Հակաֆոսֆոլիպիդային համախտանիշ

​Հակաֆոսֆոլիպիդային համախտանիշը (ՀՖՀ) արյան հիվանդություն է, որը մարդկանց մոտ բարձրացնում է արյան մակարդուկների առաջացման ռիսկը, իսկ կանանց մոտ՝ նաև հղիության հետ կապված խնդիրները։ ​

Ինչպես համացանցում, այնպես էլ գրականության մեջ կարող եք հանդիպել հիվանդության այլ անվանումներին ևս՝ «ֆոսֆոլիպիդային համախտանիշ», «հակաֆոսֆոլիպիդային հակամարմինների համախտանիշ», «Հյուզի համախտանիշ (Hughes syndrome)», «կպչուն արյուն» և այլն։

Պատշաճ բուժումը ՀՖՀ-ով բազմաթիվ մարդկանց թույլ է տալիս վարել նորմալ կյանք։

ՀՖՀ պատճառները և տեսակները

ՀՖՀ զարգանում է, երբ արյան մեջ հայտնվում են ոչ նորմալ հակամարմիններ։ Այն համարվում է աուտոիմուն հիվանդություն, քանի որ օրգանիզմը սկսում է արտադրել հակամարմիններ, որոնք օտարածին վարակների դեմ պայքարելու փոխարեն գրոհում և ախտահարում են սեփական հյուսվածքները։

Այս հակամարմինները ստացել են «հակաֆոսֆոլիպիդային հակամարմիններ» անվանումը։ Կան հակաֆոսֆոլիպիդային հակամարմինների բազմաթիվ տեսակներ, օրինակ՝

  • կարդիոլիպինի նկատմամբ հակամարմիններ (Anti-CL)
  • գայլախտային հակակոագուլյանտ (LA)
  • b2-գլիկոպրոտեին-1-կոֆակտորկախյալ հակամարմիններ
  • արյան մակարդելիության գործոնների նկատմամբ հակամարմիններ։

ՀՖՀ կարող է նաև պատճառվել որոշ դեղերով կամ որևէ վարակային հիվանդությամբ (օրինակ՝ սիֆիլիս կամ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ)։ Հիվանդությունն ավելի հաճախ հանդիպում կանանց, քան թե տղամարդկանց մոտ։

Արյան մակարդուկները (թրոմբ) կարող են առաջացնել ծանր առողջական խնդիրներ, օրինակ՝ ստորին վերջույթների խորանիստ երակների թրոմբոզ կամ կենսականորեն կարևոր օրգանների ախտահարում` երիկամներ, թոքեր կամ գլխուղեղ։

Թրոմբի ձևավորման հարցում կարևոր դեր ունեն երեք գործոններ՝ արյունահոսքի արագություն, արյունատար անոթների պատի վիճակ (աթերոսկլերոզ) և արյան մածուցիկություն։ Ըստ խցանված արյունատար անոթի տեսակի թրոմբները լինում են զարկերակային և երակային, իսկ ըստ դրանց տրամաչափի՝ մանր, միջին և խոշոր։

ՀՖՀ ախտանիշները

Ախտանիշները կախված են այն բանից, թե որտեղ է առաջանում և երակներով դեպի ուր է տեղափոխվում արյան մակարդուկը։ ՀՖՀ ժամանակ առաջացող մակարդուկները կարող են առաջացնել՝

  • խորանիստ երակների թրոմբոզ, որը խորանիստ երակների ներսում արյան մակարդուկի ձևավորումն է և հաճախ խցանում է ոտքի երակները (օրինակ՝ ազդրային երակ)՝ առաջացնելով ցավ, այտուց և վնասված շրջանի կարմրություն
  • թոքային էմբոլիզմ, որը թոքերն արյունամատակարարող զարկերակների ներսում մակարդուկի ձևավորումն է, որն ուղեկցվում է կրծքավանդակի ցավերով և հևոցով (ծանր դեպքերում՝ շնչահեղձություն)
  • հղիության հետ կապված խնդիրներ, երբ ՀՖՀ առաջացնում է վիժումներ, վաղաժամ ծննդաբերություն կամ պրեէկլամպսիա
  • իշեմիկ ինսուլտ, երբ մակարդուկն ընդհատում է դեպի գլխուղեղ արյան հոսքն ինչպես խոշոր (քնային զարկերակ, ուղեղի մեծ զարկերակային օղ կամ Վիլիզյան օղ), այնպես էլ մանր զարկերակներում (Վիլիզյան օղի ճյուղեր):

ՀՖՀ-ով որոշ մարդիկ նաև կարող են ունենալ ուղեկցող խնդիրներ, օրինակ՝ սրտի փականային արատներ կամ արյան թիթեղիկների քանակի խիստ նվազեցում (թրոմբոցիտոպենիա)։ Որոշ մարդկանց մոտ նաև կարող են զարգանալ գլխացավեր, ցնցումներ կամ ծնկների ու դաստակի կարմիր ցանավորում (ցանցավոր լիվեդո կամ ասֆիքսիա)։

