Տոքսիկ հեպատիտ (լյարդի տոքսիկ ախտահարում)

Տոքսիկ հեպատիտը լյարդի բորբոքումն է՝ ի պատասխան ձեր օրգանիզմը ​որևէ նյութի ազդեցությանը ենթարկելուն:

Այն կարող է զարգանալ ալկոհոլի, քիմիական նյութերի, դեղերի կամ սննդային հավելումների պատաճռով:

Որոշ դեպքերում տոքսիկ հեպատիտը զարգանում է թույնի ազդեցությունից ժամեր կամ օրեր անց, իսկ այլ դեպքերում՝ թույնի կանոնավոր ազդեցությանը ենթարկվելուց ամիսներ անց:

Տոքսիկ հեպատիտի ախտանիշները հաճախ թույնի ազդեցությունը վերանալուց որոշ ժամանակ անց ինքնուրույն այնհետանում են, սակայն լյարդի վնասումը կարող է լինել նաև անդառնալի՝ բերելով լյարդային հյուսվածքի սպիական անշրջելի փոփոխությունների (ցիռոզ), իսկ որոշ դեպքերում՝ նաև կյանքին սպառնացող լյարդային անբավարարության:

Տոքսիկ հեպատիտի ախտանիշները

Տոքսիկ հեպատիտի թույլ ձևերը կարող են որևէ գանգատ չառաջացնել և հայտնաբերվել պատահականորեն, օրինակ՝ արյան հետազոտությամբ: Լյարդի տոքսիկ ախտահարման ամենահաճախ հանդիպող ախտանիշներից են՝

  • դեղնուկ, երբ մաշկը և աչքերի սկլերաները (սպիտակուցաթաղանթ) ստանում են դեղին երանգավորում
  • քոր
  • ցավեր որովայնի վերին աջ շրջանում (կոչվում է աջ թուլակող և ընկած է կողաղեղի տակ)
  • ընդհանուր թուլություն և հոգնածություն
  • ախորժակի կորուստ
  • սրտխառնոց և փսխում
  • մաշկային ցան
  • ջերմության բարձրացում
  • քաշի կորուստ
  • մգացած կամ թեյագույն մեզ:

Ե՞րբ դիմել բժշկին

Առանց հետաձգելու այցելեք ձեր բժշկին, եթե ձեեզ մոտ առկա է վերոնշյալ ախտանիշներից մեկնումեկը:

Որոշ դեղերի գերդոզավորումը (օրինակ՝ Ացետամինոֆեն) կարող են բերել լյարդային անբավարարության: Եթե կարծում եք, որ դուք, ձեր ընտանիքի մեկ այլ անդամ կամ առավել ևս՝ երեխան խմել է Ացետամինոֆենի (Պարացետամոլ) մեծ քանակներ, ապա անհապաղ դիմեք մոտակա հիվանդանոց կամ զանգեք 1-03 և կանչեք շտապբուժօգնություն: Ացետամինոֆեինային հնարավոր գերդոզավորման նշաններից են՝

  • ախորժակի կորուստ
  • սրտխառնոց և փսխում
  • վերորովայնային ցավեր
  • գիտակցության խանգարում, մինչև անգամ՝ կոմա:

Տոքսիկ հեպատիտի պատճառները

Տոքսիկ հեպատիտը զարգանում է, երբ ձեր լյարդը որևէ թունավոր նյութի ազդեցության ենթարկվելով բորբոքվում է: Օրինակ, տոքսիկ հեպատիտը կարող է ի հայտ գալ, եթե դուք չափից դուրս մեծ քանակներով ընդունեք ձեզ դեղատոմսով կամ առանց դեղատոմսի դուրս գրվող որևէ դեղամիջոց:

