Տրանզիտոր իշեմիկ գրոհ

Տրանզիտոր իշեմիկ գրոհ
Անգլերեն անվանումը՝ Transient Ischemic Attack (TIA)

Տրանզիտոր իշեմիկ գրոհը կամ նույն ուղեղի արյան շրջանառության անցողիկ խանգարումը ինսուլտին նմանվող, սակայն միայն րոպեներ տևող և որևէ մնայուն շեղումով չավարտվող վիճակ է:

Գրականության մեջ տրանզիտոր իշեմիկ գրոհը (ՏԻԳ) անվանում են նաև «մինի-ինսուլտ» կամ «միկրոինսուլտ»՝ ընդգծելու և նմանությունը իշեմիկ ինսուլտին, սակայն և՝ իր ծանրության աստիճանով, տևողությամբ և հետևանքներով ինսուլտին էապես զիջելը:

Այնուամենայնիվ, ՏԻԳ ահազանգ է այն մասին, որ ուղեղի արյան շրջանառությունը նորմալ վիճակում չէ և ինսուլտի զարգացման հավանականությունը խիստ բարձր է: Ահա թե ինչու, եթե կարծում եք, որ ձեզ մոտ ՏԻԳ կա, պետք է ժամ առաջ նախաձեռնել ինսուլտի կանխարգելման քայլերը:

Եթե դուք կասկածում եք, որ ունեք ՏԻԳ, անհապաղ զանգեք 1-03 և կանչեք շտապբուժօգնություն, նույնիսկ եթե ձեր գանգատներն անհետացել են և ինքնազգացողությունը բարելավվել է:

Ի՞նչ է ՏԻԳ-ը

ՏԻԳ-ը զարգանում է, երբ ձեր գլխուղեղի որոշ շրջաններում արյան հոսքը ժամանակավորապես կտրուկ նվազում է: Նման վիճակ կարող է ստեղծվել արյունատար անոթների պատի ճարպային կուտակումների (աթերոսկլերոզ) պատճառով, երբ անոթի լուսանցքը նեղանում է կամ փակվում արյան մակարդուկներով:

Երբ դեպի գլխուղեղ արյան հոսքը նվազում է, թթվածնաքաղցի և սննդանյութերի քաղցի ենթարկված ուղեղաբջիջները սկսում են մահանալ։ Եթե գլխուղեղի արյունամատակարարումը չի վերականգնվում, զարգանում է ինսուլտ, իսկ րոպեներ անց վերականգնվելու պարագայում՝ ուղեղի արյան շրջանառության տրանզիտոր կամ անցողիկ խանգարում, կամ որ նույնն է՝ ՏԻԳ։

ՏԻԳ ունեցած 3 մարդուց 1-ի մոտ հետագայում զարգանում է ինսուլտ։ ՏԻԳ-ից հետո ինսուլտի զարգացման ամենաբարձր ռիսկը գրանցվում է առաջին տարվա ընթացքում։ Համարժեք բուժումը և ինսուլտի կանխարգելման միջոցառումներն այս ռիսկը զգալիորեն նվազեցնում են։

ՏԻԳ-ից հետո խորհուրդ է տրվում առնվազն 2 շաբաթ հրաժարվել ավտոմեքենա վարելուց։

ՏԻԳ ախտանիշները

ՏԻԳ և ինսուլտի ախտանիշները միմյանց նման են: Սակայն, ի տարբերություն ինսուլտի, ՏԻԳ ախտանիշները մեղմանում և անհետանում են սկսվելուց մեկ ժամվա ընթացքում:

ՏԻԳ ախտանիշները ներառում են՝

  • հանկարծակի սկսված սուր գլխացավ
  • անցողիկ կուրություն կամ աղոտ տեսողություն
  • տեսողական խանգարումներ (կրկնակի տեսողություն, աջ կամ ձախ տեսադաշտերի կուրություն)
  • խոսքի խանգարումներ (միտքն արտահայտելու անկարողություն կամ սխալ բառերի օգտագործում)
  • աղավաղված խոսք
  • դեմքի թմրածություն կամ ծնոտի թուլություն
  • կլման հետ կապված դժվարություններ
  • դեմքի, ձեռքերի կամ ոտքերի թուլություն կամ կաթված
  • վերտիգո (պտտվելու զգացում, գլխապտույտ)
  • հավասարակշռության խանգարումներ
  • նողկանքի զգացում և փսխումներ։

F.A.S.T.

