Շաքարային դիաբետ (շաքարախտ)

Դիաբետը մի շարք տարբեր հիվանդությունների հավաքական անունն է, որի ժամանակ օրգանիզմը չի կարողանում ապահովել արյան գլյուկոզի կայուն նորմալ մակարդակ։

Գլյուկոզը շաքարի տեսակներից մեկն է, այստեղից էլ գալիս է այս հիվանդությունների «շաքարային դիաբետ» կամ «շաքարախտ» անվանումը։

Դիաբետի ժամանակ արյան գլյուկոզը լիարժեքորեն չի յուրացվում բջիջների կողմից, մնում ու կուտակվում է արյան մեջ՝ առաջ բերելով արյան գլյուկոզի մակարդակի բարձրացում (կոչվում է հիպերգլիկեմիա)։

Շաքարային դիաբետի հիմնական ախտանիշները ներառում են՝ մշտական ծարավի զգացում, հաճախամիզություն (մասնավորապես, գիշերային ժամերին), հոգնածության զգացում և քաշի կորուստ՝ գլխավորապես մկանների հաշվին։

Դիաբետի տեսակները

Առանձնացնում են դիաբետի երեք հիմնական տեսակներ։

1-ին տիպի դիաբետ

1-ին տիպի դիաբետը համարվում է աուտոիմուն հիվանդություն, որի ժամանակ օրգանիզմի իմունային համակարգը սկսում է «գրոհել» և վնասել ենթաստամոքսային գեղձի ինսուլին արտադրող բջիջները։ Արդյունքում, քչացած ինսուլինը չի կարողանում ապահովել գլյուկոզի նորմալ նյութափոխանակությունը, և 1-ին տիպի դիաբետով հիվանդները ստիպված են լինում «ներքին» ինսուլինի պակասը լրացնել բժշկի կողմից նշանակված «արտաքին» ինսուլինով։ Այդ իսկ պատճառով 1-ին տիպի դիաբետը նաև ներկայացվում է որպես «ինսուլինակախյալ դիաբետ»։

Հիվանդությունը կարող է առաջանալ բոլոր տարիքներում, սակայն ավելի հատուկ է երեխաներին և դեռահասներին («պատանեական դիաբետ»)։

2-րդ տիպի դիաբետ

2-րդ տիպի դիաբետը կապված է ժառանգական գործոնների և ապրելակերպի ռիսկի գործոնների հետ, ներառյալ անառողջ սննդակարգը, անբավարար ֆիզիկական ակտիվությունը, ավելցուկային քաշը կամ գիրությունը։ Դիաբետի այս տեսակը անվանում են նաև «ինսուլին ոչկախյալ»:

2-րդ տիպի դիաբետով հիվանդները կարող են կառավարել իրենց այս վիճակը ապրելակերպի առողջացման շնորհիվ։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում անհրաժեշտություն է ծագում արյան գլյուկոզի բարձր մակարդակը կարգավորել և կայունացնել դիաբետի դեղերի, երբեմն էլ՝ ինսուլինի միջոցով։

2-րդ տիպի դիաբետը հիմնականում զարգանում է 40-ն անց մարդկանց մոտ, թեև վերջին տարիներին նկատվում է հիվանդության «երիտասարդացում»։

Հղիների (հեստացիոն) դիաբետ

Դիաբետի այս տեսակը հանդիպում է կանանց մոտ հղիության ընթացում։ Սովորաբար, այս վիճակը ծննդաբերությունից հետո ինքնուրույն անհետանում է, սակայն, հեստացիոն դիաբետը բարձրացնում է կնոջ հետագա կյանքում 2-րդ տիպի դիաբետի զարգացման հավանականությունը։

Հեստացիոն դիաբետը կարող է վերահսկվել առողջ սննդակարգի և ֆիզիկական վարժանքների կիրառմամբ, թեև, դիաբետի դեղերը, այդ թվում ինսուլինը, կարող են դառնալ անհրաժեշտ՝ արյան գլյուկոզի մակարդակը կարգավորելու և հղիության ընթացքը բարդություններից զերծ պահելու համար։

Հսկողություն

Տնային պայմաններում դիաբետի հսկողությունը կատարվում է գլյուկոմետրի միջոցով մազանոթային արյան գլյուկոզի չափմամբ։ Այսպիսի հսկողության կարիք ունեն հատկապես ինսուլին ստացող կամ ուղեկցող այլ լուրջ հիվանդություններով անձինք։

Հոդվածը վերանայվել է՝ 24-04-2021