես գանգատների մեղմացմանը, այնպես էլ դրանց առաջացման հաճախականության կրճատմանը:
  • Գիտակցվածության մեդիտացիա. մեդիտացիայի այս տեսակը հիմնված է յուրաքանչյուր ակնթարթում ընթացքող դեպքերի վրա ուշադրության կենտրոնացման վրա: ԿՎԹ-ի նման այս մեթոդը կարող է օգնել գանգատներն ավելի հեշտ տանելուն:
  • Ասեղնաբուժություն. որոշ հետազոտություններ վկայում են, որ ասեղնաբուժությունը կարող է կրճատել ջերմահորդանքների ուժգնությունը և (կամ) հաճախականությունը, թեև այլ հետազոտություններ ժխտում են ասեղնաբուժության նման արդյունավետությունը:

Սննդային հավելումներ

Մարդիկ հաճախ կարծում են, թե բնական արտադրանքները կամ նյութերը զերծ են որևէ վնասից: Սակայն, բոլոր հավելումներն էլ կարող են ունենալ հնարավոր վնասակար կողմնակի ազդեցություններ: Միևնույն ժամանակ, դրանք կարող են վնասակար կամ վտանգավոր փոխազդեցություն դրսևորել ձեր ընդունած դեղերի հետ: Սա նշանակում է, որ ցանկացած հավելում ընդունելուց առաջ պետք է նախ խորհրդակցել ձեր բժշկի հետ:

Դաշտանադադարի ախտանիշների մեղմացման համար լայնորեն տարածված են հետևյալ սննդային հավելումները:

  • Բուսական էստրոգեններ. կանոնավոր կերպով սոյա օգտագործող ասիական կանանց մոտ գրանցվում է ջերմահորդանքի և դաշտանադադարի հետ կապված այլ ախտանիշների ավելի ցածր հաճախականություն: Պատճառներից մեկը կարող է լինել այն, որ սոյան պարունակում է էստորգենանման միացություններ (օրինակ՝ գենիստեին):
  • Սև կոխոշ. սա դաշտանադադարի ախտանիշներով կանանց մոտ բավականին հայտնի բույս է, սակայն հետազոտությունները տալիս են հակասական արդյունքներ: Հաշտնի է, որ այս բույսի հավելումը երբեմն կարող է վնասել լյարդը:
  • Ժենշեն. ժենշենը չի օգնում ջերմահորդանքի մեղմացմանը, սակայն կարող է օգնել տրամադրության և քնի կարգավորմանը:
  • Դոնգ քվայ (Dong quai). հետազոտությունները վկայում են, որ այս բույսը ջերմահորդանքների ժամանակ արդյունավետ չէ. ավելին, այն կարող է բարձրացնել արյան մակարդելիությունն ընկճող դեղերի ազդեցությունը և բարձրացնել արյունահոսության ռիսկը:
  • Վիտամին E (տոկոֆերոլ). վիտամին E-ի հավելումները կարող են որոշ դեպքերում մեղմացնել թույլ ներհոսները: Հիշեք, որ բարձր դեղաչափերով նույն վիտամինը կարող է բարձրացնել արյունահոսության ռիսկը:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 02-02-2021