Առողջ լյարդն ի վիճակի է քայքայել և վնասազերծել արյան հումի մեջ հայտնված դեղերը և քիմիական նյութերը: Թույների քայքայումը կարող է առաջացնել միջանկյալ արգասիքներ, որոնք վնասում են լյարդը: Թեև լյարդն ունի վերականգնվելու (ռեգեներացիա) բավականին լավ զարգացած ունակություն, սակայն թունավոր նյութերի մշտական ներգործությունը կարող է բերել լյարդային հյուսվածքի ծանր, իսկ երբեմն՝ անդառնալի ախտահարման:

Տոքսիկ հեպատիտի պատճառներից են՝

  • ալկոհոլ. տարիներ շարունակվող ալկոհոլի չարաշահումը և քրոնիկ ալկոհոլիզմը կարող են զարգացնել ալկոհոլային հեպատիտ, որն էլ բերի լյարդային անբավարարության
  • առանց դեղատոմս վաճառվող ցավազրկող դեղեր. դեղատներում ազատ վաճառվող դեղերը կարող են վնասել ձեր լյարդը, հատկապես, եթե խմվում են հաճախակի կամ զուգակցվում ալկոհոլի հետ (օրինակ՝ Ացետամինոֆեն կամ Պարացետամոլ (Թայլենոլ), Ասպիրին, Իբուպրոֆեն(Ադվիլ, Մոտրին), Նապրոքսեն (Ալեվե) և այլն)
  • դեղատոմս պահանջող դեղեր. դեղատոմսով դուրս գրվող կամ բժշկի կողմից նշանակվող որոշ դեղեր նույնպես ունեն ուժեղ հեպատոտոքսիկ (լյարդի թունավոր վնասում առաջացնող) ունակություն, օրինակ՝ բարձր խոլեսթերինի բուժման մեջ օգտագործվող ստատիններ, համակցված դեղամիջոց համարվող Ամոքսիցիլին/Կլավուլանատ (Աուգմենտին), Ֆենիտոին (Դիլանտին, Ֆենիտեկ), Ազաթիոպրին (Ազասան, Իմուրան), Նիացին (Նիասպան), Կետոկոնազոլ, որոշ հակավիրուսայիններ և անաբոլիկ ստերոիդներ և այլն
  • խոտաբույսեր և հավելումներ. որոշ խոտաբույսեր կարող են վտանգավոր լինել լյարդի համար, օրինակ՝ ալոե (հալվե, aloe vera), սև կոհոշ, կասկարա, չապարալ, կոմֆրեյ, կավա և էֆեդրա, իսկ երեխաները կարող են վիտամինային հավելումները շփոթել կոնֆետի հետ և ուտել դրանց մեծ քանակներ
  • արտադրական քիմիկատներ. լյարդը վնասող քիմիական նյութերի հետ կարող եք շփվել ձեր աշխատավայրում՝ չոր մաքրող լուծիչ համարվող ածխածնի տետրաքլորիդ (առկա է սառնարաններում), վինիլ քլորիդ (պլաստիկ արտադրություն), հերբիցիդներ, պոլիքլորինացված բիֆենիլներ և այլն:

Ռիսկի գործոններ

Տոքսիկ հեպատիտի ռիսկը բարձրացնող գործոններից են՝

  • դեղերի անվերահսկելի և առանց բժշկի նշանակման ընդունում
  • լյարդային որևէ հիվանդության առկայություն (օրինակ՝ ոչ ալկոհոլային ճարպային հեպատոզ)
  • քրոնիկ վիրուսային հեպատիտ (օրինակ՝ հեպատիտ B կամ հեպատիտ C)
  • մեծ տարիք (լյարդի գործունեության տարիքային թուլացում)
  • դեղերի հետ ալկոհոլի ընդունում
  • իգական սեռ
  • լյարդային ֆերմենտների ժառանգական շեղումներ
  • արտադրական կամ այլ թույների հետ մշտական կամ մասնագիտական աշխատանք:

