Անքնություն․ պատճառներ

Անքնություն․ պատճառներ

Անքնությունը կարող է լինել առաջնային խնդիր կամ կապված լինել մեկ այլ հիվանդության կամ առողջական վիճակի հետ (երկրորդային անքնություն):

Քրոնիկ անքնությունը սովորաբար քնին խանգարող սթրեսի, կյանքի իրադարձությունների կամ սովորույթների արդյունք է: Առկա պատճառի բուժումը կարող է լուծել անքնության խնդիրը, սակայն երբեմն անքնության խնդիրը կարող է շարունակվել տարիներ:

Քրոնիկ անքնության տարածված պատճառները ներկայացվում են ստորև:

  • Սթրես. աշխատանքի, դպրոցի, առողջության, ֆինանսների կամ ընտանիքի վերաբերյալ մտածմունքներն ու անհանգստությունները կարող են գիշերները ձեր ուղեղը պահել ակտիվ և դժվարացնել քնելը: Հոգեկան մեծ լարվածություն պատճառող իրադարձությունները կամ տրավմաները, օրինակ՝ սիրելիի հիվանդությունը կամ մահը, բաժանությունը կամ աշխատանք կորցնելը նույնպես կարող են բերել անքնության:
  • Ճանապարհորդություն կամ աշխատանքային օրակարգ. ձեր ցիրկադային ռիթմերը գործում են որպես ներքին ժամացույց՝ ուղղորդելով այնպիսի գործընթացներ, ինչպիսիք են «քուն-արթուն վիճակ» ցիկլերը, նյութափոխանակությունը և մարմնի ջերմաստիճանը: Ձեր օրգանիզմի ցիրկադային ռիթմերի խանգարումները կարող են բերել անքնության: Պատճառներից են տարբեր ժամային գոտիներ հատելով երկարատև ճանապարհորդությունները, որոնք բերում են անհանգիստ ոտքերի, ուշ ժամերի աշխատանքը, հերթապահությունները (երբ գործի բերումով ստիպված եք գիշերներն անքուն անցկացնել և քունը լրացնել ցերեկային ժամերին), անսովոր տեղում գիշերելը կամ աշխատաժամերի հաճախակի փոփոխությունները:
  • Վատ քնի սովորույթներ. քնի հիգիենայի խախտումները ներառում են անկանոն քնի գրաֆիկը, ցերեկային նինջերը, անկողին մտնելուց առաջ ուղեղը խթանող գործերով զբաղվելը, ուշ ժամերին պարապմունքները, անհարմարավետ քնի պայմանները, ինչպես նաև անկողինը որպես աշխատանք կատարելու, ուտելու կամ հեռուստացույց դիտելու վայր օգտատագործելը: Անկողին մտնելուց անմիջապես առաջ կամ հենց անկողնում համակարգիչները, հեռուստացույցը, տեսախաղերը, սմարտֆոնները կամ էկրանով սարքեր օգտագործելը նույնպես կարող են խախտել ձեր քնի ցիկլը:
  • Ուշ երեկոյան մեծ քանակով սննդի օգտագործում. ուշ երեկոյան կամ անկողին մտնելուց առաջ մեծ քանակով սնունդ, ալկոհոլ կամ ըմպելիքներ օգտագործելը պառկած վիճակը դարձնում են անհարմարավետ: Բազմաթիվ մարդկանց մոտ նման իրավիճակում առաջանում է ստամոքսում ծանրության զգացում կամ այրոցք, որը ստիպում է արթուն մնալ:

Քրոնիկ անքնությունը նաև կարող է կապված լինել հիվանդությունների կամ որոշ դեղամիջոցների օգտագործման հետ: Նման դեպքերում պատճառի բուժումը կարող է օգնել քնի կարգավորմանը, սակայն բուն պատճառը վերացնելուց հետո անքնությունը նաև կարող է շարունակվել:

Անքնության լրացուցիչ տարածված պատճառները ներկայացված են ստորև

Անքնությունը և մեծ տարիքը

Անքնությունը հաճախանում է տարիքն առնելիս:

  • Քնի բնույթի փոփոխություններ. մեծ տարիքում քունը հաճախ դառնում է ավելի մակերեսային և կարճատև, երբ աղմուկը կամ միջավայրի այլ փոփոխություններն ավելի մեծ հավանականությամբ են արթնացնում քնած մարդուն: Տարիքի հետ ձեր «ներքին ժամացույցը» հաճախ «առաջ է ընկնում», ուստի դուք երեկոյան ավելի շուտ եք հոգնում, իսկ առավոտյան՝ ավելի վաղ արթնանում: Այնուամենայնիվ, մեծ տարիքով մարդիկ ընդհանուր առմամբ ունեն քնի նույն քանակի կարիքը, ինչ որ ավելի երիտասարդները:
  • Ակտիվության փոփոխություններ. մեծ տարիքում ինչպես ֆիզիկապես, այնպես էլ սոցիալապես դուք դառնում եք ավելի քիչ ակտիվ: Ցերեկային ակտիվության պակասը կարող է ազդել գիշերային քնի վրա: Ավելին, ինչքան քիչ ակտիվ եք ցերեկները, այդքան ավելի հավանական է, որ այդ ժամերին կննջեք, որը նույնպես խանգարում է գիշերվա քունը:
  • Առողջության փոփոխություններ. մեծ տարիքով մարդկանց մոտ տարածված հոդաբորբերի, գոտկային ցավերի առաջացրած քրոնիկ ցավը, ինչպես նաև տագնապային մտքերն ու դեպրեսիան կարող են խաթարել քունը: Միզապարկի կամ շագանակագեղձի խնդիրներով պատճառված գիշերվա ժամերին հաճախակի զուգարան գնալը նույնպես կարող են խաթարել քունը: Քնի ապնոէն և անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը տարիքի հետ դառնում են ավելի տարածված:
  • Ավելի շատ դեղամիջոցներ ընդունելու կարիք. մեծ տարիքով մարդիկ ավելի հաճախ են օգտագործում դեղամիջոցներ, քան երիտասարդները: Այդ դեղամիջոցները կարող են ազդել քնի վրա:

Ռիսկի գործոններ

Գրեթե յուրաքանչյուր մարդ երբեմն անցկացնում է անքուն գիշերներ: Սակայն անքնության ռիսկը բարձրանում է հետևյալ դեպքերում:

  • Դուք կին եք. դաշտանային ցիկլին ուղեկցող հորմոնային փոփոխությունները և դաշտանադադարը (մենոպաուզա) կարող են նպաստել քնի խանգարմանը: Դաշտանադադարի ընթացքում գիշերային քրտնարտադրությունը և ջերմահորդանքները հաճախ ընդհատում են քունը: Անքնությունը նաև տարածված է հղիների շրջանում:
  • Դուք 60-ն անց եք. քնի բնույթի և առողջության փոփոխությունների պատճառով տարիքի մեծացմանը զուգահեռ անքնության ռիսկը բարձրանում է։
  • Դուք ունեք հոգեկան առողջության խանգարում կամ ֆիզիկական առողջական խնդիր. ձեր հոգեկան կամ ֆիզիկական առողջության վրա ազդող բազմաթիվ խնդիրներ կարող են ընդհատել քունը:
  • Դուք մեծ սթրեսի ներքո եք. սթրեսով լի ժամանակները և դեպքերը կարող են առաջացնել ժամանակավոր անքնություն, իսկ մեծ կամ երկարաժամկետ սթրեսը կարող է բերել քրոնիկ անքնության:
  • Դուք չունեք կանոնավոր օրակարգ. օրինակ, փոփոխական ժամերով աշխատանքը կամ ուղևորությունները կարող են ընդհատել ձեր քուն-արթուն վիճակ ցիկլը:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 08-05-2021