Սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշ

Սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշը (ՍՇԴՀ) թոքերի արագ և տարածուն բորբոքմամբ ընթացող ծանր հիվանդություն է, որը բերում է արյան մեջ թթվածնի մակարդակի կտրուկ նվազման կամ թթվածնաքաղցի (հիպօքսիա):

ՍՇԴՀ-ն կյանքին սպառնացող վիճակ է, քանի որ նորմալ գործունեության համար մեր օրգանները մշտապես թթվածնով հարուստ արյան կարիք ունեն:

Բժշկագիտական գրականության մեջ ՍՇԴՀ-ն ներկայացվում տարբեր անվանումների ներքո, օրինակ՝ «թոքերի սուր ախտահարում», «չափահասների շնչառական դիսթրես համախտանիշ», «բարձրացած թափանցելիությամբ թոքերի այտուց», «թոքերի ոչ սրտածին (կարդիոգեն) այտուց»: Նախկինում օգտագործում էին նաև «փայտացած թոք», «շոկային թոք» կամ «թաց թոք» արտահայտությունները:

Ինչպե՞ս են մեր թոքերն աշխատում

ՍՇԴՀ-ն հասկանալու համար օգտակար կլինի վերհիշել շնչառության ֆիզիոլոգիան:

Երբ դուք շնչում եք, օդը ձեր քթով և բերանով մուտք է գործում շնչափող (տրախեա), որտեղից էլ երկու գլխավոր բրոնխներով՝ աջ ու ձախ թոքեր և այստեղից էլ աստիճանաբար նեղացող բրոնխներով հասնում է ամենաբարակ բրոնխներ՝ բրոնխիոլներ և մուտք գործում փոքր օդախորշեր՝ թոքաբշտեր (ալվեոլներ):

Ամենաբարակ արյունատար անոթները՝ մազանոթներն անցնում են ալվեոլների պատով: Թթվածինը ալվեոլ-մազանոթային թաղանթով ալվեոլներից անցնում է դեպի մազանոթներ և մտնում արյան հուն: Արյունը թթվածինը հասցնում է մարմնի բոլոր օրգան-համակարգեր և հյուսվածքներ: Այս գործընթացին զուգահեռ, հակառակ ուղղությամբ ածխաթթու գազը արյան հունից ալվեոլ-մազանոթային թաղանթով անցնում է դեպի ալվեոլներ, իսկ ալվեոլներում կուտակված ածխաթթու գազը բրոնխներով, վերին շնչուղիներով և քթով ու բերանով արտաշնչելիս հեռացվում է ձեր թոքերից։

Ինչպե՞ս է ՍՇԴՀ-ն խախտում նորմալ շնչառությունը

ՍՇԴՀ-ի զարգացման բերող գործոնները՝ վարակներ, վնասվածքներ կամ այլ հիվանդություններ և վիճակներ, առաջացնում են թոքերի ալվեոլ-մազանոթային թաղանթի ուղղակի կամ անուղղակի վնասում, որը բերում է այդ թաղանթի թափանցելիության ախտաբանական բարձրացման և մազանոթներից ավելի շատ (ավելի քան 2 անգամ) հեղուկի մուտք դեպի ալվելոլներ, որի հետևանքով հեղուկով լցված ալվեոլները չեն հասցնում լիարժեքորեն լցվել օդով և թթվածնով հարստացնել արյան հունը:

Սա ՍՇԴՀ-ի զարգացման խիստ պարզունակ մոդելն է, և իրականում գործընթացներն ավելի բարդ են և շղթայական, որոնցում ներգրավվում է նաև օրգանիզմի իմունային համակարգը, որն իր հերթին թողարկում է բորբոքման և վնասման շղթայական ռեակցիաները: Մասնավորապես, ՍՇԴՀ-ի զարգացման մեխանիզմը ներառում է ալվեոլների պատի դիֆուզ վնասումը, սուրֆակտանտի անբավարարությունը և դիսֆունկցիան, իմունային համակարգի ակտիվացումը և արյան մակարդման համակարգի խանգարումները:

Արդյունքում, օրգանիզմի բոլոր, այդ թվում՝ թթվածնի մեծ պահանջ ունեցող կենսականորեն կարևոր օրգանները չեն ստանում իրենց նորմալ գործունեության համար անհրաժեշտ թթվածինը և զարգանում է մահացության մեծ ռիսկով բազմաօրգանային անբավարարություն:

Այսպիսով, ի՞նչ է ՍՇԴՀ

ՍՇԴՀ-ն կյանքին սպառնացող արտաքին շնչառական անբավարարություն է, որը զարգանում է թոքերի սուր և տարածուն բորբոքման պատճառով և ընթանում հիմնական ախտանիշներից շնչարգելությամբ, հաճախաշնչությամբ (տախիպնոե) և մաշկի կապտավուն երանգավորմամբ (ցիանոզ):

Սովորաբար ՍՇԴՀ զարգանում է այն մարդկանց մոտ, ովքեր մեկ այլ ծանր առողջական խնդրի կապակցությամբ ստանում են հիվանդանոցային բուժում: Հազվադեպ ՍՇԴՀ կարող է առաջանալ հիվանդանոցից դուրս, օրինակ՝ սուր թոքաբորբի դեպքում:

Եթե ձեզ կամ ձեր ծանոթներից մեկնումեկի մոտ ի հայտ է եկել շնչառության հետ կապված որևէ խնդիր, առանց հետաձգելու կապ հաստատեք ձեր բժշկի հետ, իսկ եթե ունեք ծանր շնչարգելություն և օդի պակասի սուր զգացում, անհապաղ զանգեք 1-03 և կանչեք շտապբուժօգնություն:

Ինչո՞վ են ՍՇԴՀ և թոքերի սրտածին (կարդիոգեն) այտուցը միմյանցից տարբերվում

Ինչպես նշվեց այս նյութի ամենասկզբում, ՍՇԴՀ-ի մյուս անվանումներից են՝ «բարձրացած թափանցելիությամբ թոքերի այտուց» կամ «թոքերի ոչ սրտածին (կարդիոգեն) այտուց»:

ՍՇԴՀ բնութագրվում է թոքային հյուսվածքի գերջրակալմամբ, սակայն, ի տարբերություն թոքերի կարդիոգեն այտուցի, այս դեպքում թոքային մազանոթներում հիդրոստատիկ ճնշման բարձրացումն առաջնային չէ:

ՍՇԴՀ-ի ժամանակ թոքերի այտուցի զարգացման հիմնական ախտաբանական մեխանիզմը ալվեոլ-մազանոթային թաղանթի թափանցելիության ախտաբանական բարձրացումն է:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 02-02-2021