Սրտային անբավարարություն

Սրտային անբավարարությունը ծանր հիվանդություն է, երբ սիրտն ի զորու չէ բավարար քանակով արյուն արտամղել դեպի մյուս օրգան-համակարգեր և բավարարել օրգանիզմի փոխանակային պահանջները։

Արյուն արտամղելու սրտի գործունեությունը դառնում է անբավարար, երբ սրտամկանը խիստ թուլանում է (կանգային կամ նվազած արտանետումով սրտային անբավարարություն) կամ դառնում է պնդացած։ Նման իրավիճակներում սիրտը չի հասցնում օրգաններին մատակարարել այնքան արյուն, որքան անհրաժեշտ է դրանց նորմալ գործունեության համար։

Սրտային անբավարարության հիմնական ախտանիշներն են օդի պակասի զգացումը և շնչարգելությունը, արտահայտված ընդհանուր թուլությունը և ոտքերի այտուցվածությունը (հատկապես ոտնաթաթերի և կոճերի շրջանում)։

Երբեմն սրտային անբավարարության նշանները կարող են զարգանալ շատ արագ (սուր սրտային անբավարարություն), սակայն, ավելի հաճախ, ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար խորանում են (քրոնիկ սրտային անբավարարություն)։

Տարբերում են ձախակողմյան (ձախ փորոքային), աջակողմյան (աջ փորոքային) և երկկողմանի սրտային անբավարարություններ:

Սրտային անբավարարությունը սովորաբար չունի կոնկրետ մեկ պատճառ, դրա փոխարեն, կան առողջական տարբեր վիճակներ և հիվանդություններ, որոնք կարող են ժամանակի ընթացքում թուլացնել սիրտը կամ դարձնել արյունով լցվելու համար պնդացած, ուստի և բարձրացնել սրտային անբավարարության զարգացման ռիսկը։ Դրանցից են՝ սրտի իշեմիկ հիվանդություն, արյան բարձր ճնշում (հիպերտենզիա), դիաբետ (շաքարախտ) և այլն։ Երբեմն սրտային անբավարարությունն ունի արտասրտային պատճառներ, օրինակ՝ անեմիաներ կամ գերակտիվացած վահանաձև գեղձ (թիրեոտոքսիկոզ

Դեպքերի մեծ մասում սրտային անբավարարությունը ողջ կյանքի ընթացքում շարունակվող և լիարժեք բուժման չենթարկվող վիճակ է։ Սրտային անբավարարության բերող ոչ բոլոր հիվանդությունները կարող են ետ զարգանալ: Սակայն բուժումը կարող է բարելավել հիվանդության ախտանիշները և օգնել երկար ապրելուն: Ապրելակերպի փոփոխությունները, օրինակ՝ վարժանքները, սննդակարգում կերակրի աղի սահմանափակումը, սթրեսի կառավարումը կամ քաշի նորմալացումը, կարող են բարելավել ձեր կյանքի որակը:

Սրտային անբավարարության կանխարգելման ուղիներից մեկը այն հիվանդությունների կանխարգելումն ու պատշաճ բուժումն է, որոնք կարող են առաջացնել սրտային անբավարություն, ինչպիսիք են սրտի իշեմիկ հիվանդությունը, բարձր արյան ճնշումը, դիաբետը կամ գիրությունը:

Սրտային անբավարարության տեսակները

Ըստ սրտի ախտահարված բաժնի բժիշկները տարբերում են ձախակողմյան և աջակողմյան սրտային անբավարարություն:

Ընդհանուր առմամբ, սրտային անբավարարությունը սկսվում է ձախ կողմից և զարգանում որպես ձախփորոքային անբավարարություն:

Ձախ և աջ սրտային անբավարարությունները կարող են զարգանալ միմյանցից անկախ, սակայն կարող են և զարգանալ մեկը մյուսի հետևանքով։ Այսպես՝ ձախ սրտային անբավարարության հետևանքով թոքերում առաջանում է արյան կանգ, զարգանում է թոքային հիպերտենզիա (այդ թվում Կիտաևի մեխանիզմի միջոցով), որի հետևանքով գերբեռնվում է աջ փորոքը, և ի վերջո զարգանում է տոտալ սրտային անբավարարություն:

Ձախակողմյան սրտային անբավարարություն

Ձախակողմյան (ձախ սրտային, ձախփորոքային) անբավարարությունը բերում է արյան կուտակմանը փոքր շրջանառությունում (թոքերում)՝ առաջացնելով շնչական ախտանիշներ։

