Աղիքային ցուպիկ (E. coli)

Աղիքային ցուպիկը բակտերիա է, որի շտամերի մեծամասնությունը ախտածին չէ, սակայն որոշ շճատիպեր կարող են առաջացնել թեթևից մինչև ծանր սննդային թունավորումներ և վարակային այլ ախտահարումներ:

Երբեմն աղիքային ցուպիկի առաջացրած հիվանդությունն անվանում են «էշերիխիոզ» կամ «էշերիխիա»:

Պատշաճ հիգիենան կարող է զգալիորեն նվազեցնել այս վարակը «վերցնելու» կամ տարածելու հավանականությունը:

Ի՞նչ է աղիքային ցուպիկը

Աղիքային ցուպիկը (Escherichia coli կամ կարճ՝ E. coli) բակտերիաների մի խումբ է, որոնք հայտնաբերվում են գրեթե բոլոր մարդկանց և կենդանիների մարսողական խողովակում: Աղիքային ցուպիկը նման է բակտերիալ դիզենտերիայի հարուցիչ «շիգելա» բակտերիային և վերջինիս նման կարող է առաջացնել վեգետատիվ ձևեր և ցիստեր, սակայն սպիտակուց լուծող ֆերմենտ չի արտադրում, ուստի և չի կարողանում թափանցել աղիքի պատի մեջ։

Կան աղիքային ցուպիկի բազմաթիվ տարբեր շտամներ: Դրանց մի մասը ախտածին չէ և որևէ հիվանդություն չի առաջացյում: Մյուսները կարող են առաջացնել թեթև ընթացքով վարակ, մինչդեռ մյուսները կարող են պատճառել լուրջ կամ ծանր հիվանդություն:

Աղիքային ցուպիկով հարուցված թեթև հիվանդություններ

E. coli-ի որոշ շտամեր առաջացնում են թեթև հիվանդությունների մի շարք, այդ թվում՝

Աղիքային ցուպիկով հարուցված ծանր կամ լուրջ հիվանդություններ

E. coli-ի որոշ շտամեր առաջացնում են ծանր կամ լուրջ հիվանդություններ, որոնցից են՝

E. coli կարող է նաև առաջացնել ծանր հիվանդություն՝ հեմոլիտիկ ուրեմիկ համախտանիշ: Այս հիվանդությունն ընթանում է արյան բջիջների ախտահարմամբ և երիկամների գործունեության խանգարմամբ, որն էլ բերում է երիկամային անբավարարություն: Հեմոլիտիկ ուրեմիկ համախտանիշի նշաններից են՝

  • ջրազրկում (դեհիդրատացիա)
  • միզարձակության կրճատում (օլիգուրիա կամ բացակայություն՝ անուրիա)
  • քնկոտություն
  • մաշկի գունատություն (անեմիայի պատճառով)
  • մաշկի և աչքերի դեղնավուն երանգավորում (դեղնուկ)
  • այտուցներ՝ օրգանիզմում ջրի պահման հետևանքով
  • ցնցումներ («նոպաներ»):

Մանկահասակ երեխաները, մեծ տարիքով և թուլացած իմունային համակարգով մարդիկ հանդիսանում են աղիքային ցուպիկով հարուցված ծանր վարակային հիվանդության զարգացման նկատմամբ բարձր ռիսկի խմբեր:

Ինչպե՞ս կարող եմ վարակվել

Դուք կարող եք E. coli վարակները «վերցնել» բազմաթիվ տարբեր ճանապարհներով, այդ թվում՝

  • վարակված սննդամթերքի օգտագործում, օրինակ՝ հողոտված միս, ոչ պաստերիզացված (հում) կաթ, չլվացած թարմ կանաչ բանջարեղեններ
  • վարակված ջրի հետ շփում, հատկապես՝ գյուղական շրջաններում կամ լողավազաններում
  • հիվանդ (վարակված) մարդկանց հետ անձնական շփում (հատկապես՝ անմիջական կոնտակտ նրանց փսխման մնացուկների և կղանքային արտաթորանքների հետ)
  • բակտերիա կրող կենդենիների հետ շփում (գյուղատնտեսական կենդանիների հետ շփման ընթացքում անձնական հիգիենայի կանոնների անտեսում):

