Ամորձու քաղցկեղ

Ամորձու քաղցկեղը 18-39 տարեկան երիտասարդ տղամարդկանց մոտ երկրորդ ամենահաճախ հանդիպող քաղցկեղն է: Սակայն ժամանակին ախտորոշվելիս և համապատասխան բուժում ստանալիս, 10 դեպքից ավելի քան 9-ը կարող է հաջողությամբ բուժվել:

Ի՞նչ է ամորձու քաղցկեղը

Ամորձու քաղցկեղը ամորձիներից մեկնումեկում զարգացող չարորակ նորագոյացություն է: Ամորձիները արական սեռական զույգ գեղձեր են, որոնք սեռական հասունացումը սկսվելիս արտադրում են սերմնաբջիջներ (սպերմատոզոիդներ), ինչպես նաև արական սեռական հորմոն՝ տեստոստերոն, որով էլ պայմանավորված են արական սեռի երկրորդային հատկանիշները (դեմքի և մարմնի որոշ հատվածների մազակալում, ձայնի փոփոխություն և այլն)։

Քաղցկեղը սովորաբար առաջանում է միայն մեկ ամորձում, սակայն կարող է հայտնվել երկուսում էլ:

Ամորձու քաղցկեղը կարող է տարածվել մինչև ստամոքսի ավշային գեղձեր կամ այլ օրգան-համակարգեր, հատկապես՝ թոքեր:

Ամորձու քաղցկեղի ռիսկի գործոնները

Դեռևս անհայտ է, թե ինչու է որոշ տղամարդկանց մոտ զարգանում ամորձու քաղցկեղ: Հաստատված է, որ քաղցկեղը չի կարող պատճառվել ամորձու վնասվածքից: Սակայն քաղցկեղի առաջացման ռիսկը աճում է, եթե՝

  • դուք նախկինում ունեցել եք մյուս ամորձու քաղցկեղ
  • դուք ունեք գաղտնամորձություն (կրիպտորխիզմ), երբ ձեր ծնվելուց հետո ամորձիները չեն իջնում ամորձապարկ (փոշտ)
  • ձեր հոր կամ եղբոր մոտ ախտորոշվել է ամորձու քաղցկեղ (թեև ռիսկը խիստ ցածր է)
  • դուք ունեք պտղաբերության հետ կապված որևէ խնդիր (ձեզ համար դժվարացած կամ անհնարին է դարձել հայր դառնալը)
  • դուք ունեք ՄԻԱՎ վարակ կամ ՁԻԱՀ
  • դուք ծնվել է առնանդամի արատով (հիպոսպադիա, երբ բացակայում է միզուկի ստորին պատի մի մասը):

Ամորձու քաղցկեղի տեսակները

Կան ամորձու քաղցկեղի տարբեր տեսակներ, որոնց անվանումները համապատասխանում են քաղցկեղային բջջի տեսակին: Ամենահաճախ հանդիպող տեսակը սեմինոման է: Ամորձու քաղցկեղի մյուս տեսակները խմբավորված են ոչ սեմինոմաների մեջ: Դրանք են՝ խորիոկարցինոմա, սաղմնային (էմբրիոնալ) կարցինոմա, տերատոմա, ուռուցքներ դեղնուցապարկից և այլն:

Մեկ այլ նախաքաղցկեղային վիճակ, որը կոչվում է ներխողովակային սեռական բջիջների ներոպլազիա, կարող է 5 տարվա ընթացքում 1:2 հավանականությամբ վերածվել ամորձու քաղցկեղի: Այս վիճակը կարելի է հայտնաբերել միայն բիոպսիոն հետազոտությամբ:

Ամորձու քաղցկեղի ախտանիշները

Ամորձու քաղցկեղի ամանահաճախ հանդիպող նշանը ձեր ամորձիներից մեկնումեկիում շոշափելի անցավ գոյացության կամ այտուցվածության առկայությունն է:

Այլ ախտանիշներից են՝

  • փոշտի (ամորձապարկի) ներսում ծանրության զգացում
  • ամորձու ձևի կամ չափսի փոփոխություններ
  • ձեր ամորձիների անհամաչափության զգացողություն
  • ամորձիների, փոշտի, որովայնի կամ գոտկատեղի շրջանում ծակծկոցներ կամ ցավեր՝ պայմանավորված քաղցկեղի տարածմամբ այդ շրջանների ավշային հանգույցներ
  • մեծացած և այտուցված պտուկներ, ինչպես նաև կրծքագեղձերի մեծացում (գինեկոմաստիա):

Եթե ամորձու քաղցկեղը տարածվել-հասել է թոքեր, ապա կարող են ի հայտ գալ նաև այս ախտանիշները՝

  • դժվարացած շնչառություն, հազ կամ հազելիս արյուն՝ պայմանավորված թոքերի մետաստազներով
  • գոյացություն պարանոցի վրա՝ պայմանավորված ավշային հանգույցների մետաստազներով:

testicular-cancer-illustration.jpg

Երբեմն, սակայն, ամորձու քաղցկեղը կարող է որևէ գանգատ կամ նշան չառաջացնել:

