Նարկոլեպսիա. ախտանիշներ

Նարկոլեպսիա. ախտանիշներ

Նարկոլեպսիայի գանգատները և ախտանիշները կարող են վատթարանալ առաջին մի քանի տարվա ընթացքում, որից հետո շարունակվեն ողջ կյանքի ընթացքում:

Նարկոլեպսիայի հիմնական ախտանիշներն են՝

  • Ավելցուկային ցերեկային քնկոտություն. նարկոլեպսիայով մարդիկ նիրհում կամ քնում են առանց որևէ նախանշանի, հաճախ` անհարմար ժամանակ և վայրերում: Օրինակ, դուք կարող եք աշխատել կամ զրուցել ձեր ընկերոջ հետ և հանկարծակի նիրհեք՝ սկսած մի քանի րոպեից մինչև կես ժամ: Արթնանալիս ձեզ զգում եք թարմացած, սակայն որոշ ժամանակ անց վրա է հասնում նիրհելու կամ քնի հաջորդ դրվագը: Դուք կարող եք նաև զգալ օրվա ընթացքում զգոնության և ուշադրության հետ կախված խնդիրներ կամ խիստ հոգնածություն: Ցերեկային քնկոտությունը սովորաբար ի հայտ եկող առաջին ախտանիշն է, որը նաև ամենախնդրահարույցն է, քանի որ թույլ չի տալիս ցերեկային ժամերին պահպանել ուշադրության կենտրոնացումը և կատարել առօրյա կամ աշխատանքային գործերը:
  • Մկանային ուժի հանկարծակի կորուստ (կատապլեքսիա). այս վիճակը կոչվում է «կատապլեքսիա» և կարող է ընթանալ մի շարք դրվագային ֆիզիկական փոփոխություններով՝ սկսած աղավաղված խոսքից մինչև մինչև մի քանի րոպե տևող կմախքային մկանների ամբողջական թուլացում: Կատապլեքսիան անկառավարելի է և կարող է հրահրվել հզոր, սովորաբար՝ դրական հուզմունքով (օրինակ՝ ծիծաղ), սակայն երբեմն՝ վախից, անակնկալից կամ զայրույթի պոռթկումից հետո: Օրինակ, ծիծաղելու ընթացքում ձեր գլխուղը կարող է անսպասելի «կախ ընկնել» կամ ծնկները կարող են հանկարծակի թուլանալ և ծալվել: Նարկոլեպսիայով որոշ մարդկանց մոտ կատապլեքսիայի դրվագներ կարող են առաջանալ տարվա մեջ ընդամենը մեկ-երկու, մինչդեռ մյուսների մոտ՝ օրական բազմաթիվ անգամ: Սակայն նարկոլեպսիան ոչ միշտ է ուղեկցվում կատապլեքսիայի հետ:
  • Քնի կաթված (պարալիզ). նարկոլեպսիայով մարդիկ հաճախ քուն մտնելիս կամ արթնանալիս զգում են շարժվելու կամ խոսելու ժամանակավոր անկարողություն: Քնի կաթվածի դրվագները սովորաբար կարճատև են՝ սկսած մի քանի վայրկյանից մինչև րոպեներ, սակայն, լինելով ոչ վտանգավոր, սովորաբար վախեցնող են (հասկանում եք, որ չեք կարողանում շարժվել կամ խոսել, նույնիսկ երբ նորմալ լսում եք, թե ինչ է կատարվում շուրջբոլորը): Դուք կարող եք տեղյալ լինել այս վիճակից և առանց դժվարությամբ վերհիշել այն, նույնիսկ եթե տվյալ պահին ի վիճակի չեք եղել վերահսկել իրավիճակը: Քնի պարալիզը նմանվում է նորմալ քնի ժամանակ տեղ գտնող ժամանակավոր կաթվածին, որը կոչվում է աչքերի արագ շարժման (REM) քուն: Նորմալ քնի որոշ փուլերում ձեր մարմնի այսպիսի «կաթվածահար» վիճակը կանխում է երազ տեսնելիս որևէ շարժում անելը։ Քնի ընթացքում այսպիսի անշարժացած վիճակը նորմալ է, որի մասին դուք նույնիսկ չեք իմանում, քանի որ քնած եք։ Այնուամենայնիվ, քնի կաթվածի առկայությունը դեռ չի նշանակում, որ դուք ունեք նարկոլեպսիա: Նարկոլեպսիա չունեցող բազմաթիվ մարդիկ կարող են ունենալ քնի կաթվածի դրվագներ:
  • Աչքերի արագ շարժման (REM) քնի փոփոխություններ. REM քունը սովորաբար համընկնում է քնի ժամանակ ամենալավ հիշվող երազատեսության դրվագներին: Նորմայում REM քունը վրա է հասնում քնելուց մոտ մեկ ժամ հետո, ուղեկցվում է մկանային թուլությամբ և հաջորդում է աչքերի ոչ արագ շարժման (NREM) քնի փուլին: Նարկոլեպսիայով մարդկանց մոտ REM քունը կարող է տեղի ունենալ օրվա ցանկացած ժամին, օրինակ՝ նիրհելու սկզբում կամ ընդամենը 15 րոպե անց, նույնիսկ ցերեկային քնի ժամանակ: Նրանց մոտ հաճախ խախտված է NREM-REM ցիկլի պարբերականությունը և ռիթմը (գլխուղեղն առանց խորը քնի փուլերի միանգամից անցնում է աչքերի արագ շարժման փուլին), որի հետևանքով գիշերային քունը չի ունենում բավարար քանակությամբ խորը քնի շրջան և ուղեղը փորձում է պակասը լրացնել ցերեկվա ընթացքում։

