Կրծքագեղձի քաղցկեղ. պատճառներ

Կրծքագեղձի քաղցկեղ. պատճառներ

Դեռևս անհայտ է, թե ինչու են կրծքագեղձի որոշ բջիջներ սկսում անկառավարելիորեն աճել՝ առաջացնելով քաղցկեղ:

Այդ բջիջները սկսում են բաժանվել ավելի արագորեն, քան առողջ բջիջները և շարունակաբար կուտակվում են՝ ձևավորելով ուռուցք կամ գոյացություն: Քաղցկեղային բջիջները կարող են կրծքագեղձից տարածվել (մետաստազավորվել) դեպի ավշային հանգույցներ և օրգանիզմի այլ շրջաններ:

Կրծքագեղձի քաղցկեղն առավել հաճախ սկսվում է կաթ արտադրող ծորանների բջիջներից՝ առաջացնելով ինվազիվ ծորանային (դուկտալ) կարցինոմա, սակայն նաև կարող է զարգանալ հանգույցային հյուսվածքից (բիլթ)՝ առաջացնելով ինվազիվ բլթային (լոբուլար) կարցինոմա կամ կրծքագեղձի այլ բջիջներից կամ հյուսվածքներից:

Հետազոտողներն առանձնացրել են հորմոնային, ապրելակերպային և միջավայրային գործոններ, որոնք կարող են բարձրացնել կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը: Սակայն դեռևս պարզ չէ, թե ինչու որևէ ռիսկի գործոն չունեցող որոշ մարդկանց մոտ կարող է զարգանալ քաղցկեղ, իսկ ռիսկի գործոններով մյուսների մոտ՝ չզարգանալ: Հավանական է, որ կրծքագեղձի քաղցկեղն առաջանում է գենետիկական և միջավայրային գործոնների բարդ փոխազդեցության պատճառով:

Ժառանգված կրծքագեղձի քաղցկեղ

Ըստ որոշ գնահատականների կրծքագեղձի քաղցկեղների 5-10%-ը կապված է գենային մուտացիաների հետ, որոնք կարող են փոխանցվել սերունդներով:

Մինչ օրս նույնականացվել են բազմաթիվ ժառանգված մուտացիայի ենթարկված գեներ, որոնք կարող են բարձրացնել կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը: Դրանցից ամենահայտնիներն են կրծքագեղձի քաղցկեղի գեն 1-ը (BRCA1) և կրծքագեղձի քաղցկեղի գեն 2-ը (BRCA2), որոնք զգալիորեն բարձրացնում են ինչպես կրծքագեղձի, այնպես էլ ձվարանի քաղցկեղի ռիսկերը:

Հետևաբար, որոշ իրավիճակներում բժիշկը կարող է խորհուրդ տալ, որ անցնեք գենետիկական խորհրդատվություն, որից հետո, եթե ունեք կրծքագեղձի քաղցկեղի ընտանեկան պատմություն, կարող է առաջարկվել գենետիկական թեստավորում:

Ռիսկի գործոններ

Կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկի գործոն կարող է հանդիսանալ այն ամենը, ինչը բարձրացնում է հիվանդության առաջացման հավանականությունը: Սակայն մեկ կամ նույնիսկ մի քանի ռիսկի գործոններ ունենալը դեռ չի նշանակում, որ անպայմանորեն զարգանալու է քաղցկեղ: Կրծքագեղձի քաղցկեղով բազմաթիվ կանայք չունեն որևէ այլ ռիսկի գործոն, քան այն, որ կին են:

Կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկի բարձրացման հետ կապված գործոնները ներառում են ստորև թվարկվածները:

  • Իգական սեռ. կին լինելը կրծքագեղձի քաղցկեղի գլխավոր ռիսկի գործոնն է: Կանանց մոտ կրծքագեղձի քաղցկեղը շուրջ 100 անգամ ավելի հաճախ է հանդիպում, քան տղամարդկանց մոտ:
  • Տարիք. տարիքի հետ կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկն աճում է, և դեպքերի շուրջ 75%-ը հանդիպում է 50-ն անց կանանց շրջանում: Ելնելով այս փաստից, տարբեր երկրներում 50-69 տարեկան կանանց խմբում նախատեսված են կրծքագեղձի քաղցկեղի սքրինինգային ծրագրեր:
  • Կրծքագեղձի հիվանդությունների անձնական պատմություն. եթե անցել եք կրծքագեղձի բիոպսիա և հայտնաբերվել է լոբուլար կարիցնոմա in situ կամ կրծքագեղձի ատիպիկ հիպերպլազիա, ուրեմն ունեք կրծքագեղձի քաղցկեղի բարձրացած ռիսկ:
  • Կրծքագեղձի քաղցկեղի անձնական պատմություն. եթե ունեք մի կրծքագեղձի քաղցկեղ, մյուս գեղձում քաղցկեղի առաջացման ռիսկը բարձրանում է:
  • Կրծքագեղձի քաղցկեղի ընտանեկան պատմություն. եթե արյունակից հարազատներից մեկնումեկի մոտ (մայր, քույր կամ դուստր) ախտորոշվել է կրծքագեղձի քաղցկեղ (հատկապես երիտասարդ տարիքում), նույն հիվանդության զարգացման ռիսկն աճում է: Այնուամենայնիվ, կրծքագեղձի քաղցկեղ ախտորոշված կանանց մեծ մասը որևէ ընտանեկան անամնեզ չի նշում:
  • Կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը բարձրացնող ժառանգված գեներ. որոշ գենային մուտացիաներ, որոնք բարձրացնում են կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը, կարող են ծնողներից ժառանգվել երեխաներին: Ամենահայտնի գենային մուտացիաներից են BRCA1 և BRCA2, որոնք բարձրացնում են կրծքագեղձի և այլ քաղցկեղների ռիսկը, սակայն քաղցկեղի զարգացումը չեն դարձնում անխուսափելի:
  • Ճառագայթման ազդեցություն. եթե մանկական կամ երիտասարդ հասակում ստացել եք կրծքավանդակի շրջանի ճառագայթային բուժումներ, կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը բաձրանում է:
  • Գիրություն. գեր լինելը բարձրացնում է կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը (հատկապես դաշտանադադարից հետո):
  • Դաշտանի վաղ սկսում. վաղ՝ մինչև 12 տարեկանը սկսված դաշտանը կապված է կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկի որոշակի բարձրացման հետ:
  • Դաշտանադադարի ուշ սկսում. ուշացած (55 տարեկանից բարձր) դաշտանադադարը կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը բարձրացնում է գրեթե կրկնակի անգամ՝ համեմատած մինչև 45 տարեկանը դաշտանադադար տեսած կանանց հետ:
  • Ուշացած առաջին ծննդաբերություն. այն կանայք, ովքեր առաջին անգամ ծննդաբերել են 30-ն անց տարիքում, ունեն կրծքագեղձի քաղցկեղի ավելի բարձր ռիսկ, քան ավելի երիտասարդ տարիքում ծննդաբերած կանայք:
  • Հղիության բացակայություն. այն կանայք, ովքեր երբեք չեն հղիացել, ունեն կրծքագեղձի քաղցկեղի ավելի բարձր ռիսկ, քան նրանք, ովքեր նշում են մեկ կամ ավելի շատ հղիություններ։
  • Հետդաշտանադադարային հորմոնային բուժում. դաշտանադադարի ախտանիշների մեղմացման համար ավելի քան 5 տարի շարունակ զուգակցված (էստրոգեն և պրոգեստերոն պարունակող) հորմոնային փոխարինող բուժում ստանալը կապված է կրծքագեղձի քաղցկեղի զարգացման բարձրացած ռիսկի հետ: Կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը նվազում է, եթե այս դեղամիջոցների օգտագործումը դադարեցվում է:
  • Ալկոհոլի օգտագործում. ալկոհոլը, հատկապես ոգելից խմիչքների չարաշահումը բարձրացնում է կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը: Ընդ որում, որքան ավելի մեծ քանակի ալկոհոլ է օգտագործվում, այդքան ավելի է բարձրանում քաղցկեղի հավանականությունը:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 04-07-2021