Տղամարդու անպտղություն

Տղամարդու անպտղություն
Անգլերեն անվանումը՝ Male Infertility

Կնոջ չհղիանալու պատճառը ոչ միայն կնոջ, այլև նրա սեռական զուգընկերոջ՝ տղամարդու անպտղությունն է, որը հանդիպում է ոչ հազվադեպ, քան կանանց մոտ:

Տղամարդու անպտղությունը 30-50% դեպքերում հանդիսանում է ամուսնական զույգերի մոտ պտղաբերության հիմնական պատճառներից մեկը, իսկ 20% դեպքերում՝ միակ պատճառը:

Տղամարդու անպտղության՝ զույգի ցանկությամբ և առանց հակաբեղմնավորիչ միջոցների օգտագործման կնոջ մոտ բեղմնավորում կատարելու կենսաբանական անկարողության հիմքում սովորաբար ընկած են սպերմատոզոիդների հետ կապված խնդիրները՝ դրանց քանակի կտրուկ իջեցումը կամ ոչ լիարժեքությունը (վատ որակը):

Տղամարդու անպտղության ախտանիշները

Տղամարդկանց մեծ մասի համար անպտղության միակ նշանն այն է, որ իր սեռական զուգընկերուհին չի կարողանում հղիանալ: Տղամարդու մոտ նորմալ էրեկցիան և բավարար քանակով սերմնաժայթքումը դեռ չեն նշանակում, որ նրա սպերմատոզոիդների հետ որևէ խնդիր չի կարող լինել: Իհարկե, որոշ դեպքերում անպտղության պատճառ կարող է դառնալ սերմնահեղուկի բացակայությունը:

Տղամարդու անպտղության պատճառները

Սպերմատոզոիդների առաջացման և գործունեության հետ կապված խնդիրներ

Տղամարդու անպտղության ամենահաճախ հանդիպող պատճառն ամորձիներում արտադրող սպերմատոզոիդների հետ կապված խնդիրներն են:

Նախ, սպերմատոզոիդների քանակի նվազեցումը կարող է հանդիսանալ տղամարդու անպտղության պատճառ: Սպերմատոզոիդների քանակը կարող է պակասել կամ, որոշ դեպքերում, սերմնահեղուկում սպերմատոզոիդները կարող են ընդհանրապես բացակայել (ազոոսպերմիա):

Հաջորդը, տղամարդու մոտ կարող է իջնել սպերմատոզոիդների որակը (նույնիսկ նորմալ քանակի պայմաններում): Սա այն դեպքերն են, երբ սպերմատոզոիդները դառնում են ոչ լիարժեք՝ չկարողանալով հասնել կնոջ ձվաբջիջ և բեղմնավորել այն: Մի դեպքում պատճառը կարող է լինել սպերմատոզոիդների ձևի խախտումները, մեկ այլ դեպքում՝ դրանց շարժունակության խանգարումը:

Սպերմատոզոիդների քանակի կամ որակի հետ կապված խնդիրների առաջացման հիմնական պատաճառներից են՝

  • հորմոնալ խանգարումներ (օրինակ՝ տեստոստերոնի մակարդակի կտրուկ անկում, վահանաձև գեղձի գործունեության շեղումներ և այլն)
  • քրոմոսոմային շեղումներ (ժառանգական խնդիրներ)
  • մանկական հասակում ամորձիների՝ դեպի ամորձապարկ չիջնելը (կոչվում է կրիպտորխիզմ կամ գաղտնամորձություն)
  • վարիկոցելե (ամորձու և սերմնածորանի երակների լայնացում)
  • որոշ վարակային հիվանդություններ (օրինակ՝ ամորձիների ախտահարումը խոզուկի ժամանակ (էպիդեմիկ պարոտիտ) կամ սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդություններ (ՍՃՓՀ)՝ սիֆիլիս, գոնորեա, քլամիդիա, տրիխոմոնադ և այլն:

Սպերմատոզոիդների տեղափոխման հետ կապված խնդիրներ

Տղամարդու անպտղությունը կարող է զարգանալ նաև սպերմատոզոիդների՝ ամորձիներից դեպի միզուկ տեղափոխման ճանապարհի՝ սերմնատար ուղիների խցանման պատճառով: Օրինակներից են՝

  • տղամարդու վերարտադրողական համակարգի վարակային հիվանդություններ կամ վնասվածքներ
  • վազէկտոմիա (տղամարդկանց վիրահատական ամլացում)
  • տղամարդու վերարտադրողական համակարգի վիրահատական միջամտությունների բարդություններ
  • սերմնալարի բնածին բացակայություն:

Էրեկցիայի խանգարումները կամ սերմնաժայթքման հետ կապված խնդիրները (օրինակ՝ «չոր օրգազմ», հետադարձ կամ վաղաժամ սերմնաժայթքում) նույնպես կարող են անպտղության պատճառ դառնալ:

Տղամարդու անպտղության այլ պատճառներ

Տղամարդու պտղաբերության վրա ազդող մյուս պատճառներից են՝

  • տարիք (երբ բարձր տարիքի հետ սպերմատոզոիդների քանակը և/կամ որակը նվազում են)
  • որոշ դեղեր (օրինակ՝ անաբոլիկ ստերոիդներ)
  • քաղցկեղի բուժում (ներառյալ՝ քիմիոթերապիա և ճառագայթային բուժում)
  • որոշ հիվանդություններ, օրինակ՝ դիաբետ, կիստոզ ֆիբրոզ, աուտոիմուն վիճակներ և այլն
  • քիմիական որոշ միացությունների, միջատասպանների և վնասակար այլ նյութերի երկարատև ազդեցություն:

Որոշ տղամարդկանց մոտ (հատկապես վազէկտոմայից հետո սերմնալարի վերականգնում կատարելիս) սեփական սպերմատոզոիդների նկատմամբ կարող են առաջանալ հակամարմիններ, որոնք կարող են նվազեցնել սպերմատոզոիդների շարժունակությունը և հանգեցնել անպտղության:

Սպերմատոզոիդների քանակի և/կամ որակի վրա կարող են ազդել նաև ապրելակերպի գործոնները և վատ սովորույթները, այդ թվում՝

Տղամարդու անպտղության ախտորոշումը

Սովորաբար տղամարդու անպտղության վերաբերյալ կասկածներն առաջ են մղվում, երբ դրա ակնհայտ պատճառի բացակայության պայմաններում կնոջ մոտ անպտղության որևէ պատճառ չի հայտնաբերվում, ինչն ի սկզբանե ճիշտ մոտեցում չէ: Տղամարդու մոտ անպտղություն ախտորոշելիս բժիշկը զրուցում է նրա հետ, ուսումնասիրում ընտանեկան պատմությունը, ապրելակերպը, հարցեր տալիս վնասակար սովորույթների և աշխատանքային առկայության մասին, զննում, որից հետո կարող է նշանակել որոշ հետազոտություններ:

Սերմնահեղուկի հետազոտություն (սպերմոգրամա)

Սերմնահեղուկի հետազոտությունը կատարվում է սեռական հարաբերությունից 2-5 օր զերծ մնալուց հետո: Նմուշը լաբորատորիա պետք է բերել այն հավաքելուց մինչև 1 ժամվա ընթացքում: Սերմնահեղուկի հետազոտությամբ ուսումնասիրվում է՝

  • սերմնահեղուկի ծավալը և սպերմատոզոիդների քանակը
  • սպերմատոզոիդների շարժունակությունը
  • սպերմատոզոիդների ձևը (մորֆոլոգիա):

Այլ հետազոտություններ

Բժիշկը կարող է ձեզ ուղեգրել նաև այլ հետազոտությունների, այդ թվում՝

  • ամորձիների սոնոգրաֆիա
  • արյան հետազոտություններ, այդ թվում՝ տեստոստերոնի և այլ հորմոնների, հակասպերմալ հակամարմինների մակարդակի որոշում
  • հազվադեպ՝ գենետիկական հետազոտություններ կամ ամորձիների բիոպսիա:

Տղամարդու անպտղության բուժումը

Տղամարդու անպտղության բուժումն առաջին հերթին կախված է դրա պատճառից: Զրուցեք բուժման տարբերակների մասին ձեր բժշկի հետ: Բուժման հիմնական մոտեցումներն են՝

  • ապրելակերպի առողջացում և վնասակար սովորույթներից ձերբազատում
  • անպտղության պատճառների բուժում, օրինակ՝ հորմոնալ շեղումների, ՍՃՓՀ, էրեկցիայի հետ կապված խնդիրների բուժում (որոշ դեպքերում՝ նաև վիրահատական միջոցով)
  • օժանդակող վերարտադրողական տեխնոլոգիաներ, օրինակ՝
    • IUI (սերմնահեղուկի ներարգանդային ներարկում)
    • IVF (ձվաբջջի բեղմնավորում փորձանոթում և տեղափոխում արգանդի խոռոչ)
    • ICSI (սպերմատոզոիդի անմիջական ներարկում ձվաբջջի մեջ):

Հոդվածը վերանայվել է՝ 23-05-2019