Սեպսիս

Սեպսիս
Անգլերեն անվանումը՝ Sepsis, Septicemia, Blood Poisoning

Սեպսիսը կյանքին սպառնացող վիճակ է, որի առաջացման մեջ գլխավոր դերը պատկանում է վարակի նկատմամբ օրգանիզմի պատասխան ռեակցիային։

Ի՞նչ է սեպսիսը

Սեպսիսը հայտնի է նաև որպես «սեպտիցէմիա», «արյան վարակ», «արյան թունավորում», «թարախարյունություն» կամ «ընդհանուր թարախային վարակ»։

Սեպսիսը բակտերիաներով (մանրէներով) պատճառված արյան ծանր վարակ է։ Եթե սեպսիսը հարաճուն կերպով վերածվում է սեպտիկ շոկի, ապա զարգանում է արյան ճնշման կտրուկ անկում։

Սեպսիսը համարվում է անհետաձգելի բուժօգնություն պահանջող վիճակ և չբուժվելու դեպքում կարող է ունենալ մահացու ելք։

Սեպսիսի վաղ բուժումը, որը ներառում է հզոր հակաբիոտիկային բուժումը և ներերակային առատ ինֆուզիաները կարող է մեծացնել օրգանիզմի վերականգնման հավանականությունը։

Ի՞նչն է սեպսիսի առաջացման պատճառը

Մեր օրգանիզմը նորմալ պայմաններում արտադրում է քիմիական միացություններ, որոնք մուտք են գործում արյան հուն և պայքարում վարակի դեմ։ Սեպսիսը զարգանում է, երբ օրգանիզմի պատասխանն այդ նյութերին դառնում է ոչ հավասարակշռված և անկառավարելի, որի արդյունքում զարգանում են տարբեր օրգան-համակարգերն ախտահարող անբարենպաստ խանգարումներ։

Սեպսիսը կարող է սկսվել որևէ բակտերիալ վարակից հետո և բարդացնել վերջինիս ընթացքը։ Սեպսիսի հարուցիչներն առավել հաճախ ստաֆիլոկոկերն են, ստրեպտոկոկերը, ավելի հազվադեպ՝ պնևմոկոկերը, աղիքային ցուպիկը և այլ բակտերիաներ։

«Առաջնային» վարակը (տեղային օջախը) կարող է տեղակայված լինել միզապարկում, կրծքավանդակի օրգաններում և անգամ մաշկում։ Սակայն սեպսիսի զարգացման վաղ փուլերում այդ վարակը տարածվում է դեպի արյուն։

Ավելի հազվադեպ, սեպսիսը կարող է զարգանալ վիրուսային կամ սնկիկային վարակի պայմաններում։

Այնուամենայնիվ, ավելի հաճախ սեպսիսը զարգանում է հետևյալ վարակների դեպքում՝

  • թոքաբորբ
  • մարսողական համակարգի վարակներ (ստամոքս և հաստ աղիներ)
  • երիկամների, միզապարկի և միզային համակարգի այլ շրջանների վարակներ
  • արյան վարակներ (բակտերէմիա)։

Ռիսկի գործոններ

Սեպսիսը և սեպտիկ շոկը կարող են զարգանալ բոլոր մարդկանց մոտ, սակայն ավելի հաճախ հանդիպում են և ավելի վտանգավոր ընթացք են ստանում հետևյալ խմբերում՝

  • մեծ տարիքով մարդիկ
  • հղի կանայք
  • մինչև 1 տարեկան երեխաներ
  • քրոնիկ հիվանդություններով մարդիկ (օրինակ՝ դիաբետ (շաքարախտ), լյարդի ցիռոզ, երիկամային կամ թոքային հիվանդություններ, քաղցկեղ)
  • թուլացած իմունային համակարգով մարդիկ (օրինակ՝ ՄԻԱՎ-ի ուշ շրջաններ)
  • առողջական ծայրահեղ ծանր խնդիրներ ունեցող մարդիկ, ովքեր հիվանդանոցային բուժում են ստանում վերակենդանացման կամ անհետաձգելի բուժօգնության բաժանմունքներում
  • վարակներով բարդացած վերքեր, այրվածքներ կամ վնասվածքներ ունեցող մարդիկ
  • երկար ժամանակ կամ մշտապես ինվազիվ միջոցներ կրող մարդիկ (օրինակ՝ ներերակային կաթետերներ, շնչառական խողովակներ, միզային կաթետերներ և այլն)
  • նախկինում հակաբիոտիկներ կամ կորտիկոստերոիդներ ստացած մարդիկ։

Սեպսիսի ախտանիշները

Սեպսիսի ախտանիշները կարող են լինել տարբեր՝ կախված հիմնական հիվանդությունից կամ մարդու ընդհանուր առողջական վիճակից։ Սակայն ավելի հաճախ դրսևորվում են սեպսիսի հետևյալ նշանները՝

  • տենդ
  • դող և սարսուռ
  • հաճախացած շնչառություն
  • հաճախացած անոթազարկ (տախիկարդիա)
  • ընդհանուր թուլություն և հոգնածության զգացում
  • գլխացավեր։

Եթե սեպսիսը խորանում է և սկսում է զարգանալ սեպտիկ շոկ, ապա ի հայտ են գալիս նոր ախտանիշներ, այդ թվում՝

Սեպսիսի ախտորոշումը

Սեպսիսի ախտորոշման մեջ կարևոր դեր են խաղում մանրէաբանական հետազոտությունները՝ արյան, մեզի, խորխի և այլն։ Ըստ անհրաժեշտության կարող են նշանակվել նաև տարբեր գործիքային, այդ թվում՝ պատկերման հետազոտություններ։

Սեպսիսին հաջորդող խնդիրներ

Արյան մեջ հայտնված բակտերիաները կարող են վարակել այլ օրգանները, առաջացնելով՝

Սեպսիսը կարող է բերել նաև սեպտիկ շոկի։

Սեպսիսի բուժումը

Սեպսիսի անհապաղ բուժումը կարող է ունենալ կյանք փրկող նշանակություն։

Սեպսիսի բուժումը կազմակերպվում է հիվանդանոցային պայմաններում, սովորաբար՝ վերակենդանացման բաժանմունքներում։

Սեպսիսի բուժման հիմքում ընկած է հզոր հակաբիոտիկների և առատ ներերակային հեղուկների նշանակումը։ Եթե զարկերակային ճնշումը նույնիսկ ներերակային ինֆուզիաներից հետո մնում է ցածր թվերի վրա, կարող են նշանակվել նաև անոթասեղմիչ դեղեր։

Հոդվածը վերանայվել է՝ 12-06-2019