  • Ցնորքներ (հալյուցինացիաներ). եթե ցնորքներն առաջանում են նիրհելիս կամ քնելիս, կոչվում են «հիպնագոգիկ» (հաճախ՝ վառ, իրական թվացող, հաճախ սարսափեցնող երազանման զգացումներ), իսկ եթե արթնանալիս՝ «հիպնոպոմպիկ» (հաճախ՝ լսողական և տեսողական զգացողություններով): Օրինակ, նիրհելիս նարկոլեպսիայով մարդուն կարող է թվալ, որ սենյակում իրենից բացի օտար մարդ կա: Այսպիսի ցնորքները կարող են լինել առանձնահատուկ սարսափեցնող, քանի որ կարող եք երազներ տեսնելիս լիարժեք քնած չլինել և դրանք ընդունել որպես իրական:

Այլ բնութագրիչներ

Նարկոլեպսիայով մարդիկ կարող են ունենալ այլ քնի խանգարումներ, օրինակ՝ օբստրուկտիվ քնի ապնոէ (հիվանդություն, որն ընթանում է քնի ընթացքում շնչառության կանգի դրվագներով), անհանգիստ ոտքերի համախտանիշ և նույնիսկ անքնություն:

Նարկոլեպսիայով որոշ մարդկանց մոտ կարող է նարկոլեպսիայի կարճատև դրվագների ժամանակ ի հայտ գալ նաև ավտոմատիկ վարք: Օրինակ, դուք կարող եք քնի մեջ ընկնել սովորական գործեր անելիս՝ գրելիս, համակարգչով տեքստ մուտքագրելիս կամ մեքենա վարելիս և շարունակել նույն գործն անել նիրհած կամ քնած ժամանակ։ Արթնանալիս չեք կարող հիշել, թե ինչ եք արել, և, հավանաբար, դժվար թե ճիշտ արած լինեք:

Ե՞րբ դիմել բժշկին

Այցելեք բժշկին, եթե ունեք ավելցուկային ցերեկային քնկոտություն, որը խանգարում է ձեր անձնական կամ մասնագիտական առօրյան:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 30-03-2021