Ֆարինգիտ․ պատճառներ

Ֆարինգիտ․ պատճառներ

Ըմպանաբորբի դեպքերի մեծ մասի պատճառն ընդհանուր մրսածություն և գրիպ առաջացնող վիրուսներն են:

Ավելի հազվադեպ, ֆարինգիտ կարող են առաջացնել նաև բակտերիալ վարակները:

Վիրուսային վարակներ

Ըմպանաբորբ առաջացնող վիրուսային հիվանդություններից են՝

Բակտերիալ վարակներ

Բազմաթիվ բակտերիալ վարակներ նույնպես կարող են դառնալ ըմպանաբորբի պատճառ: Դրանցից ամենատարածվածը թարախածին ստրեպտոկոկն է (Streptococcus pyogenes), որը А խմբի ստրեպտոկոկ է և առաջացնում է «ստրեպ ըմպան» (ստրեպտոկոկային ֆարինգիտ):

Այլ պատճառներ

Ըմպանաբորբի այլ պատճառները ներկայացված են ստորև:

  • Ալերգիաներ. տնային կենդանիների մորթու կամ թեփի, բորբոսասնկերի, փոշու և այլ նյութերի նկատմամբ ալերգիան կարող է առաջացնել ըմպանաբորբ: Խնդիրը կարող է բարդանալ հետքթային հոսքով, որը գրգռում և բորբոքում է ըմպանի լորձաթաղանթը:
  • Չոր օդ. չոր օդը կարող է առաջացնել ըմպանի չորության և քերծման զգացողություն: Բերանով շնչառությունը (հաճախ՝ քրոնիկ քթի փակվածության պատճառով) նույնպես առաջացնում է ըմպանի չորություն և բորբոքում:
  • Գրգռիչներ. դրսի օդի փոշին և ծխախոտի ծխով աղտոտված սենյակային օդը շնչելը, ալկոհոլ խմելը և կծու սննդամթերք օգտագործելը նույնպես կարող են գրգռել ըմպանի լորձաթաղանթը:
  • Մկանային լարվածություն. ըմպանի մկանները կարող են գերլարվել բղավելիս, բարձրաձայն խոսելիս կամ առանց դադարի երկար ժամանակ խոսելիս:
  • Գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդություն (ԳԷՌՀ). ԳԷՌՀ-ը մարսողական համակարգի խանգարում է, որի դեպքում ստամոքսի թթուն բարձրանում է վեր՝ դեպի կերակրափող: ԳԷՌՀ մյուս ախտանիշներից են այրոցքը, ձայնի խռպոտացումը, ստամոքսի պարունակության ռեգուրգիտացիան և ըմպանում ուռուցքային գոյացության զգացողությունը:
  • ՄԻԱՎ վարակ. ըմպանաբորբը և գրիպանման նշաններն ի հայտ են գալիս ՄԻԱՎ-ով վարակվելուց շատ չանցած: ՄԻԱՎ-դրական մարդկանց մոտ նաև կարող է զարգանալ քրոնիկ կամ կրկնվող ըմպանաբորբ, որի պատճառը կանդիդա տեսակի սունկն է կամ ցիտոմեգալովիրուս կոչվող վիրուսը, որոնք թուլացած իմունային համակարգի պայմաններում կարող են ստանալ ծանր ընթացք:
  • Ուռուցքներ. ըմպանի, լեզվի կամ կոկորդի չարորակ ուռուցքները կարող են առաջացնել ըմպանաբորբ և ցավ: Այլ ախտանիշներից են՝ ձայնի խռպոցառում, կլման դժվարացում, աղմկոտ շնչառություն, պարանոցի վրա ուռուցքային գոյացություն, արյուն թքում կամ խորխում:

Խիստ հազվադեպ, ըմպանաբորբի պատճառ կարող են դառնալ ըմպանի վարակված շրջանի թարախակույտը (աբսցես) կամ մակկոկորդի վարակը (էպիգլոտիտ): Երկուսն էլ կարող են խցանել շնչուղիները՝ առաջացնելով անհետաձգելի բուժօգնության անհրաժեշտություն:

Ռիսկի գործոններ

Յուրաքանչյուր մարդու մոտ կարող է առաջանալ ըմպանաբորբ, սակայն որոշ գործոններ կարող են ձեզ դարձնել այս վիճակի նկատմամբ ավելի խոցելի:

  • Տարիք. ըմպանաբորբն ավելի տարածված է երեխաների և դեռահասների շրջանում: 3-15 տարեկան երեխաների շրջանում ավելի բարձր է ըմպանաբորբի հետ կախված ամենատարածված բակտերիալ վարակի՝ ստրեպտոկոկային ըմպանաբորբի զարգացման ռիսկը:
  • Ծխախոտի ծխի ազդեցություն. ծխելը և երկրորդային ծուխը կարող են գրգռել ըմպանը: Ծխախոտային արտադրատեսակների օգտագործումը նաև բարձրացնում է բերանի, ըմպանի և կոկորդի քաղցկեղի զարգացման ռիսկը:
  • Ալերգիաներ. սեզոնային ալերգիաները կամ փոշու, բորբոսասնկերի կամ տնային կենդանիների մորթու և թեփի նկատմամբ մշտական ալերգիկ ռեակցիաները բարձրացնում են ըմպանաբորբի առաջացման ռիսկը:
  • Քիմիական գրգռիչների ազդեցություն. վառելանյութերի այրումից օդում տարածվող մասնիկները և կենցաղային քիմիական նյութերը կարող են առաջացնել ըմպանի լորձաթաղանթի գրգռում:
  • Քթի հարակից խոռոչների (սինուսներ) քրոնիկ կամ հաճախակի վարակներ. սինուսիտներին բնորոշ քթահոսությունը կարող է գրգռել ըմպանը և տարածել վարակը:
  • Մոտիկ տարածություններ. վիրուսային և բակտերիալ վարակները հեշտությամբ տարածվում են մարդկանց կուտակման վայրերում, ինչպիսիք են՝ մսուր-մանկապարտեզներ, դասասենյակներ, խնամքի կենտրոններ, գրասենյակներ կամ օդանավեր:
  • Թուլացած իմունիտետ. ընդհանուր առմամբ թուլացած դիմադրողականության պայմաններում օրգանիզմը դառնում է վարակների նկատմամբ ավելի խոցելի: Իմունիտետի թուլացման տարածված պատճառներից են՝ ՄԻԱՎ, դիաբետ, ստերոիդներով կամ քիմիոթերապևտիկ դեղամիջոցներով բուժում, քրոնիկ սթրես, հոգնածություն և թերսնուցում:-

Հոդվածը վերանայվել է՝ 05-07-2021