Ձախակողմյան անբավարարություն առաջացնում են սրտամկանի ինֆարկտը, զարկերակային հիպերտենզիան, սրտի ռիթմի խանգարումները (առիթմիա), աորտայի ելանցքի նեղացումը, աորտայի փականների անբավարարությունը, միոկարդիտը և սրտամկանն ախտահարող այլ հիվանդություններ:

Ձախակողմյան անբավարարության հետևանքով խախտվում է արյան արտահոսքը թոքային երակներից, թոքային մազանոթներում բարձրանում է հիդրոստատիկ ճնշումը, որի արդյունքում զարգանում է կանգային այտուց (թոքերի կարդիոգեն այտուց):

Նվազող սրտային արտամղումը հանգեցնում է երիկամների արյունամատակարարման կրճատման (հիպոպերֆուզիա) և ռենին-անգիոտենզին-ալդոստերոնային համակարգի ակտիվացման, որի հետևանքով հեղուկի պահումն օրգանիզմում ավելի է ծանրացնում թոքերի այտուցը: Երիկամների արտահայտված հիպոպերֆուզիայի հետևանքով խաթարվում է օրգանիզմից ազոտային արգասիքների հեռացումը, և զարգանում է նախաերիկամային (պրեռենալ) ազոտեմիա:

Քրոնիկ սրտային անբավարարության ծանր դեպքերում զարգացող գլխուղեղի թթվածնաքաղցը (հիպօքսիա) կարող է առաջացնել հիպօքսիկ էնցեֆալոպաթիա:

Ձախակողմյան անբավարարությունն ավելի հաճախ է հանդիպում, քան աջակողմյանը, քանի որ ձախ փորոքն ավելի հաճախ է ախտահարվում:

Աջակողմյան սրտային անբավարարություն

Աջակողմյան (աջ սրտային, աջփորոքային) անբավարարությունը սովորաբար պատճառվում է թոքային հիվանդություններով (թոքային սիրտ) և բերում է արյան կուտակմանը մեծ շրջանառությունում՝ առաջացնելով ստորին վերջույթների խմորանման այտուցներ, ասցիտ և լյարդի մեծացում (հեպատոմեգալիա)։

Սուր աջ սրտային անբավարարության առավել հաճախադեպ պատճառներ են ձախ փորոքի խոշոր օջախային ինֆարկտը, որը տարածվում է դեպի աջ սիրտ, աջ փորոքի մեկուսացված խոշոր օջախային նեկրոզը և թոքային զանգվածային թրոմբաէմբոլիան:

Քրոնիկ աջ սրտային անբավարարության պատճառներ կարող են լինել ձախ սրտային քրոնիկական անբավարարությունը, թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությունը (ԹՔՕՀ), ծանր թոքաբորբը, թոքային հիպերտենզիան և այլն: Աջ սրտային անբավարարությունը հանգեցնում է «թոքային սրտի» (cor pulmonale) ձևավորման, որը ներառում է թոքային հիպերտենզիան, աջ փորոքի հիպերտրոֆիան, նրա լայնացումը (դիլատացիա) և սրտային անբավարարությունը:

Աջակողմյան անբավարարության դեպքում աջ սիրտն ի զորու չէ երակային արյունն ուղարկել արյան մեծ շրջանառությունից դեպի փոքր շրջանառություն: Արդյունքում մեծանում է ճնշումն աջ փորոքում, աջ նախասրտում, ապա՝ մեծ շրջանառության երակներում: Ծայրամասերում զարգանում է երակային կամ կանգային գերարյունություն, որը հանգեցնում է ոտնաթաթերի և սրունքների այտուցների զարգացման: Ավելցուկային արյունը կուտակվում է լյարդում, որի հետևանքով նրա չափերը մեծանում են և զարգանում է հեպատոմեգալիա: Աջակողմյան անբավարարության տևականության դեպքում շրջանառային հիպօքսիայի հետևանքով խանգարվում է լյարդի գործունեությունը, և նրա բջիջները կարող են մահանալ։

Դռներակային համակարգում կանգային երևույթները կարող են բերել փայծաղի չափերի մեծացման (սպլենոմեգալիա) և ասցիտի զարգացման: Խանգարվում է երիկամների արտազատական գործունեությունը, ջուրը պահվում է օրգանիզմում, որը խորացնում է ծայրամասային այտուցների և ասցիտի զարգացումը:

Ստամոքսաղիքային համակարգում արյան կանգը խանգարում է մարսողությունը և սննդանյութերի ներծծումը:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 30-03-2021