Ինսուլտի հիմնական ախտանշանները կարելի է հիշել՝ օգտվելով անգլերեն «FAST» հապավումից:

  • Face (դեմք)՝ ստուգեք մարդու դեմքը, արդյոք բերանը մի կողմի վրա ծռված կամ կախ ընկա՞ծ է։
  • Arms (ձեռքեր)՝ կարողանո՞ւմ է նա բարձրացնել կամ պահել երկու ձեռքերը։
  • Speech (խոսք)՝ նրա խոսքն աղավաղվա՞ծ է և կարողանո՞ւմ է նա հասկանալ ձեզ։
  • Time is critical (ժամանակը վճռորոշ է)՝ եթե դուք որևէ մեկի մոտ տեսնում եք այս նշաններից որևէ մեկը և կասկածում եք, որ նրա մոտ ինսուլտ է, անհապաղ զանգեք 1-03 և կանչեք շտապբուժօգնություն։

ՏԻԳ ախտորոշումը

ՏԻԳ-ն ախտորոշելիս բժիշկը կարող է ձեզ հետ զրուցելուց և ձեր գանգատներին ու հիվանդության պատմությանը մանրակրկտորեն ծանոթանալուց հետո ձեզ առաջարկի մի շարք հետազոտություններ՝ գլխի անոթների սոնոգրաֆիա (դուպլեքս), գլխուղեղի համակարգչային տոմոգրաֆիա (CT) կամ ՄՌՏ, արյան հետազոտություններ, զարկերակային ճնշման մոնիթորինգ, սրտի գործունեությունը գնահատող հետազոտություններ։

ՏԻԳ բուժումը

ՏԻԳ-ը չունի որևէ բուժում, սակայն դուք կարիք կունենաք ստանալու բուժում՝ ուղղված ինսուլտի կանխարգելմանը։ Նման բուժումը կարող է ներառել գլխուղեղի արյան շրջանառությունը բարելավող վիրահատությունը կամ ձեր ճնշումը կարգավորող դեղերի ընդունումը, արյան խոլեսթերինի նվազեցումը, արյան մակարդուկների առաջացումը կանխարգելող դեղերը, սրտի ռիթմի կարգավորումը և այլն։ Ամենայն հավանականությամբ բժիշկը ձեզ կնշանակի դեղեր, որոնք դուք պետք է ընդունեք ձեր ողջ կյանքի ընթացքում։

Ինսուլտի ռիսկի նվազեցում

Անցյալում ՏԻԳ ունենալը նշանակում է, որ դուք պետք է առանց հետաձգելու սկսեք ինսուլտի կանխարգելման միջոցառումները։

  • Առողջացրեք ձեր սննդակարգը՝ դրա հիմնական բաղադրիչները դարձնելով մրգերն ու բանջարեղենները, չթեփազերծված հատիկեղենը, ձկնեղենը և քիչ յուղային կաթնամթերքները։
  • Սահմանափակեք սննդի հետ կերակրի աղի, շաքարի և հագեցած ճարպերի ընդունումը։
  • Օրական առնվազն 30 րոպե տրամադրեք ֆիզիկական վարժանքներին և ակտիվությանը։
  • Մի ծխեք։
  • Համոզվեք, որ ձեր մարմնի կշիռը նորմալ միջակայքում է։
  • Եթե ունեք դիաբետ, ապա մնացեք պատշաճ հսկողության ներքո։
  • Ալկոհոլն օգտագործեք միայն քիչ քանակներով։

Հոդվածը վերանայվել է՝ 16-05-2019