Տուբերկուլոզ (պալարախտ, թոքախտ)

Տուբերկուլոզը վարակիչ հիվանդություն է, որը հիմնականում ախտահարում է թոքերը, բայց կարող է ախտահարել նաև այլ օրգաններ և չբուժվելու դեպում ստանալ ծանր, այդ թվում՝ կյանքին սպառնացող ընթացք:

Հիվանդությունը հայտնի է նաև որպես «թոքախտ» (պալարախտ), իսկ տուբերկուլոզի հետազոտություններով և բուժմամբ գիտության՝ ֆթիզիատրիա (հուն․՝ фθίσις -հյուծում, քայքայում):

Տուբերկուլոզը հարուցվում է Mycobacterium tuberculosis (MTB) բակտերիայով (անվանում են նաև Կոխի ցուպիկ):

1985-ից սկսած տուբերկուլոզի տարածվածությունը զարգացած երկրներում զգալիորեն աճել է, որն, ըստ երևույթին, կապված է ՄԻԱՎ վարակի ի հայտ գալու հետ:

Տուբերկուլոզի բազմաթիվ շտամներ հիվանդության բուժման մեջ նշանակվող դեղերի նկատմամբ կայուն են: Ակտիվ տուբերկուլոզով մարդիկ պետք է ամիսներ շարունակ ստանան տարբեր տեսակի հակատուբերկուլոզային դեղեր, որպեսզի վարակն իսպառ վերանա և հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունություն չզարգանա:

Տուբերկուլոզով վարակված ոչ բոլոր մարդկանց մոտ է զարգանում հիվանդություն, եթե նրանց օրգանիզմը կարողանում է պայքարել վարակի դեմ: Սա կոչվում է լատենտ (գաղտնի) կամ ոչ ակտիվ տուբերկուլոզ, և այն վարակիչ չէ: Եթե վարակվելուց հետո մարդու օրգանիզմում բակտերիաները բազմանում և աճում են, իսկ իմունային համակարգը չի կարողանում պայքարել վարակի դեմ, ապա ասում են, որ առկա է ակտիվ տուբերկուլոզ: Այս մարդիկ կարող են նշել գանգատներ և համարվում են վարակիչ: Լատենտ վարակի 10%-ը վերածվում է ակտիվ հիվանդության: Չբուժվելու դեպքում ակտիվ տուբերկուլոզով մարդկանց կեսը մահանում է:

Տուբերկուլոզը տարածվում է օդով, երբ ակտիվ թոքերում տուբերկուլոզ ունեցող մարդը հազում է, թքում, փռշտում, խոսում կամ երգում, իսկ նրան մոտ կանգնած առողջ մարդը շնչում է շրջակա օդ «մղված» բակտերիաները: Լատենտ տուբերկուլոզ ունեցող մարդիկ այն չեն տարածում:

Տուբերկուլոզի զարգացման նկատմամբ ավելի ռիսկային են համարվում վերջին ժամանակներում բակտերիայով վարակված, այդ թվում՝ ակտիվ տուբերկուլոզով հիվանդի հետ ակտիվ շփում ունեցող, տուբերկուլոզով հիվանդացության բարձր տարածվածությամբ երկրներում բնակվող, իմունային համակարգը թուլացնող հիվանդություններ (ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ, դիաբետ, որոշ քաղցկեղներ) ունեցող մարդիկ և մանկահասակ երեխաները:

Տուբերկուլոզի ախտանիշները բազմազան են և կախված են ախտահարման տեղակայումից և ծանրության աստիճանից: Թոքային ակտիվ տուբերկուլոզով մարդիկ կարող են նշել հետևյալ գանգատները՝

Տուբերկուլոզի ախտորոշմամբ և բուժմամբ զբաղվում են բժիշկ-մասնագետները՝ ֆթիզիատրները: Տուբերկուլոզի ախտորոշումը հիմնված է տուբերկուլինային մաշկային փորձի և արյան հետազոտության, խորխի մանրէաբանական քննության, ինչպես նաև կրծքավանդակի օրգանների (թոքերի) ռենտգեն պատկերման վրա: Որոշ հետազոտությունների արդյունքները կարող են ստացվել մի քանի շաբաթվա ընթացքում:

Տուբերկուլոզի բուժումը կազմակերպվում է բժշկական հսկողության տակ, որպես կանոն, սկզբում՝ հիվանդանոցում, որից հետո՝ ամբուլատոր կամ տնային պայմաններում։ Տուբերկուլոզի բուժումը կախված է հիվանդության փուլից: Լատենտ (գաղտնի) տուբերկուլոզի ժամանակ բժիշկը կարող է նշանակել դեղեր, որոնք նվազեցնում են ակտիվ հիվանդության զարգացման ռիսկը, մինչդեռ ակտիվ տուբերկուլոզի դեպքում ձեզ կնշանակվել հատուկ հակաբիոտիկներ, որոնք ավելի ուժեղ ազդեցություն են դրսևորում տուբերկուլոզի ցուպիկի վրա (կոչվում են հակատուբերկուլոզային դեղեր): Բուժումից դուրս մնալիս տուբերկուլոզը կարող է ավարտվել տարբեր, այդ թվում՝ կյանքին սպառնացող բարդություններով:

Տուբերկուլոզի կանխարգելումը ներառում է նախ և առաջ անձնական հիգիենայի պատշաճ պահպանումը: Առկա է տուբերկուլոզի դեմ պատվաստանյութ, սակայն այն նախատեսված չէ բոլորի համար:

Հոդվածը վերանայվել է՝ 26-05-2020