Տոքսոպլազմոզ. պատճառներ

Տոքսոպլազմոզ. պատճառներ

Տոքսոպլազմոզի հարուցիչը Toxoplasma gondii (T. gondii) մակաբուծային միաբջիջ օրգանիզմն է, որը կարող է վարակել կենդանիների և թռչունների մեծ մասին:

T. gondii վարակիչ օրգանիզմներն արտազատվում են միայն կատվի արտաթորանքով, ուստի վայրի և ընտանի կատուները համարվում են մակաբույծի գլխավոր օջախները: T. gondii-ի համար օջախ են հանդիսանում հատկապես որս անող և հում միս ուտող կատուները: Մակաբույծն արտաքին միջավայրում կարող է պահպանվել ամիսներ շարունակ:

Տոքսոպլազմոզը սովորաբար փոխանցվում է բերանի միջոցով, երբ T․ gondii-ի օվոցիստերը կամ հյուսվածքային ցիստերը պատահաբար կուլ են տրվում:

  • Մակաբույծ պարունակող կատվի կղանքային արտաթորանքի հետ շփում. դուք կարող եք պատահաբար կուլ տալ մակաբույծը, եթե վարակված կատուների արտաթորանքով աղտոտված հողի հետ շփվելուց (այգեգործական աշխատանքներ), վարակված կատվի կեղտամանը մաքրելուց կամ որևէ այլ առարկաների կամ իրերին շփվելուց հետո դիպչեք ձեր բերանին:
  • Վարակված սննդամթերքների կամ ջրի օգտագործում. առանձնահատուկ հավանական է, որ T. gondii-ով վարակված լինի գառան, խոզի և եղնիկի միսը: Հազվադեպ, չպաստերիզացված կաթնամթերքները նույնպես կարող են մակաբույծ պարունակել: Զարգացած երկրներում, օրինակ՝ ԱՄՆ-ում, T. gondii-ով վարակված ջրով տարածումը խիստ հազվադեպ է հանդիպում:
  • Վարակված դանակների, ափսեների, խոհանոցային տախտակների կամ այլ պարագաների օգտագործում. վարակված հում մսի հետ շփված խոհանոցային պարագաները կարող են պարունակել մակաբույծներ, քանի դեռ դուք դրանք տաք օճառաջրով չեք լվացել:
  • Չլվացած մրգերի և բանջարեղենների ուտում. հում մրգերի և բանջարեղենների մակերևույթները կարող են պարունակել մակաբույծ և դառնալ վարակիչ, եթե մինչև ուտելը դրանք չեք լվացել:

Տոքսոպլազմոզի փոխանցման այլ, ավելի հազվադեպ հանդիպող ուղիներից են՝

  • հղիության ընթացքում վարակված մորից վարակի փոխանցում պտղին. մորից պտղին մակաբույծի նման ուղղահայաց փոխանցման դեպքում զարգանում է բնածին տոքսոպլազմոզ
  • վարակված օրգանի կամ արյան ստացում. հազվադեպ, տոքսոպլազմոզը կարող է տարածվել վարակված փոխպատվաստվող օրգանի, ցողունային բջիջների կամ վարակված փոխներարկվող արյան միջոցով:

T. gondii-ի կենսական ցիկլը կազմված է մի քանի կենսաձևերից՝

  • տախիզոիտներ, որոնք արագ կիսվում և տարածվում են օրգանիզմի հյուսվածքներում՝ զարգացնելով սուր տոքսոպլազմային վարակ
  • բրադիզոիտներ, որոնք առաջանում են բազմացած տախիզոիտներից և ներբջջային ցիստերի տեսքով ներառվում են մկանային և ուղեղային հյուսվածքում (կարող են այնտեղ մնալ վարակված մարդու ողջ կյանքի ընթացքում):

Երբ դուք առողջ եք, ձեր իմունային համակարգը մակաբույծներին պահում է «հսկողության» ներքո: Առողջ իմունային համակարգը արագորեն վնասազերծում է ակտիվ տախիզոիտներին, որոնք առաջանում են բրադիզոիտների վերափոխումից։ Սակայն, երբ ձեր իմունային համակարգը որևէ հիվանդության կամ որոշ դեղեր ընդունելու պայմաններում թուլացած է, վարակը կարող է վերաակտիվանալ՝ առաջացնելով լուրջ բարդություններ:

Ռիսկի գործոններ

Յուրաքանչյուր ոք կարող է վարակվել տոքսոպլազմոզով: Այս մակաբույծը հայտնաբերվում է աշխարհի բոլոր տարածաշրջաններում:

Սակայն, ձեզ մոտ տոքսոպլազմայի առաջացրած լուրջ առողջական խնդիրների կամ բարդությունների զարգացման ռիսկը բարձրանում է, եթե՝

  • ունեք ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ. ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ով բազմաթիվ մարդիկ ունեն նաև տոքսոպլազմոզ՝ պատճառված կամ վերջերս վարակված լինելով կամ հին վարակի վերաակտիվացմամբ
  • ստանում եք քիմիոթերապիա. քաղցկեղի դեմ անցկացվող քիմիոթերապիան ընկճում է ձեր իմունային համակարգը՝ օրգանիզմը «խոցելի» դարձնելով նույնիսկ թեթև վարակների նկատմամբ
  • ստանում եք ստերոիդներ կամ իմունիտետն ընկճող այլ դեղեր. ոչ քաղցկեղային հիվանդությունների ժամանակ նշանակվող իմունիտետն ընկճող դեղերը (կոչվում են «իմունոսուպրեսորներ») թուլացնում են իմունային համակարգը և բարձրացնում տոքսոպլազմոզի բարդությունների առաջացման ռիսկը:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 31-03-2021