Մաշկի քաղցկեղ․ բուժում

Մաշկի քաղցկեղ․ բուժում

Մաշկի քաղցկեղները կարող են լինել մելանոմաներ կամ ոչ մելանոմային մաշկի քաղցկեղներ։

Մաշկի քաղցկեղից մահացության գերիշխող մասը պայմանավորված է մելանոմայով՝ մաշկի ամենավտանգավոր և տարածման բարձր հավանականությամբ չարորակ ուռուցքով։ Ոչ մելանոմային մաշկի քաղցկեղների երկու հիմնական տեսակներն են մաշկի բազալ բջջային կարցինոմաները (ԲԲԿ) և տափակ բջջային կարցինոմաները (ՏԲԿ)։ Ոչ մելանոմային մաշկի քաղցկեղները ավելի հաճախ զարգանում են մարմնի այն շրջաններում, որտեղ մաշկն առավել շատ է ենթարկվում արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ներգործությանը, օրինակ՝ դեմք կամ նախաբազուկներ։

Ձեզ հետ միասին ձեր բուժման լավագույն տարբերակն ընտրելիս բժիշկը հաշվի է առնում տարբեր գործոններ, օրինակ՝ ձեր տարիքը և ընդհանուր առողջական վիճակը, մաշկի քաղցկեղի տեսակն ու չափսը, մարմնի վրա տեղակայումը։ Բուժման մեթոդը կախված է նաև այն հանգամանքից, թե արդյոք մաշկի քաղցկեղը տարածվել է մարմնի այլ շրջաններ։ ԲԲԿ առաջանային քաղցկեղից դեպի հեռավոր շրջաններ չեն տարածվում, սակայն կարող են ներաճել տեղային առողջ հյուսվածքների մեջ։ ՏԲԿ հազվադեպ կարող են տարածվել դեպի մոտակա ավշային հանգույցներ և ավելի հեռու շրջաններ, մինչդեռ մելանոմաները ունեն տարածման՝ մետաստազավորման բարձր հավանականություն, և դրանով է պայմանավորված քաղցկեղի այս տեսակին բնորոշ բարձր մահացությունը։

Սովորաբար, նախնական բուժումը մաշկի ախտահարված այն շրջանի հեռացումն է, որը կասկածվում է, որ ունի քաղցկեղային ծագում։ Նման դեպքերում հեռացված մաշկի կտորն ուղարկվում է հյուսվածաբանական հետազոտության (բիոպսիա): Այլ դեպքերում կարող է առաջարկվել մաշկի գոյացության սառեցում (կրիոթերապիա) կամ այրում։

Եթե կասկածվում է մելանոմա, ապա վիրահատությունը ավելի ընդգրկուն է (լայն բացազատում), երբ ուռուցքային գոյացությունից բացի հեռացվում է նաև հարակից առողջ տեսքով մաշկային հյուսվածքից փոքր շերտ։ Զարգացման 0 փուլի դեպքում (melanoma in situ) դեպքում հեռացվում է ուռուցքի սահմաններից 5 մմ (կամ 0.5 սմ): Վիրահատական սահմանները մեծանում են քաղցկեղի հաստությանը համապատասխան: Անհրաժեշտության դեպքում վերքի դեֆեկտը փակվում է տեղային հյուսվածքներով կամ ազատ մաշկային լաթով:

Ոչ մելանոմային մաշկային քաղցկեղների բուժման այլ մեթոդները կախված են քաղցկեղի տեսակից, ախտահարման չափերից, տեղակայումից և ընդհանուր առողջական վիճակից։ Նման դեպքերում սովորաբար նշանակվում է ստորև ներկայացված տեղային բուժման մեթոդներից մեկնումեկը։

  • Կրիոթերապիայի (սառցաբուժում) ժամանակ չարորակացած և հարակից առողջ բջիջները ոչնչացնելու համար կիրառվում է հեղուկ ազոտ: Հաճախ օգտագործվում է նաև նախաքաղցկեղային հիվանդությունների բուժման նպատակով: Հեղուկ ազոտը այրում է մաշկի տեղամասը և հետագայում վնասված շերտը պոկվում է: Հետագայում հնարավոր է դրանց վերածումը սպիների: Հաճախ նշանակվում է մակերեսային ԲԲԿ բուժման մեջ։
  • Իմունոթերապիայի և քիմիոթերապիայի կրեմներ և լոսյոններ, երբ դրանք ուղղակիորեն քսվում են մաշկային գոյացության վրա։
  • Կյուրետաժ և էլեկտրոդիսսեկցիա, որի ընթացքում մաշկի ախտահարված հատվածները հեռացվում են հատուկ գործիքի՝ կյուրետի, միջոցով, որից հետո այդ տեղամասն այրում են էլեկտրական հոսանքով՝ արյունահոսությունը կանգնեցնելու և մնացած քաղցկեղային բջիջները վերացնելու համար:
  • Լազերային բուժում, որի ժամանակ կիրառում են բարձր ինտենսիվության լազերային ճառագայթում։ Նման բուժումը հիմնականում կիրառելի է նախաքաղցկեղային հիվանդությունների ժամանակ:
  • Ֆոտոդինամիկ բուժում, որը կոմբինացված բուժման մոտեցում է և կիրառելի է ակտինիկ կերատոզի և մակերեսային ԲԲԿ-ի դեպքում: Սկզբում ամինոլևուլինաթթու կոչվող դեղամիջոցը տարածում են մաշկի ախտահարված հատվածների վրա, ապա այդ հատվածները ենթարկում հատուկ լուսային սարքերի ազդեցության: Մաշկը դառնում է շատ զգայուն, ինչի պատճառով պրոցեսը կարող է ցավոտ լինել: Մինչ բուժումը սկսելը կարելի է կիրառել ցավազրկողներ: Կարևոր է նաև հետագա օրերին արևից խուսափելը:

Եթե մաշկի քաղցկեղը արդեն հասցրել է տարածվել մարմնի այլ շրջաններ, ապա բժիշկը կարող է առաջարկել բուժման այլ տարբերակներ, որոնք ներկայացվում են ստորև։ Մետասատիկ քաղցկեղի դեպքում մոտեցումը համալիր է և բուժման մեջ ներգրավված են տարբեր բժիշկ-մասնագետներ։

  • Գոյացության ամբողջական վիրահատական հեռացումը մաշկի մելանոմայի բուժման հիմնական մեթոդն է: Հիմնական վիրաբուժական մեթոդներն են (1) լայն բացազատումը, երբ վիրաբույժը հեռացնում է ուռուցքը և ստորադիր հյուսվածքները՝ ձգտելով որ ոչ մի քաղցկեղային բջիջ չմնա, (2) ավշահանգույցների գծանշումը և «պահակային» ավշահանգույցների կենսազննում և (3) ավշահանգույցների լիմֆոդիսեկցիան, երբ արմատապես հեռացվում են նաև քաղցկեղային գործընթացի մեջ ներգրավված մոտակա ավշային հանգույցները։
  • Ճառագայթային բուժման ժամանակ կիրառվում են ճառագայթման համեմատաբար մեծ չափաբաժիններ (դոզա), որպեսզի ոչնչացվեն քաղցկեղային բջիջները: Երբեմն այն կիրառվում է վիրահատական միջամտությունից հետո՝ կանխելու համար ախտադարձը (ռեցիդիվ): Ավելի հաճախ նշանակվում է հեռահար ճառագայթային բուժումը, որը իրականացվում է հատուկ սարքի միջոցով: Ճառագայթային բուժման կողմնակի ազդեցություններն են ցանը, մաշկային վարակները, քորը, մաշկի կարմրությունը կամ գույնի այլ փոփոխությունները: Այնուամենայնիվ ստերոիդների կամ հակաբիոտիկների տեղային կիրառումը նվազեցնում է այդ երևույթները: Բացի այդ, ճառագայթային բուժման ավարտից հետո կողմնակի երևույթները նույնպես վերանում են:
  • Այն բոլոր դեպքերում,երբ վիրահատական կամ ճառագայթային բուժումը կիրառելի չէ, նշանակվում է թիրախային բուժում («թարգետային թերապիա»), որի ժամանակ օգտագործվում են այսպես կոչված «hedgehog» ուղու ինհիբիտորներ: FDA-ի կողմից հաստատված է այդ դասի երկու դեղորայք՝ սոնիդեգիբ (Odomzo) և վիսմոդեգիբ (Erivedge): Այս ուղին արգելակելով, այս դեղերը կանգնեցնում կամ դանդաղեցնում են ԲԲԿ աճը: Հիմնական կողմնակի ազդեցություններն են մազաթափությունը,մաշկի չորությունը, մկանային ջղակծկումները, քաշի անկումը: Ի հավելումն այս ամենի՝ սոնիդեգիբը հակացուցված է հղիներին:
  • Իմունոթերապիան ուղղված է օրգանիզմի հակաուռուցքային իմունային պաշտպանության մեխանիզմների խթանմանը: Ներկայումս կիրառվող դեղորայքային միջոցներն են՝ հակա-CTLA-4 հակամարմիններ, հակա-PD-1 հակամարմիններ, հակա-PD-1 և հակա-CTLA4 հակամարմինների համակցում և ինտերլեյկին-2 (IL-2)։
  • Քիմիոթերապիան տարբեր հակաուռուցքային դեղորայքային միջոցների կիրառումն է։ Հնարավոր է միաժամանակ մի քանի քիմիոպրեպարատների ներարկում: Քիմիոպրեպարատների կողմնակի ազդեցություններից են՝ թուլություն, սրտխառնոց, փսխում, վարակային բարդություններ, մազաթափություն, ախորժակի անկում, փորլուծություն: Այս կողմնակի ազդեցությունները սովորաբար վերանում են բուժման ավարտից հետո:

Անկախ այն հանգամանքից, թե բուժման ինչ տարբերակ է ընտրվում, քաղցկեղի վաղ ախտորոշումը և վաղ բուժումը զգալիորեն բարելավում են բուժման արդյունքները։

Հոդվածը վերանայվել է՝ 02-02-2021