Սրտային անբավարարություն. պատճառներ

Սրտային անբավարարություն. պատճառներ

Սրտային անբավարարությունը հաճախ ունենում է ոչ թե մեկ պատճառ, այլ զարգանում է մի շարք պատճառների զուգակցման պայմաններում։

Սրտային անբավարարությունը հաճախ զարգանում է այնպիսի հիվանդություններից հետո, որոնք վնասում կամ թուլացնում են ձեր սիրտը: Նման դեպքում տուժում է սրտի կծկման (արտամղման) ֆունկցիան (կոչվում է նաև «կանգային անբավարարություն» կամ «նվազած արտանետումով անբավարարություն»):

Սակայն, սրտային անբավարարության զարգացման համար պարտադիր չէ, որ սրտի կծկման ուժը թուլանա: Այն կարող է զարգանալ, երբ սիրտը դառնում է խիստ պնդացած: Այս դեպքում սիրտը չի կարողանում լիարժեք թուլանալ և խոռոչներում տեղավորել արյան բավարար քանակ (որն այնուհետև արտամղելու է դեպի մյուս օրգանները)։ Երկրորդ դեպքում, փաստորեն, տուժում է սրտի թուլացման ֆունկցիան:

Ելնելով վերոնշյալից ելնելով, տարբերում են սրտային անբավարություն երկու տեսակ՝

  • սրտային անբավարարություն՝ նվազած արտամղման ֆրակցիայով (անգլերեն՝ HFrEF), որի դեպքում սրտի արտամղման ֆրակցիան (ԱՖ) 40%-ից ցածր է, ինչը նշանակում է, որ ձախ փորոքը սիստոլայի ընթացքում նորմալ չի կծկվում և օրգաններին բավարար արյուն չի ապահովում և արդյունքում զարգանում է սիստոլիկ սրտային անբավարարություն
  • սրտային անբավարարություն՝ պահպանված արտամղման ֆրակցիայով (անգլերեն՝ HFpEF), որի դեպքում ձախ փորոքը սիստոլայի ընթացքում նորմալ կծկվում է, սակայն նորմալ չի թուլանում դիաստոլայի ընթացքում, ինչն էլ խանգարում է լցմանը և արդյունքում զարգանում է դիաստոլիկ սրտային անբավարարություն:

Ըստ սրտային ցիկլի փուլի առաջնային խանգարման սրտային անբավարարությունը լինում է սիստոլիկ և դիաստոլիկ:

  • Սիստոլիկ անբավարարություն. զարգացումը կարող է պայմանավորված լինել սրտի կծկողականությունն նվազեցնող հիվանդություններով: Սիստոլիկ անբավարարության առաջացման հիմնական պատճառներն են սրտի իշեմիկ հիվանդությունը, միոկարդիտները և այլն: Այս դեպքում սրտի արտամղման ֆրակցիան (հարվածային ծավալի և վերջնադիաստոլիկ ծավալի հարաբերությունն է) փոքրացած է (ԱՖ < 45%): Առողջ մարդկանց շրջանում այս ցուցանիշը տատանվում է 50-70%-ի սահմաններում:
  • Դիաստոլիկ անբավարարություն. այս դեպքում արտամղման ֆրակցիան նվազած չէ, սակայն սրտամկանի թուլացման գործընթացի խանգարման հետևանքով նվազած են փորոքների դիաստոլիկ արյունալցումը և հարվածային ծավալը: Զարգացման առավել հաճախադեպ պատճառներից է զարկերակային հիպերտենզիան, որը սկզբնական շրջանում հանգեցնում է ձախ փորոքի պատի հաստացմանը՝ նեղացնելով խոռոչը (կոնցենտրիկ հիպերտրոֆիա): Մեկ այլ պատճառ է սրտապարկի խոռոչում հեղուկի կուտակումը, որը սեղմում է սրտամկանը և խանգարում դիաստոլիկ թուլացմանը: Դիաստոլիկ սրտային անբավարարություն գերազանցապես դիտվում է 65 տարեկանից մեծ հիվանդների և ավելի հաճախ կանանց շրջանում:

Սրտային անբավարարությունները դասակարգվում են նաև ըստ առաջացման պատճառի և զարգացման մեխանիզմների:

  • Սրտամկանային սրտային անբավարարություն. այս դեպքում տարբեր ախտածին ազդակներն անմիջականորեն վնասում են սրտամկանը, որի հետևանքով զարգանում է սրտի որևէ հիվանդություն (օրինակ՝ բակտերիաները, վիրուսները կամ հակաբիոտիկները կարող են առաջացնել միոկարդիտ, պսակային անբավարարությունը՝ սրտի իշեմիկ հիվանդություն և այլն): Սրտային անբավարարության այս տեսակի պաթոգենետիկ հիմքը կազմում են միոկարդի երկու հիմնական հատկություններից որևէ մեկի՝ կծկողականության (կարդիոմիոցիտների կծկման ուժի և արագության) և թուլացման (կծկումից հետո՝ մկանաթելերի թուլացման արագության) ախտածնորեն նշանակալի փոփոխությունները:
  • Գերբեռվածության սրտային անբավարարություն. այս դեպքում պատճառն չախտահարված սրտամկանի վրա ծանրաբեռնվածության մեծացումն է: Կան սրտի գերբեռնվածության երկու տեսակներ՝ նախաբեռնվածություն և հետբեռնվածություն:
    • Նախաբեռնվածությունն արտացոլում է սրտի բեռնվածությունը դիաստոլայի վերջում (անմիջապես սիստոլայից առաջ): Դա դիաստոլայի վերջում սրտամկանը ձգող արյան ծավալն է (վերջնադիաստոլիկ ծավալ), որը նորմայում գլխավորապես պայմանավորված է դեպի սիրտ երակային վերադարձից: Սրտի նախաբեռնվածության մեծացում կարող է զարգանալ շրջանառող արյան ծավալի մեծացման՝ հիպերվոլեմիայի, սրտի փականների անբավարարության և միջնապատերի արատների դեպքում:
    • Հետբեռնվածությունն այն դիմադրությունն է, որը փորոքը պետք է հաղթահարի արյունը դուրս մղելիս: Աորտայում կամ թոքային զարկերակներում արյան ճնշումը որքան բարձր է, այնքան ավելի ուժեղ է կծկում անհրաժեշտ՝ նույն ծավալով արյուն մղելու համար: Սրտի հետբեռնվածությունը մեծացնում են սրտի միջխոռոչային անցքերի և ելանցքերի (աորտայի և թոքային զարկերակացողունի) նեղացումները, բարձր արյան ճնշումը (հիպերտենզիա) և այլն:
    • Խառը տեսակը զարգանում է այն դեպքում, երբ ծանրաբեռնվածությունը մեծանում է վնասված սրտամկանի վրա (էսենցիալ հիպերտենզիայի ուշ շրջաններ, փականների ռևմատիկ ախտահարման զուգորդումը միոկարդիտի հետ և այլն):

Սրտային անբավարարության պատճառները կարող են ներառել՝

  • սրտի իշեմիկ հիվանդություն. սրտային անբավարարության ամենահաճախ հանդիպող պատճառն է, որի ժամանակ պսակային անոթները ճարպային կուտակումով (աթերոմա) նեղանում կամ լրիվությամբ խցանվում են՝ բերելով սրտամկանի իշեմիայի (ստենոկարդիա) կամ մեռուկացման (ինֆարկտ) և հանգեցնելով սրտամկանի կծկողունակության թուլացման
  • բարձր արյան ճնշում (հիպերտենզիա), որն ավելորդ բեռնվածություն է պատճառնում սրտամկանին և ժամանակի ընթացքում կարող է թուլացնել այն և զարգացնել սրտային անբավարարություն
  • կարդիոմիոպաթիա, որը տարբեր վարակներով, ալկոհոլի չարաշահմամբ, որոշ դեղերով (որպես կողմնակի ազդեցություն) և այլ պատճառներով սրտամկանի վնասումն է
  • սրտի ռիթմի խանգարումներ (օրինակ՝ շողացող առիթմիա), որի պատճառով փորոքները չեն հասցնում բավարար քանակի արյուն մղել դեպի մյուս օրգան-համակարգերը
  • սրտի փականային հիվանդություններ և արատներ
  • անեմիա, երբ կտրուկ պակասում է արյան միջոցով շրջանառող և թթվածին տեղափոխող արյան կարմիր բջիջների՝ էրիթրոցիտների քանակը
  • վահանաձև գեղձի գերակտիվություն (թիրեոտոքսիկոզ

Այս գործոնների մեծ մասն ապրելակերպն առողջացնելու կամ համապատասխան բուժում ստանալու պայմաններում կարելի է դարձնել վերահսկելի։

Այլ ռիսկի գործոններ

Գոյություն ունեն որոշ հիվանդություններ և վիճակներ, որոնք կարող են բարձրացնել սրտային անբավարարության զարգացման հավանականությունը։ Դրանցից են՝

  • սրտի ռիթմի խանգարումներ (առիթմիաներ), որոնց ժամանակ սրտի հաճախացած կծկումների պայմաններում փորոքները չեն հասցնում բավարար ծավալով արյուն ստանալ և արտամղել դեպի մյուս օրգանները
  • միոկարդիտներ, երբ սրտամկանը ենթարկվում է վիրուսային կամ բակտերիալ վարակային ծագման բորբոքման
  • սրտի փականների բնածին կամ ձեռք բերովի ախտահարում (փականներն ապահովում են սրտի խոռոչների միջև և այդ խոռոչների ու սիրտ բերող ու սրտից հեռացող անոթների միջև արյան նորմալ հոսքը)
  • սրտի բնածին արատներ:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 30-03-2021