Ցնցումային նոպա

Ցնցումային նոպան վիճակ Է, որն ուղեկցվում Է գիտակցության խանգարումով, մկանների անվերահսկելի կծկումներով և այլ նշաններով։

Ցնցումային նոպայի կարճ անվանում են «ցնցումներ» (припадки):

Ի՞նչ են ցնցումները

Ցնցումները զարգանում են գլխուղեղում հանկարծակի սկսվող և անկառավարելի էլեկտրական գրգռման պատճառով, որն առաջացնում է ձեր վարքագծերի, շարժուների կամ զգացողությունների, ինչպես նաև գիտակցության մակարդակների կտրուկ փոփոխություն: Առնվազն 24 ժամվա տարբերությամբ առանց որևէ հայտնաբերելի պատճառի երկու և ավելի ցնցումների առկայությունն ընդհանուր առմամբ վկայում է էպիլեպսիայի մասին:

Կան ցնցումների բազմաթիվ տեսակներ, որոնք տարբերվում են իրենց ախտանիշներով և ծանրության աստիճանով: Այդ տեսակները միմյանցից առանձնանում են կախված նրանից, թե ուղեղի որ շրջանում են առաջացել և ինչքան հեռու են տարածվում: Օրինակ, մի դեպքում ցնցումը կարող է տևել վայրկյաններ և շրջապատի համար մնալ աննկատ («փոքր նոպա»), իսկ մեկ այլ դեպքում ուղեկցվել գիտակցության մթագնմամբ կամ կորստով, ինչպես նաև բուն «ցնցումներով»՝ ձեռքերի և ոտքերի միմյանց հաջորդող տոնիկ-կլոնիկ ջղաձգումներ («մեծ նոպա»): Երկրորդ դեպքում նոպան սկսվելիս և գիտակցությունը կորցնելիս մարդը կարող է ընկնել և ստանալ տարբեր վնասվածքներ:

Ցնցումներ ունեցող մարդիկ կարող են գիտակցությունը կորցնել ինչպես նոպայի ընթացքում, այնպես էլ միմյանց հաջորդող նոպաների միջև, իսկ մյուսները մի քանի վայրկյանի ընթացքում «կտրվել միջավայրից»՝ հայացքը հառած ինչ-որ մի կետի կամ աչքերը ետ պտտած:

Ցնցումների մեծ մասը տևում է սկսած 30 վայրկյանից մինչև երկու րոպե: Հինգ րոպեից երկար տևող ցնցումը պահանջում է անհետաձգելի բուժօգնություն:

Ցնցումներն ավելի տարածված են, քան դուք կարող եք ենթադրել: Դրանք կարող են առաջանալ ինսուլտից հետո, գլխի (գանգուղեղային) փակ վնասվածքների ժամանակ, ուղեկցել վարակային հիվանդություններին (օրինակ՝ մենինգիտ) կամ առողջական այլ խնդիրներին: Սակայն, ավելի հաճախ ցնցումային նոպայի պատճառը մնում է անհայտ:

Ցնցումային հիվանդությունների մեծ մասը հնարավոր է վերահսկել դեղերով, սակայն հիվանդության դիմակայումը դեռևս զգալի ազդեցություն կարող է թողնել ձեր առօրյա կյանքի վրա: Բոլոր դեպքերում, դուք կարող եք ձեր բժշկի հետ միասին գտնել ցնցումների արդյունավետ կառավարման և դեղերի կողմնակի ազդեցությունների միջև ձեզ համար լավագույն հնարավոր տարբերակը:

Նախազգուշացնող նշաններ

Որոշ մարդկանց մոտ մինչև բուն ցնցումային նոպայի սկիզբն ի հայտ են գալիս որոշ «նախազգուշացնող» նշաններ, օրինակ՝ մարմնի ջերմաստիճանի շեղումներ, տեսողական խանգարումներ, բերանի համի տարօրինակ փոփոխություն և այլն: Այսպիսի նշաններին այլ կերպ անվանում են «աուրա»:

Եթե դուք ունեք ցնցումներով ընթացող հիվանդություն և զգում եք «աուրա», փորձեք գտնել հարմար տեղ կամ ընդունեք հարմար դիրք, որ ցնցումներին ուղեկցող գիտակցության կորստի և վայր ընկնելու դեպքում տրավմա չստանաք:

Որոշ դեպքերում ցնցումային հիվանդությամբ հիվանդի շրջապատի մարդիկ նույնպես կարող են զգալ այդ մարդու մոտ մոտալուտ նոպայի առկայությունը որպես նրանց բբերի չափսերի փոփոխություններ, պահվածքի կամ վարքի արտասովոր խանգարումներ: Դարձյալ, եթե սա տեղի է ունենում, փորձեք տվյալ մարդուն օգնել, որ նա ընդունի անվտանգ դիրք և գիտակցությունը կորցնելիս և ընկնելիս ինքն իրեն չվնասի:

Ցնցումային հիվանդություններով մարդիկ պետք է զգուշությամբ լոգանք ընդունեն, լողավազան այցելեն կամ մեքենա վարեն:

Ի՞նչ անել, եթե ինչ-որ մեկի մոտ առաջացել են ցնցումներ

  • Մի՛ փորձեք որևէ կերպ խոչընդոտել կամ «զսպել» հիվանդի մկանային ջղաձգումները կամ վերջույթների ցնցումները. դրանով դուք կարող եք վնասել այդ մարդու ոսկրամկանային համակարգը:
  • Մի՛ փորձեք տեղաշարժել հիվանդին կամ թափահարել գլուխը, «արթնացնող» ապտակ հասցնել և այլն. թողեք նրան հանգիստ վիճակում:
  • Մի՛ փորձեք որևէ բան տեղադրել հիվանդի ծնոտների (վերին ու ստորին ատամների) միջև կամ որևէ իր կամ առարկա մտցնել նրա բերանը (որ շնչի, լեզուն չկծի կամ լեզուն «կուլ չտա»):
  • Պաշտպանեք հիվանդին հնարավոր վնասվածքներից, օրինակ՝ հեռացրեք մոտակայքի սրածայր կամ սուր եզրերով պինդ առարկաները:
  • Պաշտպանեք հիվանդի գլուխը՝ տակը դնելով բարակ բարձ կամ ծալած հագուստ։
  • Հիշեք ցնցումների սկիզբն ու վերջը (տևողությունը). այս տվյալը պետք կգա նրա բժշկին:
  • Ջղաձգումները մեղմանալիս հիվանդին զգուշությամբ շրջեք մի կողմի վրա (դեմքով դեպի ձեզ): Սա ապահով դիրք է, որ նրա բերանի խոռոչում կուտակված թուքը, արյունը կամ փսխման զանգվածները կարողանան ազատորեն արտահոսել (այլ ոչ թե խցանեն շնչուղիները)։
  • Մի՛ արթնացրեք հիվանդին, սակայն մնացեք նրա կողքին մինչև նրա գիտակցությունը լրիվ վերականգնվի և կարողանա շրջապատում կողմնորոշվել։

Զանգեք 1-03 և կանչեք շտապբուժօգնություն, եթե՝

  • ցնցումները տևում են ավելի քան 5 րոպե կամ արագորեն հաջորդում են մեկը մյուսին
  • հիվանդն ընկնելիս կամ ցնցումների ժամանակ վնասվածք է ստացել
  • հիվանդն ունի շաքարախտ (դիաբետ)
  • հիվանդը հղի կին է
  • դուք գիտեք կամ կարծում եք, որ ցնցումներն այդ մարդու կյանքում առաջին անգամ են լինում:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 27-04-2021