Աղիքային ցուպիկի ախտորոշումը

E. coli վարակի ախտորոշման հաստատումը պահանջում է կղանքի մանրէաբանական հետազոտություն:

Որոշ դեպքերում բժիշկը կարող է նշանակել նաև արյան հետազոտություն, որպեսզի որոշի հարուցիչի դեմ հակամարմինների առկայությունը կամ ախտորոշի հեմոլիտիկ ուրեմիկ համախտանիշը:

Աղիքային ցուպիկի բուժումը

E. coli վարակի բուժումը կախված է այն բանից, թե ձեր օրգանիզմի ո՞ր շրջանն է վարակված և ինչպիսի՞ ախտանիշներով է հիվանդությունն ընթանում:

Եթե դուք ունեք փորլուծություն և ինքնազգացողությունը շատ չի տուժել, ապա շարունակեք առատ հեղուկներ ընդունել, օրինակ՝ խմելու ռեհիդրատացիոն լուծույթներ օգտագործել, որոնք առանց դեղատոմսի վաճառվում են բազմաթիվ դեղատներում: Եթե տանը չկա նման լուծույթ, ապա կարող եք օգտագործել այս հեղուկները՝ չմոռանալով նախապես դրանք նոսրացնել՝

  • հյութ կամ այլ ոչ գազավորված ըմպելիք. խառնեք 1 չափաբաժին հյութը 4 չափաբաժին ջրի հետ (օրինակ՝ 40 մլ հյութը 160 մլ ջրի հետ)
  • կորդիալ (քաղցրահամ մրգային թուրմ). խառնեք 1 չափաբաժին կորդիալը 20 չափաբաժին ջրի հետ (օրինակ՝ 5 մլ կորդիալը 100 մլ ջրի հետ):

Մի փորձեք խմել փսխման կամ լուծի դեմ դեղեր, քանի դեռ բժիշկը չի նշանակել դրանք: Սովորաբար մարդկանց մեծ մասն առանց որևէ դեղամիջոցի լավանում է 5-10 օրվա ընթացքում:

Եթե դուք ունեք ծանր փորլուծություն կամ արտաթորանքում առկա է արյուն կամ էլ ունեք ջերմություն և փորլուծություն, ապա պետք է առանց հետաձգելու կապ հաստատել բժշկի հետ: Նույն կերպ, դիմեք ձեր բժշկին, եթե ձեզ մոտ զարգացել են միզուղիների վարակի նշաններ, միաժամանակ հազ և ջերմություն կամ հեմոլիտիկ ուրեմիկ համախտանիշի ախտանիշներ:

Դուք նաև պետք է այցելեք ձեր բժշկին կամ մանկաբույժին, եթե ունեք ձեր երեխայի ինքնազգացողության վատթարացման հետ կապված անհանգստություն:

Աղիքային ցուպիկի կանխարգելումը

Դուք կարող եք նվազեցնել E. coli վարակի հավանականությունը՝ խուսափելով «ռիսկային» սննդամթերքներից և պահպանելով պատշաճ հիգիենա: Մշտապես լվացեք ձեռքերը զուգարանից օգտվելուց կամ նորածնի (կամ խնամվող հիվանդի) տակդիրները փոխելուց առաջ և հետո:

Ռիսկային սննդամթերքներից են՝

  • պատշաճ ջերմային մշակման չենթարկված կամ թերեփ բուրգերներ կամ դրանց բաղադրամասեր
  • ոչ պաստերիզացված կաթնամթերքներ (օրինակ՝ հում կաթ)
  • մրգահյութեր (առավել ևս, եթե մինչ այդ միրգը լավ չի լվացվել)
  • չլվացած մրգեր և բանջարեղեններ:

