Բարձր արյան ճնշում. պատճառներ

Բարձր արյան ճնշում. պատճառներ

Բժիշկները տարբերում են զարկերային գերճնշման կամ հիպերտենզիայի երկու հիմնական տեսակ՝ առաջնային և երկրորդային:

Առաջնային (էսենցիալ) հիպերտենզիա

Չափահաս մարդկանց մեծ մասի մոտ հնարավոր չէ հայտնաբերել բարձր արյան ճնշման որևէ հստակ պատճառ: Զարկերակային գերճնշման այս տեսակը կոչվում է առաջնային կամ էսենցիալ հիպերտենզիա: Այն սովորաբար զարգանում է աստիճանաբար՝ երկար տարիների ընթացքում:

Երկրորդային հիպերտենզիա

Որոշ մարդկանց մոտ բարձր արյան ճնշումը պայմանավորված է որևէ այլ հիվանդության առկայությամբ: Զարկերակային գերճնշման այս տեսակը կոչվում է երկրորդային: Երկրորդային գերճնշումը սովորաբար ի հայտ է գալիս հանկարծակի և պատճառում զարկերակային ճնշման ավելի կտրուկ բարձրացում, քան առաջանային հիպերտենզիան:

Բազմաթիվ հիվանդություններ և դեղեր կարող են կարող են առաջացնել երկրորդային հիպերտենզիա, այդ թվում՝

Ռիսկի գործոններ

Բարձր արյան ճնշումն ունի բազմաթիվ ռիսկի գործոններ:

  • Տարիք. տարիքի մեծացման հետ զարկերակային գերճնշման ռիսկը բարձրանում է: Մինչև 64 տարեկանը հիպերտենզիան ավելի տարածված է տղամարդկանց շրջանում: Կանանց շրջանում հիպերտենզիայի զարգացման հավանականությունը բարձրանում է 65 տարեկանից հետո:
  • Ռասա. բարձր արյան ճնշումն առանձնահատուկ տարածված է և ավելի վաղ է սկսվում աֆրիկյան ծագման մարդկանց շրջանում: Նրանց մոտ նաև ավելի հաճախ են զարգանում զարկերակային գերճնշմամբ պայմանավորված ծանր բարդությունները, օրինակ՝ ինսուլտ, սրտամկանի ինֆարկտ կամ երիկամային անբավարարություն:
  • Ընտանեկան պատմություն. բարձր արյան ճնշումը հակված է ընթանալու ընտանիքներում:
  • Ավելցուկային քաշ կամ գիրություն. որքան ձեր քաշը գերազանցում է նորմալ միջակայքը, այդքան ձեր հյուսվածքներն ավելի շատ թթվածնի և սննդանյութերի կարիք են զգում: Սա պահանջում է հյուսվածքների արյունամատակարարման առատացում՝ արյունատար անոթներով ավելի մեծ քանակության արյան հոսք և ճնշման բարձրացում:
  • Ֆիզիկական անբավարար ակտիվություն. ֆիզիկապես ոչ ակտիվ («նստակյաց» ապրելակերպ վարող) մարդիկ ունեն ավելի բարձր սրտի ռիթմ: Որքան արագ է ձեր սրտազարկը, այդքան մեծ է սրտամկանի հետբեռնվածությունը (այն դիմադրություը, որը կծկվող փորոքը պետք է հաղթահարի արյունը դուրս մղելիս) և զարկերակների պատին արյան գործադրած ճնշումը: Ֆիզիկապես պասիվ ապրելակերպը նաև բարձրացնում է գիրության ռիսկը:
  • Ծխախոտի օգտագործում. ծխելը կամ թութուն ծամելն անմիջապես կարճատև բարձրացնում են արյան ճնշումը, սակայն դրանցում առկա քիմիական նյութերը կարող են վնասել զարկերակի պատի ներքին թաղանթը` ժամանակի ընթացքում առաջացնելով լուսանցքի նեղացում (աթերոսկլերոզ) և սրտային հիվանդության ռիսկի բարձրացում: Երկրորդային ծուխը կամ «պասիվ ծխելը» ժամանակի ընթացքում նույնպես բարձրացնում է սրտանոթային հիվանդությունների զարգացման ռիսկը:
  • Սննդակարգում կերակրի աղի մեծ քանակներ. կերակրի աղի անվերահսկելի մեծ քանակերի օգտագործումը նպաստում է օրգանիզմում ջրի պահպանմանը, որը բարձրանում է զարկերակային ճնշումը:
  • Սննդակարգում կալիումի անբավարար քանակներ. կալիումն օգնում է բջիջներում նատրիումի քանակի կարգավորմանը: Կալիումի ճիշտ հավասարակշռությունը խիստ կարևոր է առողջ սրտի համար: Եթե դուք սննդով կալիումի բավարար քանակներ չեք ստանում կամ մեծ քանակներ եք կորցնում ջրազրկվելիս կամ այլ առողջական խնդիրների պատճառով, ձեր արյան մեջ կարող է կուտակվել նատրիում, որն էլ նպաստի արյան ճնշման բարձրացմանը:
  • Ալկոհոլի մեծ քանակների օգտագործում. ալկոհոլային խմիչքների չարաշահումը ժամանակի ընթացքում կարող է վնաս պատճառել ձեր սրտին: Եթե օգտագործում եք ալկոհոլ, ապա բավարարվեք միայն չափավոր քանակներով: Կանանց կողմից օրական ավելի քան 1 չափաբաժին և տղամակարդկանց կողմից՝ օրական ավելի քան երկու չափաբաժին ալկոհոլի օգտագործումն ազդում է արյան ճնշման վրա: Ալկոհոլի մեկ չափաբաժին կամ «ստանդարտ» չափ («ումպ», անգլերեն՝ drink) համարվում է միջին թնդության գարեջրի մեկ բաժակը կամ 100 մլ գինին կամ 30 մլ թունդ սպիրտային խմիչքը։
  • Սթրես. հուզական լարվածության բարձր մակարդակները ժամանակավորապես բարձրացնում են արյան ճնշումը: Սթրեսի հետ կապված սովորույթները, օրինակ՝ շատ ուտելը, ծխախոտ օգտագործելը կամ ալկոհոլ խմելը ավելի են բարձրացնում զարկերակային ճնշումը:
  • Որոշ քրոնիկ հիվանդություններ. երկարատև ընթացքով հիվանդությունները նույնպես կարող են բարձրացնել բարձր արյան ճնշման ռիսկը: Դրանց թվին են պատկանում մի շարք հանրահայտ քրոնիկ հիվանդություններ, օրինակ՝ երիկամային հիվանդություն, դիաբետ և քնի ապնոէ:

Երբեմն հղիությունը նույնպես նպաստում է բարձր արյան ճնշմանը:

Բարձր ճնշումն ավելի տարածված է չափահասների շրջանում, սակայն երեխաները նույնպես կարող են ունենալ գերճնշում: Որոշ երեխաների մոտ բարձր ճնշումը կապված է երիկամային կամ սրտային խնդիրների հետ: Երեխաների մոտ անառողջ ապրելակերպը, օրինակ՝ անառողջ սննդակարգը և ֆիզիկական պասիվությունը կարող են նպաստել գերճնշմանը:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 31-03-2021