Սուր լյարդային անբավարարություն

Սուր լյարդային անբավարարությունը լյարդի գործունեության խաթարումն է, որն առաջանում է արագորեն՝ մի քանի օրվա կամ շաբաթվա ընթացքցում, սովորաբար այն մարդու մոտ, ով չունի որևէ լյարդային հիվանդություն:

Սուր լյարդային անբավարարությունը հանդիպում է ավելի հազվադեպ, քան ավելի դանդաղորեն զարգացող քրոնիկ լյարդային անբավարարությունը:

Սուր լյարդային անբավարարությունը, որը հայտնի է նաև որպես «կայծակնային լյարդային անբավարարություն», կարող է առաջացնել ծանր բարդություններ, այդ թվում՝ առատ արյունահոսություն և ներգանգային ճնշման բարձրացում: Սա անհետաձգելի բուժօգնություն պահանջող վիճակ է, որը պահանջում է հիվանդանոցային բուժում:

Կախված պատճառից, սուր լյարդային անբավարությունը երբեմն կարող է բուժման միջոցով հետ զարգանալ, սակայն բազմաթիվ իրավիճակներում լյարդի փոխպատվաստումը միակ բուժումն է:

Ախտանիշներ

Սուր լյարդային անբավարարության ախտանիշներից են՝

  • մաշկի և ակնագնդերի դեղին երանգավորում (դեղնուկ)
  • ցավեր որովայնի վերին աջ շրջանում (աջ թուլակող)
  • որովայնային այտուց (ասցիտ)
  • սրտխառնոց
  • փսխում
  • ընդհանուր ինքնազգացողության վատացում (տկարություն կամ վատառողջություն)
  • ապակողմնորոշում (դիզօրիենտացիա) կամ շշմածություն (գիտակցության խառնաշփոթ վիճակ)
  • քնկոտություն:

Ե՞րբ դիմել բժշկին

Սուր լյարդային անբավարարությունը կարող է սրընթաց զարգանալ առողջ մարդու մոտ և հասցնել կյանքին սպառնացող վիճակի:

Եթե ձեզ մոտ կամ ձեզ ծանոթ այլ մարդու մոտ հանկարծակի զարգանում է աչքերի սպիտակենու և մաշկի դեղնություն, որովայնի վերին շրջանի լարվածություն կամ հոգեկան վիճակի, անձի կամ վարքագծերի արտասովոր փոփոխություններ, անհապաղ զանգեք 1-03 և կանչեք շտապբուժօգնություն:

Պատճառներ

Սուր լյարդային անբավարարությունը զարգանում է, երբ լյարդի բջիջները (կոչվում են «հեպատոցիտներ») զգալի կերպով վնասված են և այլևս չեն կարող կատարել իրենց գործունեությունը:

Սուր լյարդային անբավարարության հնարավոր պատճառները բազմաթիվ են:

  • Ացետամինոֆենի գերդոզավորում. Պարացետամոլի կամ ացետամինոֆեն պարունակող պատրաստուկների չարաշահումը կամ գերդոզավորումը ԱՄՆ-ում սուր լյարդային անբավարարության ամենատարածված պատճառն է: Այն կարող է ի հայտ գալ միանվագ խիստ մեծ դեղաչափ ընդունելիս կամ մի քանի օրվա ընթացքում ամեն օր մեծ դեղաչափեր ընդունելիս:
  • Այլ դեղեր. սուր լյարդային անբավարարության կարող են բերել նաև այլ դեղեր, այդ թվում՝ հակաբիոտիկներ, ոչ ստերոիդ հակաբորբոքային դեղեր (ՈՍՀԲԴ) և հակացնցումային դեղեր:
  • Բուսական հավելումներ. որոշ բուսական ծագման դեղեր և հավելումներ կապված են սուր լյարդային անբավարարության զարգացման հետ: Օրինակներից են՝ կավա (Piper methysticum), էֆեդրա կամ սարի չամիչ (эфедра) և այլն:
  • Հեպատիտներ և այլ վիրուսներ. հեպատիտ A-ն, հեպատիտ B-ն և հեպատիտ E-ն կարող են առաջացնել սուր լյարդային անբավարարություն: Լյարդի սուր վնասում կարող են առաջացնել նաև Էպշտեյն-Բարի վիրուսը, ցիտոմեգալովիրուսը և հասարակ հերպեսի վիրուսը:
  • Թույներ (տոքսիններ). սուր լյարդային անբավարարություն առաջացնող թույներ պարունակում են թունավոր սնկերը (օրինակ՝ դժգույն գարշասունկ (Amanita phalloides)), որը կարող է շփոթվել ուտելու սնկերի հետ: Լյարդի սուր վնասում կարող են առաջացնել նաև ածխածնի տետրաքլորիդը, որն արտադրական քիմական նյութ է և կարող է հայտնաբերվել սառնարանների և տարբեր լուծիչների մեջ:
  • Աուտոիմուն հիվանդություններ. լյարդի սուր ախտահարում կարող է առաջացնել աուտոիմուն հեպատիտը՝ հիվանդություն, որի ժամանակ ձեր իմունային համակարգը «գրոհում» և ախտահարում է սեփական լյարդի բջիջները:
  • Լյարդի երակների հիվանդություններ. անոթային հիվանդությունները, օրինակ՝ Բադդ-Կիարիի համախտանիշ՝ հազվադեպ հանդիպող հիվանդություն, որի դեպքում դիտվում է լյարդի երակների խցանում՝ ստորին սնամեջ երակ ներհոսելու մակարդակում, որը բերում է լյարդից արյան արտահոսքի խանգարման:
  • Նյութափոխանակության (մետաբոլիկ) հիվանդություն. հասվադեպ հանդիպող մետաբոլիկ հիվանդությունները, օրինակ՝ Վիլսոնի հիվանդությունը և հղիության սուր ճարպային երիկամը հազվադեպ կարող են առաջացնել սուր լյարդային անբավարարություն:
  • Քաղցկեղ. լյարդից սկսվող կամ դեպի լյարդ տարածվող չարորակ նորագոյացությունները կարող են առաջացնել լյարդի գործունեության սուր խանգարում:
  • Շոկ. սուր տարածուն վարակները (սեպսիս) և շոկը կտրուկ նվազեցնում են լյարդի արյունամատակարարումը և բերում լյարդային անբավարարության:

Պետք է նաև նկատի ունենալ, որ սուր լյարդային անբավարարության բազմաթիվ դեպքեր չունեն որևէ տեսանելի պատճառ:

Բարդություններ

Սուր լյարդային անբավարարությունը հաճախ պատճառում է բարդություններ, որոնցից են՝

  • գլխուղեղի այտուց. գանգի խոռոչում կուտակվում է ավելցուկային հեղուկ, որն էլ ճնշում է գլխուղեղը
  • արյունահոսություններ և արյունահոսությամբ ընթացող խանգարումներ. սուր վնասված լյարդը չի կարողանում բավարար քանակներով արտադրել արյան մակարդելիության գործոններ, որն էլ բերում է արյան մակարդելիության կտրուկ անկման և տարբեր բարդությունների, ավելի հաճախ՝ ստամոքս-աղիքային արյունահոսություններ
  • վարակներ. սուր լյարդային անբավարարությամբ մարդկանց մոտ մեծանում է արյան, շնչառական և միզուղիների վարակների ռիսկը
  • երիկաային անբավարարություն. սուր երիկամային անբավարարությունը հաճախ հետևում է լյարդային անբավարարությանը, հատկապես, եթե վերջինս առաջացել է Ացետամինոֆենի գերդոզավորումից, որը վնասում է ինչպես ձեր լյարդը, այնպես էլ երիկամները:

Ախտորոշում

Լյարդի ախտահարման ծանրության աստիճանը գնահատելու համար բժիշկը կարող է նշանակել մի շարք հետազոտություններ, այդ թվում՝

  • արյան հետազոտություններ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել ձեր լյարդի գործունեությունը (օրինակ՝ մակարդելիության գործոններ, լյարդային ֆերմենտների ակտիվություն և այլն)
  • պատկերման հետազոտություններ, օրինակ՝ սոնոգրաֆիա և համակարգչային տոմոգրաֆիա, որոնց միջոցով գնահատվում է լյարդի կառուցվածքը կամ հայտնաբերվում է սուր լյարդային անբավարարություն առաջացնող պատճառը
  • լյարդի հյուսվծքի հետազոտություն, որի ժամանակ լյարդի բիոպսիայով ստացված կենսանմուշը ուղարկվում է հյուսվածաբանական լաբորատորիա և տվյալներ ստացվում լյարդի ախտահարման բնույթի կամ պատճառի մասին:

Բուժում

Սուր լյարդային անբավարարությամբ մարդկանց բուժումը սովորաբար կազմակերպվում է անհետաձգելի բուժօգնության կամ վերակենդանացման բաժանմունքներում: Բուժումը ներառում է լյարդի վնասման մեղացնելը կամ հետագա վնասումը կանխարգելելը, սակայն ավելի հաճախ խնդիր է դրվում վերահսկել բարդությունները և ժամանակ «շահել», մինչև լյարդը կկարողանա վերականգնել իր գործունեությունը:

Մասնավորապես, սուր լյարդային անբավարարության բուժումը կարող է ներառել՝

  • թունավորման կամ ինտոքսիկացիայի դեմ դեղեր և բուժում
  • լյարդի փոխպատվաստում
  • ուղեղի այտուցի կանխարգելում և բուժում
  • վարակների կանխարգելում և բուժում
  • սուր արյունահոսության կանխարգելում և բուժում:

Կանխարգելում

Դուք կարող եք նվազեցնել սուր լյարդային անբավարարության ռիսկը՝ հետևելով ձեր լյարդի առողջությունը պահպանող հետևյալ խորհուրդներին:

  • ընդունեք դեղերն այնպես, ինչպես նշանակել է բժիշկը կամ նշված է դեղատուփում առկա տեղեկատվական թերթիկում
  • տեղեկացրեք ձեզ բուժում նշանակող բժշկին, եթե անցյալում կամ ներկա պահին ունեք լյարդային որևէ խնդիր կամ հիվանդություն
  • զգուշացեք անհայտ ծագման կամ անորոշ բաղադրության հավելումներ կամ խոտաբույսեր ընդունելուց
  • սահմանափակեք ալկոհոլի ընդունումը, մի փորձեք չարաշահել այն
  • խուսափեք ռիսկային վարքագծերից, օրինակ՝ ներարկային թմրամիջոցներ օգտագործելուց կամ ասեղների, ներարկիչների կամ ներարկման պահագաների համատեղ կիրառումից
  • պատվաստվեք և հեպատիտ B-ի դեմ պատվաստվելու օգուտների ու ռիսկերի մասին զրուցեք ձեր բժշկի հետ
  • խուսափեք անհայտ ծագման կամ ձեզ անծանոթ սնկեր օգտագործելուց
  • ուշադիր եղեք աերոզոլային սփրեյներ օգտագործելիս
  • հետևեք ձեր մաշկի առողջությանը և տեղեկացրեք ձեր բժշկին, եթե հայտնաբերում եք մաշկի գույնի և այլ փոփոխություններ
  • պահպանեք մարմնի առողջ քաշ, և, եթե գեր եք, ապա փորձեք դիմել մարմնի կշիռը կարգավորող բնական միջոցների (այդ թվում՝ անցում առողջ սննդակարգի):

Հոդվածը վերանայվել է՝ 02-02-2021