Գլոմերուլոնեֆրիտ

Գլոմերուլոնեֆրիտը երիկամային հիվանդությունների խումբ է, որը բնութագրվում է գլխավորապես երկու երիկամների կծիկների և մանր անոթների ախտահարմամբ:

Գլոմերուլոնեֆրիտը հաճախ կրճատ անվանում են «նեֆրիտ»:

Գլոմերուլոնեֆրիտը երիկամների զտող (ֆիլտրող) կծիկների ախտահարմամբ ընթացքող մի շարք հիվանդությունների հավաքական անվանումն է: Երիկամների կծիկները և մանր անոթները կարող են ախտահարվել սեփական իմունային համակարգի կողմից գրոհի ենթարկվելու (աուտոիմուն գործընթաց), սպիանալու կամ այլ վնասման պատճառով:

Երբ կծիկները վնասվում են, այլևս չեն կարողանում ձեր արյունը մաքրել նյութափոխանակության արգասիքներից և ավելցուկային ջրից ու աղերից, որոնք նորմայում հեռանում են երիկամների կողմից արտադրվող մեզով:

Ի՞նչ է կծիկը (գլոմերուլ)

Կծիկը երիկամի այն մանր կառուցվածքային տարրն է, որը զտում կամ քամազատում է արյունը (սա մեզի արտադրության առաջին փուլն է): Այն հանդիսանում է երիկամի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ միավորի՝ նեֆրոնի մի մասը։ Մարդու յուրաքանչյուր երիկամում նեֆրոնների քանակը 800 հազարից մինչև 1,5 միլիոն է: Նեֆրոնի գործունեության շնորհիվ կարգավորվում է օրգանիզմում ջրի, հանքային նյութերի և արգասիքների քանակը, արյան ճնշումը և արյան թթվահիմնային հավասարակշռությունը։

Յուրաքանչյուր կծիկ (կոչվուն է նաև «մալպիգյան կծիկ») կազմված է մոտ 50 մանրագույն արյունատար անոթների՝ մազանոթների կուտակումից: Մազանթային պատերն այնքան բարակ են, որ արյան պլազման կարողանում է թափանցել դրանցով՝ միզային տարածությունում թողնելով ավելցուկային ջուր և արգասիքներ: Նորմայում կծիկը պետք է թույլ չտա, որ արյան բջիջների կամ սպիտակուցի մեծ քանակներ զտվեն դեպի մեզ:

Առողջ երիկամների զտման արագությունը կազմում է 1 րոպեում 120 մլ, իսկ մեկ օրվա ընթացքում զտվում է մոտ 170 լիտր պլազմա, որից 99%-ը հետ է ներծծվում։

Գլոմերուլոնեֆրիտի երկու հիմնական կլինիկական տարբերակները

Գլոմերուլոնեֆրիտը սովորաբար բերում է կամ նեֆրիտիկ կամ էլ նեֆրոտիկ համախտանիշների զարգացման:

Նեֆրոտիկ համախտանիշ

Նեֆրոտիկ համախտանիշի ժամանակ բորբոքումը տարածվում է կծիկը շրջապատող բջիջների վրա (պոդոցիտներ), որը բերում է կծիկի պատով սպիտակուցների (պրոտեին) թափանցելիության բարձացման և մեզով դրանց հեռացման քանակի շատացման՝ սպիտամիզության (պրոտեինուրիա)։

Նեֆրոտիկ համախտանիշին բնորոշ է նաև ոտնաթաթերի և կոճերի այտուցը, որի պատճառը հեռակա նեֆրոնում նատրիումի պահումն է և ալդոստերոնի արտադրության խթանումը, որոնք հանգեցնում են օրգանիզմում ջրի պահպանման: Ծանր դեպքերում այտուցները կարող են տարածվել նաև իրանի, ձեռքերի և դեմքի վրա:

Նեֆրոտիկ համախտանիշի ժամանակ արյան ալբումինի մակարդակն ընկած է (հիպոալմուբինեմիա), մինչդեռ ճարպերի մակարդակը՝ բարձրացած (հիպերլիպիդեմիա): Ոչ միշտ, կարող է տուժել նաև կծիկի զտող գործառույթը:

Նեֆրիտիկ համախտանիշ

Նեֆրիտիկ համախտանիշի ժամանակ բորբոքումն ընգրկում է կծիկների էպիթելիալ պատնեշի բջիջները, որի հետևանքով արյան կարմիր բջիջները կարողանում են թափանցել դեպի մեզ՝ առաջ բերելով արյունամիզություն (հեմատուրիա)։ Նեֆրիտիկ համախտանիշի ժամանակ մեզը դառնում է կարմրած կամ մուգ շագանակագույն (թեյի գույն), սակայն ոչ միշտ է, որ մեզում արյունը տեսանելի է: Սպիտակուցը նույնպես կարող է հայտնվել մեզի մեջ, բայց ոչ այն քանակներով, ինչպես նեֆրոտիկ համախտանիշի ժամանակ:

Երիկամների գործունեությունը հաճախ նվազած է, իսկ ծանր դեպքերում կարող է նաև զարգանալ երիկամային անբավարարություն, որի ժամանակ միզարձակությունը կրճատվում է, որն էլ բերում է այտուցների և ռենին-անգիոտենզինային համակարգի խթանմամբ պայմանավորված բարձր արյան ճնշման (երիկամային հիպերտենզիա):

Հոդվածը վերանայվել է՝ 01-05-2021