ՀՖՀ ախտորոշում

ՀՖՀ սովորաբար հայտնաբերվում է, երբ ինչ-որ մեկն ունի կրկնվող թրոմբներ կամ վիժումներ, որոնք որևէ այլ պատճառով չեն բացատրվում։

Այն ախտորոշվում է արյան մակարդելիության հետազոտություններով, ինչպես նաև առողջ մարդկանց մոտ բացակայող որոշ հակամարմինների հայտնաբերմամբ։

ՀՖՀ բուժումը

ՀՖՀ ունենալը չի նշանակում, որ ձեզ մոտ պարտադիր պետք է զարգանան արյան մակարդուկներ․ այս հիվանդությունը պարզապես բարձրացնում է թրոմբների ձևավորման ռիսկը։ Ուստի, բուժման նպատակն առաջին հերթին մակարդուկների առաջացման ռիսկի կրճատումն է։

ՀՖՀ բուժման մեջ ավելի հաճախ նշանակվում են Հեպարին (ներարկում) և Վարֆարին (հաբ): Բժիշկը կարող է նշանակել նաև Ասպիրինի ցածր դեղաչափեր։ Այս բոլոր դեղերը կարող են բարձրացնել արյունահոսելու ռիսկը, ուստի բժիշկը պետք է մշտապես հետևի ձեր առողջական վիճակին և արյան մակարդելիությանը։

Դուք չեք կարող Վարֆարին ընդունել, եթե հղի եք։ Նման դեպքերում բժիշկը հավանաբար կնշանակի Հեպարինի որոշ տեսակներ և ցածր դեղաչափով Ասպիրին։

Եթե ունեք ՀՖՀ և ցանկանում եք հղիանալ, զրուցեք այս մասին ձեր բժշկի հետ։

Ե՞րբ դիմել բժշկին

Եթե ձեզ ախտորոշել են ՀՖՀ, անհապաղ կապ հաստատեք ձեր բժշկի հետ կամ զանգեք 1-03 և կանչեք շտապբուժօգնություն, եթե ձեզ մոտ զարգանում է այս վիճակներից մեկնումեկը՝

  • ձեռքերի կամ ոտքերի հանկարկածի սուր ցավեր, այտուցվածություն, կարմրություն կամ կարկամվածություն (կարող է լինել խորանիստ երակների թրոմբոզի նշան)
  • հեշտոցային արյունահոսություն կամ հեշտոցից արյունային արտադրություն, եթե հղի եք (կարող է լինել սկսվող վիժման նշան)
  • դեմքի, ձեռքերի կամ ոտքերի հանկարծակի թմրածություն, թուլություն կամ կաթված (պարալիչ), որն ուղեկցվում է խոսքի կամ տեսողության խանգարումներով կամ գլխապտույտով (կարող է լինել ինսուլտի նշան)
  • օդի պակասի հանկարծակի զգացում, սուր հևոց կամ շնչահեղձություն, կրծքավանդակի ցավեր կամ արյունային հազ (կարող է լինել թոքային էմբոլիայի նշան)
  • քթից կամ լնդերից անբացատրելի արյունահոսություն, խիստ առատ դաշտան, արյունային փսխում կամ սևացած, ձթանման կղանք (կարող է լինել դիսեմինացված ներանոթային մակարդման առաջին փուլի նշան)։

Ինքնօգնության հմտություններ

Եթե ունեցել եք արյան մակարդուկ, ապա ձեզ մոտ բարձր է ռիսկը, որ նորից կառաջանա մեկ այլ մակարդուկ։ Դեղերը զգալի կերպով նվազեցնում են այդ ռիսկը, ուստի բժիշկը կարող է բուժումը շարունակել այնքան ժամանակ, քանի դեռ հիվանդության ռիսկը մնում է բարձր։ Որոշ դեպքերում դուք պետք է ձեր դեղերն ընդունեք ողջ կյանքի ընթացքում։

Եթե ձեզ նշանակել են հակամակարդիչներ, ապա պետք է առավել ուշադիր լինեք, որպեսզի խուսափեք ձեզ վնասելուց, տրավմաներ ստանալուց կամ արյունահոսելուց։ Օրինակ՝

  • եղեք խիստ ուշադիր, երբ օգտվում եք սուր գործիքներից կամ կենցաղային ծակող-կտրող պարագաներից
  • խուսափեք կոնտակտային և «վտանգավոր» մարզաձևերից
  • օգտագործեք անվտանգ ատամի խոզանակ
  • սափրվեք էլեկտրական ածելիով։

Դուք նաև կարող եք կրճատել մակարդուկների առաջացման ռիսկը՝

Որոշ սննդամթերքներ, դեղեր և հավելումներ կարող են անցանկալի փոխազդեցություն դրսևորել ձեր հակամակարդիչ դեղերի հետ։ Հարցրեք ձեր բժշկին, թե ինչպիսի փոփոխություներ պետք է անել ձեր սննդակարգում։

Հոդվածը վերանայվել է՝ 02-02-2021