Ուշադրության պակասի գերերակտիվության խանգարում (ՈւՊԳԽ)

Ուշադրության պակասի գերերակտիվության խանգարում (ՈւՊԳԽ)
Անգլերեն անվանումը՝ Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD)

Ուշադրության պակասի գերակտիվության խանգարումը (ՈւՊԳԽ) զարգացման նյարդաբանական-վարքային շեղում է, որը հիմնականում հանդիպում է մանկական տարիքում, սակայն կարող է դրսևորվել նաև որոշ չափահասների մոտ:

Այս հիվանդությանն այլ կերպ անվանում են «ուշադրության դեֆիցիտի հիպերակտիվության խանգարում» (ՈւԴՀԽ), «ուշադրության դեֆիցիտի խանգարում» կամ «հիպերկինետիկ խանգարում»:

ՈւՊԳԽ դրսևորվում է հետևյալ հիմնական նշաններով՝

  • ցրվածություն և ուշադրության կենտրոնացման դժվարության հետ կապված այլ խնդիրներ
  • գերակտիվություն՝ մշտական շարժողական անհանգիստ վիճակ և անընդհատ շարժման մեջ լինելը
  • իմպուլսիվ վարքագիծ, երբ մարդը հակված է գործել և իրադարձություններին, իրավիճակներին կամ ներքին հուզումներին պատասխանել կտրուկ և առանց մտածելու (իմպուլսիվությունը համարվում է վերլուծական սխալ դատողության արդյունք, երբ մարդիկ իրենց արարքների հետևանքները նախապես չեն գնահատում և դրանից հետո հաճախ փոշմանում են):

ՈւՊԳԽ տեսակները

Տարբերում են ՈւՊԳԽ երեք հիմնական տեսակներ՝

  • ցրված, երբ մարդը հեշտությամբ կտրվում է իր գործից կամ չի կարողանում կենտրոնացնել ուշադրությունը, սակայն գերակտիվ կամ իմպուլսիվ չէ
  • հիպերակտիվ-իմպուլսիվ, երբ առկա են գերակտիվության և իմուլսիվ վարքագծի հիմնական ախտանիշները
  • համակցված ՈՒՊԳԽ, երբ մարդու մոտ առկա է գերակտիվության, ցրվածության և իմպուլսիվության տարբեր ախտանիշների խառը զուգակցումներ:

ՈւՊԳԽ երեխաների մոտ

ՈւՊԳԽ-ն զարգացման խանգարում է, որը սկսվում է վաղ մանկական տարիքում որպես ուշադրության կենտրոնացման դժվարացում և խիստ գերաշխուժություն՝ այն աստիճան, որ ազդում է դպրոցական առաջադիմության, հասակակից երեխաների հետ շփումների կամ ընտանեկան կյանքի վրա:

Իրականում, գրեթե բոլոր երեխաների մոտ կարող են որոշակի չափով դրսևորվել ՈւՊԳԽ ախտանիշներ: Երեխաները նույնպես կարող են ժամանակ առ ժամանակ դառնալ անհանգիստ ու ցրված, որը, սակայն, չի նշանակում, որ նրանք ՈւՊԳԽ-ով հիվանդ են: Մասնագիտական օգնության գլխավոր խնդիրը հենց սա է, թե ինչպե՞ս աշխույժ ու ցրված երեխային տարբերակել ՈւՊԳԽ-ով երեխայից: Նման դեպքերում մասնագետներն օգտվում են երեխաների վարքագծային առանձնահատկությունների գնահատման հատուկ չափորոշիչներից: Օրինակ, եթե ձեր երեխան վերջին 6 ամսվա ընթացքում ունի առնվազն 6 կամ ավելի ախտանիշներ և դրանք ազդում են նրանց առօրյա կյանքի վրա, ապա մասնագետը հաստատում է ՈւՊԳԽ-ի ախտորոշումը:

ՈւՊԳԽ չափահասների մոտ

ՈւՊԳԽ կարող է ազդել չափահաս մարդկանց աշխատանքի, նոր գիտելիքներ կամ հմտություններ սովորելու ունակությունների և առօրյա կյանքը պատշաճ կերպով պլանավորելու կամ կառավարելու վրա: Չափահասների մոտ ՈւՊԳԽ-ի ախտորոշումը կարող է դառնալ խիստ բարդ գործընթաց, ուստի նման դեպքերում սովորաբար դիմում են նաև հատուկ մասնագետների կամ հոգեբույժի խորհրդատվական օգնությանը:

ՈւՊԳԽ բուժումը

Յուրաքանչյուր մարդ ժամանակ առ ժամանակ դառնում է անհանգիստ կամ ցրված: Սակայն ՈւՊԳԽ-ով մարդկանց համար որևէ խնդրի վրա ուշադրությունը կենտրոնացնելը դառնում է խիստ դժվար կամ անհնար: Այնուամենայնիվ, նման վիճակը հոգեբանական կամ վարքագծային բուժման, ինչպես նաև որոշ դեղերի շնորհիվ կարող է արդյունավետ կերպով վերահսկվել: ՈւՊԳԽ-ով երեխաների համար օգտակար կարող է լինել նաև դրական ծնողական մեթոդները:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 06-06-2019