Վասկուլիտ

Վասկուլիտ
Անգլերեն անվանումը՝ Vasculitis

Վասկուլիտն աուտոիմուն հիվանդություն է, որն առաջացնում է արյունատար անոթների պատի բորբոքում։

Կան վասկուլիտի տարբեր տեսակներ, որոնց մեծ մասն ախտահարում է տարբեր օրգաններ։ Վասկուլիտի վերջնական բուժում գոյություն չունի, սակայն կան հիվանդության ընթացքը զսպող միջոցներ, որոնց շնորհիվ հիվանդության ախտանիշները մեղմանում կամ վերանում են (ռեմիսիա)։

Ի՞նչ է վասկուլիտը

Վասկուլիտն արյունատար անոթների՝ զարկերակների և երակների պատի բորբոքումն է։ Այն հայտնի է նաև որպես «անգիիտ» և «արտերիիտ» (հայերեն՝ «անոթաբորբ» և «զարկերակաբորբ»)։

Բորբոքված անոթները սովորաբար նեղանում են՝ թուլացնելով (իշեմիա) կամ ընդհատելով (թրոմբոզ) հյուսվածքների արյունահոսքը: Երբեմն անոթի պատը կարող է թուլանալ և պատռվել (անրևիզմա)՝ բերելով ներքին արյունահոսության կամ արյունազեղման։

Բորբոքումը կարող է բերել նաև հյուսվածքների վնասման, որի պատճառով տարբեր օրգաններ (օրինակ՝ երիկամները և թոքերը) ներգրավվում են հիվանդության պրոցեսի մեջ։

Վասկուլիտի տեսակները

Կան վասկուլիտի տարբեր տեսակներ, որոնք դասակարգվում են հետևյալ կերպ՝

  • համակարգային նեկրոտիկ վասկուլիտներ
    • հանգուցավոր պերիարտերիիտ
    • Չերջ-Ստրոսի համախտանիշ
    • խառը վասկուլիտ
  • Վեգեների գրանուլեմատոզ
  • հսկաբջջային արտերիիտ
  • աորտոարտերիիտ
  • հեմոռագիկ վասկուլիտ (Շենլեյն-Հենոխի հիվանդություն)
  • մաշկի ալերգիկ վասկուլիտներ
    • էկզոգեն անտիգենի մասնակցությամբ (դեղորայքային վասկուլիտ, շիճուկային հիվանդություն, վասկուլիտ վարակային հիվանդությունների դեպքում)
    • էնդոգեն անտիգենի մասնակցությամբ (պարանեոպլաստիկ վասկուլիտ, վասկուլիտ ռևմատիկ հիվանդությունների դեպքում, այլ երկրորդային վասկուլիտներ, վասկուլիտ կոմպլեմենտի համակարգի բնածին անբավարարության դեպքում)
  • այլ վասկուլիտներ
    • Կավասակիի հիվանդություն
    • առաջնային նեյրովասկուլիտ
    • օբլիտերացնող թրոմբանգիիտ
    • Բեհչետի հիվանդություն
    • այլ։

Ի՞նչն է առաջացնում վասկուլիտ

Կան վասկուլիտի երկու հիմնական խմբեր՝ առաջնային և երկրորդային։

Առաջնային վասկուլիտ

Սա առաջանում է աուտոիմուն ռեակցիայի պատճառով, երբ իմունային բջիջները գրոհում են ձեր սեփական հյուսվածքները, և անոթների ախտահարումը և նրա հետևանքները հանդիսանում են հիվանդության հիմնական կամ միակ դրսևորումը։ Նման ախտահարման պատճառը մեծապես անհայտ է։

Երկրորդային վասկուլիտ

Սա վասկուլիտի այն դեպքերն են, երբ աուտոիմուն ռեակցիան և անոթաբորբը զարգանում է մեկ այլ հիվանդության կամ վիճակի ֆոնի վրա, այդ թվում՝

  • դեղ կամ թմրամիջոց
  • թույնի կամ փոշու ազդեցություն
  • վարակային կամ այլ բորբոքային հիվանդություն։

Վասկուլիտի ախտանիշները

Վասկուլիտը կարող է առաջացնել՝

Վասկուլիտի տարբեր տեսակները կարող են առաջացնել տարբեր ախտանիշներ՝ կախված ախտահարված օրգանից։ Օրինակ, կարող են ախտահարվել ձեր աչքերը, մաշկը, թոքերը, ստամոքս-աղիքային ուղին, երիկամները կամ նյարդային համակարգը։

Եթե կարծում եք, որ ձեզ մոտ առկա է վասկուլիտ, առանց ուշացնելու դիմեք ձեր բժշկին, քանի որ վաղ բուժումը կարող է օգնել երկարատև հետևանքների կանխարգելմանը։

Վասկուլիտի ախտորոշումը

Բժիշկը կարող է ձեզ հետ հարցուփորձ անել ձեզ անհանգստացնող գանգատների մասին և զննել ձեզ։

Ձեզ կարող են ուղեգրել լաբորատոր հետազոտությունների, օրինակ՝ արյան և մեզի թեստերի։ Ըստ անհրաժեշտության ձեզ կարող են առաջարկել նաև պատկերման տարբեր հետազոտություններ, օրինակ՝ ռենտգենոգրաֆիա (ներառյալ՝ անգիոգրաֆիա), համակարգչային շերտագիր (CT) կամ ՄՌՏ։ Որոշ դեպքերում կարող են նշանակել նաև այլ հետազոտություններ։

Վասկուլիտի ախտորոշումը հաստատելու համար ձեզ կարող է առաջարկվել նաև բիոպսիոն հետազոտություն, երբ նմուշառվում է հյուսվածքի փոքր կտոր և ենթարկվում հետազոտության։

Վասկուլիտի բուժումը

Վասկուլիտի վերջնական բուժում գոյություն չունի, սակայն կան միջոցներ, որոնք կարող են օգնել հիվանդության ախտանիշների մեղմացմանը՝ ռեմիսիային։

Վասկուլիտի բուժումը սովորաբար ներառում է հետևյալ խմբերի դեղերը՝

  • հակաբորբոքայիններ, այդ թվում՝ ստերոիդներ (օրինակ՝ կորտիկոստերոիդներ)
  • իմունային համակարգը ճնշող դեղեր (օրինակ՝ ցիկլոֆոսֆամիդ, մեթոտրեքսատ կամ ազիթիոպրին):

Բուժման կողմնակի ազդեցությունները

Վասկուլիտի բուժման դեղերը սովորաբար օգտագործվում են երկարատև ժամանակի ընթացքում և կարող են դրսևորել տարբեր կողմնակի ազդեցություններ։ Զրուցեք ձեր բժշկի հետ ձեր ընդունած դեղերի մասին։ Առողջ սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվությունը և ծխախոտից ձերբազատվելը (եթե ծխող եք) կարող են մեղմացնել այս դեղերի անցանկալի ազդեցությունները։

Հուզական աջակցություն

Վասկուլիտը հաճախ քրոնիկ հիվանդություն է և կարող է պահանջել ձեր ընտանիքի անդամների և ընկերների աջակցությունն ու օժանդակությունը։

Հոդվածը վերանայվել է՝ 02-06-2019