Կարևոր է նաև, որ խոհանոցում կամ սննդամթերը պահպանելիս հետևեք սննդի անվտանգության կանոններին: Օրինակ, այս կանոնները պահպանելը կանխարգելում է մի սննդամթերից մյուսը վարակի տարածումը (երբ հում սննդամթերքն առանձնացվում է եփածից, ինչպես նաև սննդի պատրաստման ժամանակ հում և պատրաստի մթերքի համար օգտագործվուն են առանձին խոհարարական պարագաներ՝ դանակներ, ափսեներ, տախտակներ): Հում մրգերը և բանջարեղենները հոսող մաքուր ջրով լվանալը նույնպես նվազեցնում է E. coli տարածումը:

Սննդի անվտանգության և վարակումը կանխարգելելու այլ օգտակար խորհուրդներից են՝

  • սննդամթերքը պահպանեք պատշաճ ջերմային պայմաններում` սառնարանում
  • մի գնեք արտաքին միջավայրի գործոնների՝ արևի ճառագայթների և մթնոլորտային տեղումների, ինչպես նաև փոշու, ավտոտրանսպորտի արտանետումների անմիջական ազդեցության ներքո գտնվող փողոցներում, բնակելի շենքերի բակերում բացօթյա պայմաններում պատրաստվող և վաճառվող, պատրաստման և պահպանման հատուկ պայմաններ պահանջող սննդամթերք՝ միս-մսամթերք, կաթ-կաթնամթերք, ձու, ձկնեղեն, թարմ ձկնկիթ, պահածոյացված սննդատեսակներ, կարկանդակներ, փքաբլիթներ, խորոված և այլն
  • բացառեք կրեմային հրուշակեղենի օգտագործումը
  • մի գնեք տեղում պատրաստվող լցնովի պաղպաղակ, զովացուցիչ ըմպելիք, կվաս, թարմ մրգերից պատրաստվող հյութեր
  • սննդամթերքը պահեք փակ տարաներում և պատշաճ ջերմային պայմաններում` ճանճերի կողմից աղտոտումը կանխելու նպատակով

Եթե դուք հիվանդացել եք E. coli վարակով, ապա կարող եք քայլեր ձեռնարկել, որպեսզի չվարակեք այլ մարդկանց, օրինակ՝

  • լավ լվացեք անկողնային սպիտակեղենը, շորերը, ներքնաշորերը և բոլոր մնացած այն պարագաները, որոնք կեղտոտվել են ձեր փորլուծության կամ փսխման մնացուկներով
  • խուսափեք կերակուր պատրաստել ընտանիքի համար, քանի դեռ ձեր գանգատներն անցնելուց հետո չի անցել 24 ժամ
  • մնացեք տանը կամ պահեք հիվանդ երեխաներին տանը, քանի դեռ ձեր գանգատներից չի անցել 24 ժամ (կամ 48 ժամ, եթե աշխատում եք խնամքի կամ սննդի կետում):

Ե՞րբ այցելել բժշկին

Դիմեք ձեր բժշկին, եթե՝

  • դուք ունեք հեմոլիտիկ ուրեմիկ համախտանիշին բնորոշ ախտանիշներ (տե՛ս վերևում)
  • փորլուծությունը շարունակվում է չափահասների մոտ՝ ավելի քան 2 օր կամ երեխաների մոտ՝ ավելի քան 24 ժամ
  • դուք ջրազրկվում եք (չոր մաշկ, չոր լեզու, քնկոտություն կամ ընդհանուր թուլություն, գլխապտույտ և այլն)
  • դուք նաև ունեք մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում
  • դուք նշում եք որովայնի շրջանի կամ ուղիղ աղիքի շրջանի սուր ցավեր
  • ձեր փորլուծությունն արյունոտ կամ սև է:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 06-06-2020