Շաքարային դիաբետ (շաքարախտ)

Շաքարային դիաբետ (շաքարախտ)
Անգլերեն անվանումը՝ Diabetes, Diabetes Mellitus

Դիաբետը մի շարք տարբեր հիվանդությունների հավաքական անունն է, որի ժամանակ օրգանիզմը չի կարողանում ապահովել արյան գլյուկոզի կայուն նորմալ մակարդակը։

Գլյուկոզը շաքարի տեսակներից մեկն է, այստեղից էլ գալիս է այս հիվանդությունների «շաքարային դիաբետ» կամ «շաքարախտ» անվանումը։

Դիաբետի ժամանակ արյան գլյուկոզը լիարժեքորեն չի յուրացվում բջիջների կողմից, մնում ու կուտակվում է արյան մեջ՝ առաջ բերելով արյան գլյուկոզի մակարդակի բարձրացում։

Շաքարային դիաբետի հիմնական ախտանիշները ներառում են՝

  • մշտական ծարավի զգացում
  • հաճախամիզություն, մասնավորապես, գիշերային ժամերին
  • ընդհանուր հոգնածության զգացում
  • մարմնի զանգվածի կորուստ՝ գլխավորապես մկանների հաշվին։

Ի՞նչն է առաջացնում դիաբետ

Արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը գլխավորապես կարգավորվում է ինսուլին հորմոնի միջոցով։ Ինսուլինն արտադրվում է ենթաստամոքսային գեղձում (մյուս անվանումը՝ պանկրեաս)։

Երբ մեր ընդունած սնունդը մարսվում է և սննդանյութերը, այդ թվում՝ գլյուկոզը մուտք են գործում արյան հուն, ինսուլինն արյան գլյուկոզը տեղափոխում է բջիջներ, որտեղ էլ այս շաքարը տրոհվում է՝ առաջացնելով էներգիա։ Ինսուլինը մասնակցում է նաև բջիջների կողմից գլյուկոզի յուրացմանը:

Սակայն, եթե դուք ունեք դիաբետ, ձեր օրգանիզմը չի կարողանում գլյուկոզից ստանալ էներգիա, և սա այն պատճառով, որ չի արտադրվում բավարար քանակի ինսուլին, որի միջոցով գլյուկոզը կտեղափոխեր բջիջներ։ Երկրորդ դեպքում բավարար քանակով արտադրված ինսուլինը կարող է լինել «վնասված»՝ ոչ լիարժեք կամ «նորմալ չաշխատի»։ Երկու դեպքում էլ գլյուկոզը սկսում է մնալ ու կուտակվել արյան մեջ՝ առաջ բերելով արյան գլյուկոզի մակարդակի բարձրացում, որը կոչվում է հիպերգլիկեմիա։

Դիաբետի տեսակները

Առանձնացնում են դիաբետի երեք հիմնական տեսակներ։

1-ին տիպի դիաբետ

1-ին տիպի դիաբետը համարվում է աուտոիմուն հիվանդություն, որի ժամանակ օրգանիզմի իմունային համակարգը սկսում է «գրոհել» և վնասել ենթաստամոքսային գեղձի ինսուլին արտադրող բջիջները։ Արդյունքում, քչացած ինսուլինը չի կարողանում ապահովել գլյուկոզի նորմալ նյութափոխանակությունը, և 1-ին տիպի դիաբետով հիվանդները ստիպված են լինում «ներքին» ինսուլինի պակասը լրացնել բժշկի կողմից նշանակված «արտաքին» ինսուլինով։ Այդ իսկ պատճառով 1-ին տիպի դիաբետը ներկայացվում է նաև որպես «ինսուլինակախյալ դիաբետ»։

Հիվանդությունը կարող է առաջանալ բոլոր տարիքներում, սակայն ավելի հատուկ է երեխաներին և դեռահասներին («պատանեական դիաբետ»)։

2-րդ տիպի դիաբետ

2-րդ տիպի դիաբետը կապված է ժառանգական գործոնների և ապրելակերպի ռիսկի գործոնների հետ, ներառյալ անառողջ սննդակարգը, անբավարար ֆիզիկական ակտիվությունը, մարմնի ավելցուկային կշիռը կամ գիրությունը։ Դիաբետի այս տեսակը անվանում են նաև «ինսուլին ոչկախյալ»:

2-րդ տիպի դիաբետով հիվանդները կարող են կառավարել իրենց այս վիճակը ապրելակերպի առողջացման շնորհիվ։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում անհրաժեշտություն է ծագում արյան գլյուկոզի բարձր մակարդակը մեղմացնել և կայունացնել դիաբետի դեղերի, երբեմն էլ՝ ինսուլինի միջոցով։

2-րդ տիպի դիաբետը հիմնականում զարգանում է 40-ն անց մարդկանց մոտ, թեև վերջին տարիներին նկատվում է հիվանդության «երիտասարդացում»։

Հղիների (հեստացիոն) դիաբետ

Դիաբետի այս տեսակը հանդիպում է կանանց մոտ հղիության ընթացում։ Սովորաբար, այս վիճակը ծննդաբերությունից հետո ինքնուրույն անհետանում է, սակայն, հեստացիոն դիաբետը բարձրացնում է կնոջ հետագա կյանքում 2-րդ տիպի դիաբետի զարգացման հավանականությունը։

Հեստացիոն դիաբետը կարող է վերահսկվել առողջ սննդակարգի և ֆիզիկական վարժանքների կիառմամբ, թեև, դիաբետի դեղերը, այդ թվում ինսուլինը, կարող են դառնալ անհրաժեշտ՝ արյան գլյուկոզի մակարդակը կարգավորելու և հղիության ընթացքը բարդություններից զերծ պահելու համար։

Հսկողություն

Տնային պայմաններում դիաբետի հսկողությունը կատարվում է գլյուկոմետրի միջոցով մազանոթային արյան գլյուկոզի չափմամբ։ Այսպիսի հսկողության կարիք ունեն հատկապես ինսուլին ստացող կամ ուղեկցող այլ լուրջ հիվանդություններով անձինք։

Հոդվածը վերանայվել է՝ 16-05-2019