Ամորձու քաղցկեղի ախտորոշումը

Եթե դուք ձեր ամորձիներից մեկնումեկի կամ երկուսի վրա հայտնաբերում եք զանգված կամ գոյացություն, այցելեք ձեր բժշկին, որ նա զննի ձեր ամորձիները:

Եթե բժիշկը նույնպես շոշափում է գոյացություն, նա ձեզ կարող է ուղեգրել սոնոգրաֆիկ հետազոտության և (կամ) որոշ արյան անալիզների: Երբեմն առաջանում է նաև լրացուցիչ հետազոտությունների անհրաժեշտություն, և ձեզ կարող են նշանակել նաև փոշտի պարունակության մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆիա (ՄՌՏ) կամ բիոպսիա (երբ ախտահարված ամորձուց վերցվում է փոքր հյուսվածքային նմուշ):

Ամորձու ինքնազննում

Ամորձու քաղցկեղը շատ հաճախ բուժելի է, եթե դուք այն հայտնաբերում եք զարգացման վաղ փուլերում: Բոլոր երիտասարդ տղամարդիկ պետք է պարբերաբար ստուգեն իրենց ամորձիները՝ հայտնաբերելու որևէ գոյացություն, շոշափելիս՝ ցավ կամ այտուցվածություն:

Ինքներդ զննեք ձեր ամորձիները տաք ցնցուղից կամ բաղնիքից հետո, երբ ձեր փոշտի մաշկը թուլացած է: Հերթով զննեք ձեր ամորձիները՝ ձեր մատներով նուրբ շոշափելով դրանք: Շոշափեք նաև ձեր ամորձու հետևում գտնվող խողովակը (կոչվում է մակամորձի) և համոզվեք, որ որևէ այտուցվածություն չկա:

Ամերիկյան քաղցկեղի միությունն առաջարկում է, որ որոշ տղամարդիկ պետք է զննեն իրենց ամորձիները ամսական մեկ անգամ, հատկապես, երբ նրանք ունեն քաղցկեղի ընտանեկան պատմություն, իսկ Ամերիկյան ուրոլոգների ասոցացիան բոլոր տղամարդկանց առաջարկում է ամորձու ամսական մեկ անգամ ինքնազննում:

Առողջ ամորձին շոշափվում է որպես պինդ և ողորկ գոյացություն: Եթե ամորձիներից մեկը մյուսից քիչ ավելի մեծ է կամ ավելի կախ ընկած է, քան մյուսը, ապա անհանգստանալու որևէ կարիք չկա: Սակայն, եթե դուք զգում եք ամորձիների որև փոփոխություն, գոյացություն կամ այտուցվածություն, ապա առանց հետաձգելու այցելեք ձեր բժշկին:

Ամորձու քաղցկեղի բուժումը

Ամորձու քաղցկեղի բուժումը կախված է նրանից, թե ինչ տիպի քաղցկեղ է ձեզ մոտ և ինչ չափով է այն տարածված:

Եթե բժիշկը ձեզ մոտ կասկածում է ամորձու քաղցկեղի առկայություն, ապա նա հավանաբար ձեզ կառաջարկի ախտահարված ամորձու վիրահատական հեռացում՝ օրխիդէկտոմիա: Դրանից հետո հեռացված ամորձու հյուսվածքի լաբորատոր ախտորոշմամբ կստուգվի, թե ինչ քաղցկեղի տեսակը և զարգացման փուլը:

Վիրահատությունից հետո դուք կարող եք որևէ այլ բուժման կարիք չունենալ, սակայն որոշ դեպքերում ձեզ կարող են առաջարկել քիմիոթերապիա կամ ճառագայթային բուժում, որոնք ուղղված են քաղցկեղային բջիջների ոչնչացմանը, որոնք կարող են տարածվել մարմնի այլ շրջաններ: Այլ դեպքերում կարող է առաջանալ կրկնակի վիրահատության անհրաժեշտություն: Ընդհանուր առմամբ, բուժման արդյունքներն ավելի հաջող են, երբ հիվանդությունը մնում է տեղայնացված և չի տարածվում այլ օրգաններ:

Հետբուժական խորհուրդներ

Եթե երկու ամորձիները չեն հեռացրել, ապա բուժումից հետո ամենայն հավանականությամբ դուք կկարողանաք հայր դառնալ, սակայն հիշեք, որ քիմիոթերապիան և ճառագայթային բուժումը կարող են թուլացնել ձեր պտղաբերությունը:

Եթե հեռացվել է միայն ձեր ախտահարված ամորձին, ապա վիրահատությունից հետո մնացած միակ ամորձին կարող է ապահովել բավարար քանակով տեստոստերոնի արտադրությունը, որը ձեր մկանները և ոսկրերը կպահի ամուր, ինչպես նաև որոշակիորեն կապահովի ձեր լիբիդոն (սեռական հակում) և կենսաուժը:

Ամորձու քաղցկեղի բուժումից հետո զրուցեք ձեզ անհանգստացնող թեմաների շուրջ ձեր կամ վիրահատող բժշկի հետ:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 02-02-2021