Տոքսիկ հեպատիտի բարդությունները

Տոքսիկ հեպատիտի ժամանակ լյարդի բորբոքումը կարող է հանգեցնել լյարդի սպիական փոփոխության, որը կոչվում է լյարդի ցիռոզ: Ցիռոզն աստիճանաբար և վերջնականորեն բերում է լյարդային անբավարարության, որի միակ վերջնական բուժումը լյարդի փոխպատվաստումն է:

Տոքսիկ հեպատիտի ախտորոշումը

Լյարդի ախտահարումը և գործունեության խանգարումը կարող են հայտնաբերվել հիվանդության պատմության վերլուծությամբ, արտաքին զննմամբ և մի շարք հետազոտություններով, այդ թվում՝

  • արյան հետազոտություններ, օրինակ՝ լյարդային ֆերմենտների ակտիվության որոշում
  • պատկերման հետազոտություններ, օրինակ՝ լյարդի սոնոգրաֆիան, համակարգչային տոմոգրաֆիան (CT) կամ ՄՌՏ-ն (MRI) կարող են օգնել բժշկին, որպեսզի գնահատի լյարդի կառուցվածքային փոփոխությունները
  • լյարդի բիոպսիա, որը կարող է հաստատել լյարդի տոքսիկ ախտահարման առկայությունը և օգնել՝ բացառելու լյարդի այլ բնույթի վնասումը:

Տոքսիկ հեպատիտի բուժումը

Տոքսիկ հեպատիտի բուժումն առաջին հերթին ուղղված է լյարդի ախտահարում առաջացնող գործոնի ազդեցության թուլացմանը կամ վերացմանը, թեև միշտ չէ, որ պատճառը հնարավոր է հայտնաբերել: Դեպքերի մեծ մասի ժամանակ լյարդի ախտահարման պատճառի վերացումն ինքնին բավարար է, որպեսզի անհանգստացնող ախտանիշներն աստիճանաբար մարեն:

Այլ, ավելի ծանր դեպքերում առաջանում է լրացուցիչ բուժական միջոցառումների անհրաժեշտություն, այդ թվում՝

  • ախտանիշային բուժում՝ ուղղված անհանգստացնող գանգատների մեղմացմանը, օրինակ՝ ներերակային ինֆուզիոն հեղուկներ, սրտխառնոցի կամ փսխումների դեմ բուժում և այլն
  • հակաթույների օգտագործում (օրինակ՝ Պարացետամոլի գերդոզավորման ժամանակ՝ Ացետիլցիստեին)
  • թույների արագ քայքայման կամ հեռացման խթանում և այլ անհետաձգելի միջոցառումներ
  • լյարդի փոխպատվաստում, եթե լյարդի վնասումը դարձել է անդառնալի և զարգացել է անշրջելի լյարդային անբավարարություն:

Տոքսիկ հեպատիտի կանխարգելումը

Միշտ չէ, որ դուք կարող եք նախապես իմանալ, թե ձեր լյարդն ինչպես կպատասխանի որևէ դեղի կամ այլ նյութի ազդեցությանը, ուստի տոքսիկ հեպատիտի 100%-ոց կանխարգելում գոյություն չունի: Սակայն դուք կարող եք նվազեցնել լյարդի ախտահարման ռիսկը, եթե՝

  • սահմանափակեք ընդունվող դեղերը և դիմեք դրանց, եթե այն բացարձակապես անհրաժեշտ է
  • ընդունեք դեղերը խստորեն այնպես, ինչպես նշանակել է ձեր բժիշկը՝ առանց ինքնուրույն դեղաչափ բարձրացնելու
  • զգուշավորություն դրսևորեք խոտաբույսերի կամ հավելումների նկատմամբ
  • երբեք միմյանց չխառնեք ալկոհոլը և դեղերը
  • զգուշորեն առնչվեք քիմիական կամ արտադրական նյութերի հետ
  • դեղերը և քիմիական նյութերը հեռու պահեք երեխաներից:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 26-05-2020