Քրոնիկ հազ. պատճառներ

Քրոնիկ հազ. պատճառներ

Հազվադեպ առաջացող հազը նորմալ երևույթ է. այն օգնում է թոքերը գրգռիչներից և արտադրուկներից մաքրելուն և կանխարգելում է վարակը:

Այնուամենայնիվ, շաբաթներ շարունակվող հազը վկայում է որևէ առողջական խնդրի առկայության մասին: Բազմաթիվ դեպքերում քրոնիկ հազն ունի մեկից ավելի պատճառ:

Ստորև ներկայացված պատճառներն առանձին կամ տարբեր համակցություններով պատասխանատու են քրոնիկ հազի դեպքերի մեծ մասի համար:

  • Հետքթային հոսք. երբ քիթը կամ հարքթային ծոցերն արտադրում են ավելցուկային լորձ (օրինակ՝ հաճախակի կրկնվող ռինիտի կամ սինուսիտի պատճառով), վերջինս կարող է ըմպանի ետին պատով հոսել ներքև՝ գրգռելով ըմպանի պատը և խթանելով հազի ռեֆլեքսը: Այս վիճակը երբեմն անվանում են վերին շնչուղիների հազի համախտանիշ:
  • Ասթմա. ասթմայի հետ կապված հազը կարող է ի հայտ գալ և անհետանալ տարվա որոշակի սեզոններին, սկսվել վերին շնչուղիների վարակի ժամանակ կամ ծանրանալ սառը օդի կամ որոշ քիմիական նյութերի կամ մասնիկների ազդեցությունից՝ ուղեկցելով հևոցին և խզզոցներին: Ասթմայի որոշ տեսակների ժամանակ (ասթմայի հազային տարբերակ) հազը գլխավոր ախտանիշն է:
  • Գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդություն (ԳԷՌՀ). ԳԷՌՀ-ը տարածված հիվանդություն է, որի ժամանակ ստամոքսի թթուն բարձրանում է վեր՝ դեպի կերակրափող: Ձևավորվում է արատավոր օղակ, երբ ռեֆլյուքսին ուղեկցող այրոցքը (изжога) և ետկրծոսկրային ցավերն առաջացնում են կայուն գրգռում և քրոնիկ հազ, իսկ հազն իր հերթին ծանրացնում է ԳԷՌՀ-ի ախտանիշները:
  • Վարակներ. հազը կարող է երկար ժամանակ մնալ թոքաբորբի, գրիպի, մրսածության կամ վերին շնչուղիների այլ վարակների մյուս ախտանիշների անհետացումից հետո: Չափահասների շրջանում տարածված, սակայն չհայտնաբերված պատճառներից է նաև կապույտ հազը: Քրոնիկ հազ կարող է զարգանալ թոքերի սնկային, տուբերկուլոզային կամ միկոբակտերիալ միկրոօրգանիզմներով վարակների պատճառով:
  • Թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն (ԹՔՕՀ). ԹՔՕՀ-ը թոքերի քրոնիկ բորբոքային հիվանդություն է, որն առաջացնում է թոքերի օդուղիների (բրոնխների) նեղացում և ներառում է քրոնիկ բրոնխիտը և էմֆիզեման: ԹՔՕՀ առաջացնում է թոքերի օդուղիներում լորձի կուտակում, որից օրգանիզմը փորձում է ազատվել հազալու միջոցով: Քրոնիկ բրոնխիտը կարող է առաջացնել գունավորված խորխով հազ: Էմֆիզեման ուղեկցվում է հևոցով և առաջացնում թոքերի օդաբշտիկների վնասում (ալվեոլներ): ԹՔՕՀ-ով մարդկանց մեծ մասը ներկա կամ նախկին ծխողներ են:
  • Բարձր արյան ճնշման դեղեր. անգիոտենզին-փոխակերպող ֆերմենտների (ԱՓՖ) արգելակիչները, որոնք լայնորեն նշանակվում են բարձր արյան ճնշման (հիպերտենզիա) և սրտային անբավարարության բուժման մեջ, որոշ մարդկանց շրջանում կարող են առաջացնել քրոնիկ հազ: ԱՓՖ արգելակիչներից են՝ Լիզինոպրիլ, Էնալապրիլ, Պերինդոպրիլ, Կապտոպրիլ և Ռամիպրիլ:

Քրոնիկ հազի ավելի հազվադեպ պատճառներից են՝

  • վերին շնչուղիների ասպիրացիա (չափահասների մոտ՝ սննդով, երեխաների մոտ՝ օտար մարմնով)
  • բրոնխոէկտազ (թոքային օդուղիների վնասում և լայնացում)
  • բրոնխիոլիտ (թոքերի ամենաբարակ օդուղիների՝ բրոնխիոլների բորբոքում)
  • կիստոզ ֆիբրոզ (կամ մուկովիսցեդոզ, թոքերը և մարսողական համակարգն ախտահարող ժառանգական հիվանդություն)
  • լարինգոֆարինգեալ ռեֆլյուքս (երբ ստամոքսի թթուն կերակրափողով բարձրանալով հասնում է ըմպան)
  • թոքի քաղցկեղ
  • ոչ ասթմատիկ էոզինոֆիլիկ բրոնխիտ (ասթմայով չպատճառված օդուղիների բորբոքում)
  • սարկոիդոզ (թոքերում, մաշկում կամ ավշահանգույցներում բորբոքային բջիջների կուտակումների՝ գրանուլոմաների առաջացում)
  • իդիոպաթիկ թոքային ֆիբրոզ (անհատ պատճառով թոքերի քրոնիկ սպիացում):

Ռիսկի գործոններ

Ներկա կամ անցյալում ծխախոտի օգտագործումը քրոնիկ հազի առաջատար ռիսկի գործոններից է: Ծխախոտի երկրորդային (պասիվ) ծխի հաճախակի ազդեցությունը նույնպես կարող է բերել հազի և թոքերի վնասման:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 24-06-2021